Mshana Jr
Platinum Member
- Aug 19, 2012
- 371,548
- 860,659
- Thread starter
- #81
*MCHANGANUO MUHIMU SANA NA WA KINA kuhusu Malalamiko ya #CHADEMA Kuhusu Sheria za Uchaguzi Mkuu na Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC)
Pitia TARATIBU SHARE KUEPUSHA UPOTOSHAJI UNAOANZISHWA *
Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) kimekuwa kikilalamika kwa muda mrefu kuhusu kasoro kadhaa katika Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Sheria za Uchaguzi zinazoathiri uchaguzi mkuu (urais, ubunge, na udiwani) pamoja na muundo wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC).
Malalamiko makuu ya CHADEMA kuhusu vipengele vya Katiba na sheria za uchaguzi vinavyopendelea chama tawala (CCM)
Vipengele Vibaya Katika Katiba na Sheria za Uchaguzi Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
ni pamoja na yafuatayo:
* Uteuzi wa Wajumbe wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC):
Kilicho Sasa: Katiba ya Tanzania inampa Rais mamlaka kamili ya kuteua Mwenyekiti, Makamu Mwenyekiti, na Wajumbe wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanadai kuwa mamlaka haya ya Rais yanatoa fursa kwa chama tawala kuweka watu wake katika NEC, hivyo kuathiri uhuru na kutopendelea kwa Tume. Wanaamini kuwa hii inasababisha Tume kutokuwa huru kikamilifu na kufanya maamuzi yanayopendelea chama tawala.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka mchakato wa uteuzi wa wajumbe wa NEC uhusishe wadau mbalimbali, ikiwemo vyama vya siasa, asasi za kiraia, na Bunge. Wanapendekeza kuwepo kwa utaratibu huru na wa uwazi wa uteuzi, labda kupitia kamati ya uteuzi huru au uteuzi unaoidhinishwa na Bunge kwa theluthi mbili ya kura, ili kuhakikisha wajumbe wanateuliwa kwa misingi ya sifa na uwezo badala ya upendeleo wa kisiasa.
Rufaa za Matokeo ya Urais:
Kilicho Sasa: Katiba ya Tanzania hairuhusu matokeo ya uchaguzi wa Rais kupingwa mahakamani mara baada ya kutangazwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi. Mamlaka ya NEC katika kutangaza mshindi wa urais ni ya mwisho.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanadai kuwa kukosekana kwa uwezekano wa kupinga matokeo ya urais mahakamani kunafanya mchakato huo kukosa uwajibikaji na uwazi. Wanaamini kuwa hili linafungua mlango kwa udanganyifu na hufanya upande unaohoji matokeo kutokuwa na njia ya kisheria ya kutafuta haki.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka Katiba irekebishwe ili kuruhusu rufaa za matokeo ya urais kupelekwa mahakamani, kama ilivyo kwa matokeo ya ubunge na udiwani. Wanataka kuwepo kwa mahakama maalum au kitengo cha mahakama kinachoshughulikia migogoro ya uchaguzi wa Rais.
Ushiriki wa Mawakala:
Kilicho Sasa: Sheria za Uchaguzi zinaruhusu vyama vya siasa kuwa na mawakala katika vituo vya kupigia kura. Hata hivyo, kumekuwa na malalamiko kuhusu uruhusu wa mawakala kuingia vituoni, hasa vituo vya kujumlishia kura, na pia kupewa fomu za matokeo (Form 21B).
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa mawakala hawapaswi kuapishwa na mkurugenzi au afisa mtendaji WA serikali Kwa sababu mawakala wao mara nyingi wamezuiwa kuingia vituo vya kupigia kura au kujumlishia kura, na pia wamenyimwa fomu za matokeo, jambo ambalo linazuia uwazi na uwezo wao wa kuhakiki matokeo. Wanadai kuwa hili linafungua mlango kwa udanganyifu wa kura.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka mawakala waapishwe na vyama vyao na kupewa utambulisho na vyama vyao badala ya mkurugenzi WA serikali anayeweka vikwazo Kwa mawakala wa vyuma vya upinzani pia sheria iwe wazi na ihakikishe kuwa mawakala wa vyama vyote wanaruhusiwa kikamilifu kuingia katika vituo vyote vya kupigia kura ndani ya muda husika na kujumlishia kura, na pia wanapewa nakala halali za fomu za matokeo ya uchaguzi ili waweze kufanya uhakiki huru wa kura.
Kutoshirikishwa kwa Vyama vya Siasa katika Kurekebisha Sheria za Uchaguzi:
Kilicho Sasa: Mara nyingi marekebisho ya sheria za uchaguzi yamekuwa yakifanywa bila ushirikishwaji wa kutosha wa vyama vya siasa vya upinzani.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanadai kuwa kukosekana kwa ushirikishwaji kunapelekea sheria zinazoundwa kupendelea chama tawala na kutokidhi matakwa ya wadau wote.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa utaratibu wa ushirikishwaji wa vyama vya siasa na wadau wengine muhimu katika mchakato wa kutunga na kurekebisha sheria za uchaguzi, ili kuhakikisha sheria zinakuwa jumuishi na za haki kwa pande zote.
Muundo wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) Unavyolalamikiwa
Muundo wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi ndio kiini kikuu cha malalamiko ya CHADEMA.
Vipengele Vilivyopo Sasa:
Uteuzi wa Wajumbe:
Kama ilivyoelezwa hapo juu, Rais anateua Mwenyekiti, Makamu Mwenyekiti, na Wajumbe wengine wa Tume. Hawa ni pamoja na Jaji wa Mahakama ya Rufaa au Mahakama Kuu (kama Mwenyekiti), na wajumbe wengine wasiozidi saba.
Uwezo wa Tume: Tume ina mamlaka kamili ya kusimamia uchaguzi mkuu na uchaguzi mdogo. Maamuzi yake kuhusu matokeo ya urais ni ya mwisho.
Bajeti: Bajeti ya Tume inapitishwa na Serikali, jambo ambalo linaweza kuathiri uhuru wake wa kifedha.
Malalamiko ya CHADEMAKuhusu Muundo wa Tume:
Kutokuwa Huru: Malalamiko makuu ni kwamba NEC si huru kutokana na uteuzi wake kutegemea mamlaka ya Rais. CHADEMA wanadai kuwa wajumbe wa Tume wanateuliwa kwa misingi ya uaminifu kwa chama tawala badala ya uaminifu kwa Katiba na sheria za nchi.
Kutokuwa na Uwajibikaji:
Kutokana na
kukosekana kwa mfumo wa rufaa kwa matokeo ya urais na utaratibu wa uwajibikaji huru, Tume inaonekana kutokuwa na uwajibikaji wa kutosha kwa wananchi na wadau wa uchaguzi.
Kupendelea Chama Tawala: Vitendo na maamuzi ya Tume, kama vile kusajili wapiga kura, kusimamia kampeni, na kutangaza matokeo, vimekuwa vikilalamikiwa mara kwa mara kuwa vinapendelea CCM.
CHADEMA Wanataka Iweje Sasa? (Marekebisho Wanayoyataka):
Tume Huru ya Uchaguzi: Hili ndilo jambo la msingi. Chadema Wanataka kuwepo kwa Tume ya Uchaguzi ambayo si tu huru kikatiba bali pia kiutendaji. Hii inahusisha:
Mchakato Huru wa Uteuzi: Uteuzi wa wajumbe wa Tume usifanywe na Rais pekee. Badala yake, kuwe na kamati ya uteuzi huru inayojumuisha wawakilishi kutoka vyama vya siasa, asasi za kiraia, na taasisi za kitaaluma, na uteuzi wao uidhinishwe na Bunge kwa theluthi mbili ya kura ili kuhakikisha wanaungwa mkono na pande zote.
Bajeti Huru: Tume iwe na bajeti yake huru ambayo haitegemei serikali moja kwa moja ili kuepuka ushawishi wa kifedha. Bajeti hii iwe inaidhinishwa na Bunge.
Mamlaka ya Kujitegemea: Tume iwe na mamlaka kamili ya kuamua taratibu zake za kazi bila kuingiliwa na mamlaka yoyote ya serikali.
Uwezo wa Kupinga Matokeo Mahakamani: Kama ilivyoelezwa, Chadema wanataka matokeo ya urais yaweze kupingwa mahakamani.
Marekebisho ya Sheria Nyingine za Uchaguzi:
Kufuta Sheria Kandamizi:
Kufuta sheria zote zinazoonekana kuwa kandamizi na zinazozuia uhuru wa kisiasa na demokrasia, mfano baadhi ya vifungu katika Sheria ya Vyama vya Siasa, Sheria ya Polisi, n.k.
Sheria ya Haki za Binadamu na Utawala wa Sheria: Chadema Wanataka kuhakikisha sheria za uchaguzi zinazingatia kikamilifu haki za binadamu na utawala wa sheria.
Kwa ujumla, CHADEMA wanadai mabadiliko makubwa ya Katiba na sheria za uchaguzi ili kuhakikisha uchaguzi unafanyika katika mazingira ya haki, uwazi, na usawa, bila upendeleo wowote kwa chama tawala. Wanaamini kuwa mageuzi haya ndiyo yatalejesha imani ya wananchi katika mchakato wa uchaguzi na kuwapa motisha wa kushiriki kikamilfu
Vipengele Vingine muhimu Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
Daftari la Kudumu la Wapiga Kura (DKW):
Kilicho Sasa: Tume ya Taifa ya Uchaguzi ndiyo yenye mamlaka kamili ya kuandaa, kusimamia, na kusafisha Daftari la Kudumu la Wapiga Kura. Mchakato wa uhakiki na uboreshaji umekuwa ukifanywa mara kwa mara.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa DKW mara nyingi limekuwa na dosari nyingi, ikiwemo majina ya watu waliofariki, watu wasio na sifa za kupiga kura, na urudiaji wa majina. Pia, wanasema kuwa Tume haijatoa fursa ya kutosha kwa vyama vya siasa kushiriki kikamilifu katika uhakiki na usafishaji wa daftari hilo. Wanahisi kuwa dosari hizi zinaweza kutumika kudanganya matokeo ya uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwe na mchakato shirikishi na wa uwazi wa uhakiki na usafishaji wa DKW, ambapo vyama vya siasa vinapewa nafasi kamili ya kushiriki na kuhakiki taarifa.
Wanapendekeza pia matumizi ya teknolojia ya kisasa zaidi kuhakikisha usahihi wa daftari.
Matumizi Mabaya ya Rasilimali za Serikali:
Kilicho Sasa: Sheria inakataza matumizi mabaya ya rasilimali za serikali kwa kampeni za kisiasa, lakini utekelezaji wake umekuwa ukilalamikiwa.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa chama tawala (CCM) kinatumia rasilimali za serikali (magari, majengo, wafanyakazi wa umma, n.k.) kufanya kampeni zake, jambo ambalo wanadai linatoa faida isiyo ya haki kwa CCM ikilinganishwa na vyama vya upinzani ambavyo havina upatikanaji wa rasilimali hizo.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa sheria kali zaidi na utekelezaji madhubuti wa sheria zinazokataza matumizi mabaya ya rasilimali za serikali. Pia, wanapendekeza kuwe na bodi huru ya kusimamia na kuchunguza malalamiko ya matumizi mabaya ya rasilimali.
Uteuzi wa Wasimamizi wa Uchaguzi (Returning Officers):
Kilicho Sasa: Wasimamizi wa Uchaguzi mara nyingi ni watumishi wa umma (mfano, Wakurugenzi wa Halmashauri) wanaoteuliwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa wasimamizi hawa, kwa kuwa ni watumishi wa umma chini ya serikali, wanaweza kuathiriwa na shinikizo za kisiasa na hivyo kutokuwa huru katika majukumu yao. Kumekuwa na matukio ambapo wasimamizi wametuhumiwa kufanya maamuzi yanayopendelea chama tawala, kama vile kuwakatalia wagombea wa upinzani fursa ya kugombea, au kukataa fomu za wagombea.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa utaratibu huru wa uteuzi wa Wasimamizi wa Uchaguzi, labda kutoka katika orodha ya wataalamu huru au waheshimiwa wasio na uhusiano wa moja kwa moja na serikali, ili kuhakikisha uhuru na kutopendelea kwao.
Mazingira ya Kisiasa na Sheria Kandamizi:
Kilicho Sasa: Kumekuwa na malalamiko ya muda mrefu kuhusu baadhi ya sheria zinazodaiwa kukandamiza uhuru wa kisiasa, mikusanyiko, na uhuru wa kujieleza, kama vile Sheria ya Vyama vya Siasa, Sheria ya Mawasiliano ya Kielektroniki na Posta (Cybercrime Act), na Sheria ya Takwimu. Ingawa si moja kwa moja zinahusu uchaguzi, zimekuwa zikiathiri mazingira ya kisiasa.
Malalamiko ya CHADEMA: Wanadai kuwa sheria hizi zinatumika kukandamiza vyama vya upinzani na kuweka vizuizi visivyo vya haki kwa uhuru wa kukusanyika na kutoa maoni, jambo ambalo linazuia ushindani huru na wa haki katika uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka sheria hizi zirekebishwe au zifutwe kabisa ili kuruhusu uhuru kamili wa kisiasa, mikusanyiko, na uhuru wa kujieleza, jambo ambalo litaweka mazingira sawa kwa vyama vyote kushindana.
Kutokuwepo kwa Tume ya Marekebisho ya Katiba (Constitutional Review Commission):
Kilicho Sasa: Hakuna tume huru iliyopo sasa yenye jukumu la kusimamia marekebisho kamili ya Katiba ambayo yangejumuisha masuala ya uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: Wanalalamika kuwa bila chombo huru cha kusimamia mchakato wa Katiba mpya, marekebisho yoyote yatafanywa kwa maslahi ya chama tawala.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuundwa kwa tume huru ya marekebisho ya Katiba, yenye ushirikishwaji mpana wa wadau, ili kusimamia mchakato wa kupata Katiba mpya itakayoshughulikia kikamilifu masuala ya uchaguzi, utawala bora, na haki za binadamu. Hii ndio wanayoiita "Katiba Mpya."
Haya yote yanakusanywa chini ya mwavuli mkuu wa madai ya CHADEMA ya "Katiba Mpya" na "Tume Huru ya Uchaguzi," wakiamini kuwa bila mageuzi haya ya msingi, uchaguzi nchini Tanzania hauwezi kuwa huru na wa haki. Wanasema ndio msingi wa kudai kutoshiriki kwenye uchaguzi bila kukidhiwa kwa haya.
Mbali na yale tuliyoyajadili tayari, hapa kuna Vipengele Vingine Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
Sheria ya Vyama vya Siasa:
Kilicho Sasa: Sheria ya Vyama vya Siasa, hasa marekebisho ya mwaka 2019, yanampa Msajili wa Vyama vya Siasa mamlaka makubwa, ikiwemo uwezo wa kuvifuta vyama, kutoa adhabu, na kusimamia mikutano ya ndani ya vyama.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa mamlaka haya makubwa ya Msajili yanakiuka uhuru wa vyama vya siasa na kuathiri demokrasia ya ndani ya vyama. Wanadai kuwa Msajili hutumiwa kama chombo cha kukandamiza upinzani, kwa mfano, kwa kuingilia masuala ya ndani ya vyama, kuzuia mikutano, au hata kutishia kufuta chama. Hili linaathiri uwezo wa vyama kujipanga vizuri kwa ajili ya uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka marekebisho makubwa katika Sheria ya Vyama vya Siasa ili kupunguza mamlaka ya Msajili na kuhakikisha uhuru kamili wa vyama vya siasa katika shughuli zao za ndani na nje. Wanapendekeza mamlaka ya Msajili iwe ya usajili na usimamizi wa kufuata sheria tu, na si kuingilia masuala ya uendeshaji wa vyama.
Sheria ya Makosa ya Kimtandao (Cybercrimes Act) na Sheria ya Takwimu:
Kilicho Sasa: Sheria hizi zimewekwa ili kudhibiti matumizi mabaya ya mtandao na ukusanyaji wa takwimu, lakini zimekuwa zikitafsiriwa na kutumika kwa njia zinazolalamikiwa.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa sheria hizi zinatumika vibaya kuminya uhuru wa kujieleza, hasa kwenye mitandao ya kijamii, na kuzuia upinzani kutoa taarifa au maoni yanayokosoa serikali au NEC. Wanasema zimetumika kuwatisha wanaharakati, waandishi wa habari, na wanachama wa vyama vya upinzani, jambo ambalo linaathiri mazingira ya kampeni na uhuru wa habari kabla na wakati wa uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka marekebisho makubwa ya sheria hizi ili zisiingilie uhuru wa kujieleza na uhuru wa habari. Wanataka sheria zinazohakikisha wananchi wanaweza kutoa maoni yao kwa uhuru bila hofu ya kukamatwa au kushtakiwa.
Uchaguzi Huria na Haki (Free and Fair Elections):
Kilicho Sasa: Ingawa Katiba inatamka kuwa Tanzania ni nchi ya kidemokrasia na uchaguzi unapaswa kuwa huru na wa haki, CHADEMA wanadai hali halisi ni tofauti.
Malalamiko ya CHADEMA: Malalamiko yote yaliyotajwa hapo juu yanajenga picha ya mfumo ambao hauruhusu uchaguzi huru na wa haki. Wanadai kuwa kukosekana kwa Tume huru, kutokuruhusiwa kupinga matokeo ya urais, matumizi mabaya ya rasilimali za serikali, na sheria kandamizi, zote zinachangia mazingira ya uchaguzi usio huru na wa haki. Hali hii inawafanya kukosa imani na matokeo yoyote yatakayotolewa na Tume ya sasa.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka marekebisho ya mfumo mzima wa uchaguzi ili kuhakikisha kunakuwepo na:
Uwanja Sawa wa Ushindani: Hii inamaanisha vyama vyote viwe na fursa sawa ya kufanya kampeni, kupata rasilimali, na kutoa maoni yao bila vizuizi visivyo vya haki.
Ulinzi wa Kisheria kwa Wagombea na Wapiga Kura: Kuwepo kwa sheria zinazowalinda wagombea na wapiga kura dhidi ya vitisho, udanganyifu, na ukiukwaji wa haki zao.
Uwajibikaji wa Vyombo vya Dola: Vyombo vya usalama (polisi, jeshi) viwe vya kitaifa na si vya kisiasa, na viwajibike katika kuhakikisha usalama wa uchaguzi bila upendeleo.
Kutokuwepo kwa Majadiliano ya Kweli ya Kisiasa:
Kilicho Sasa: Kumekuwa na uhaba wa majadiliano ya wazi na yenye tija kati ya serikali, chama tawala, na vyama vya upinzani kuhusu masuala muhimu ya kitaifa, ikiwemo mageuzi ya uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa serikali na chama tawala haziko tayari kukaa mezani na vyama vya upinzani kujadili na kutafuta suluhu za kudumu kwa matatizo ya uchaguzi na demokrasia. Wanahisi kwamba serikali imekuwa ikipuuzia madai yao na kuendelea na msimamo wake.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa utamaduni wa majadiliano ya kweli na ya wazi kati ya wadau wote wa siasa ili kufikia maridhiano ya kitaifa kuhusu mwelekeo wa demokrasia na uchaguzi nchini. Wanaamini kuwa maridhiano haya ndiyo yataleta amani na utulivu wa kisiasa.
Vipengele Ziada Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
Elimu ya Mpiga Kura:
Kilicho Sasa: Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) ina jukumu la kutoa elimu ya mpiga kura. Baadhi ya mashirika yasiyo ya kiserikali (NGOs) pia huruhusiwa kutoa elimu hii baada ya kupata kibali.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa elimu ya mpiga kura inayotolewa na NEC mara nyingi haitoshi, haifiki kwa wananchi wote, na wakati mwingine inaweza kuonekana kupendelea upande mmoja. Pia, wanadai kuwa vibali vya kutoa elimu kwa NGOs huru vimelalamikiwa kuwa vigumu kupatikana au kuwekewa vikwazo, jambo linalopunguza ushiriki wa wadau wengine muhimu.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka NEC iimarishe elimu ya mpiga kura kwa umakini zaidi na iwe huru kabisa bila upendeleo. Pia, wanataka kuruhusu na kuhamasisha mashirika ya kiraia kushiriki kikamilifu katika kutoa elimu ya mpiga kura bila vikwazo visivyo vya lazima, ili kuhakikisha wananchi wanapata taarifa za kutosha na sahihi kuhusu haki zao za kupiga kura na umuhimu wa uchaguzi.
Ulinzi na Usalama wa Wanachama na Wagombea:
Kilicho Sasa: Vyombo vya ulinzi na usalama vina jukumu la kulinda raia na mali zao, ikiwemo wakati wa mikutano ya kisiasa na kampeni.
Malalamiko ya CHADEMA: Kumekuwa na malalamiko mengi kutoka CHADEMA kuhusu vitendo vya uonevu, unyanyasaji, na vizuizi visivyo vya lazima kutoka kwa vyombo vya dola dhidi ya wanachama na viongozi wao wakati wa mikutano au kampeni. Wanadai kuwa vitendo hivi vinalenga kuwatisha na kuwanyima uhuru wao wa kujieleza na kujikusanya, huku vikifumbia macho makosa yanayofanywa na upande wa chama tawala.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka vyombo vya ulinzi na usalama viwe huru na visivyoegemea upande wowote, na vitimize majukumu yao kwa kuzingatia utawala wa sheria. Wanataka kuwepo kwa utaratibu wa uwajibikaji kwa maafisa wanaokiuka haki za kisiasa za wananchi na vyama.
Madai haya yote yanaungana na yale ya awali, yakisisitiza umuhimu wa mageuzi ya kimfumo badala ya marekebisho ya hapa na pale. CHADEMA wanaamini kuwa bila kushughulikia mizizi ya matatizo haya, uchaguzi nchini Tanzania utaendelea kuwa na kasoro na kutotoa fursa sawa kwa vyama vyote vya siasa.
Kwa jumla, matakwa ya CHADEMA yanatokana na imani kwamba mfumo wa sasa wa uchaguzi unahitaji mageuzi makubwa ili kuweka msingi thabiti wa demokrasia ya kweli nchini Tanzania. Wanaona kuwa bila mageuzi haya, matokeo ya uchaguzi yataendelea kutokuwa na uhalali na kuathiri uhalali wa serikali itakayoingia madarakani.
Tukumbuke kuwa mwaka jana November 2024 yaliyojitokeza yalilenga kuleta angalizo kuwa mwaka huu hakuna uchaguzi
Kudai mabadiliko haya yamegeuka uhasama #Lissu kubambikiwa kesi
Chama kuzuiwa ruzuku
Chama kuzuiliwa kufanya siasa
Haya yote yanathibitisha kukosekana kwa utashi wa kisiasa
#NoReformsNoElection
#freelissu
#ToneTone +255744446969
By Sauti ya mtu aliaye nyikani
Naomba kuwasilisha
Pitia TARATIBU SHARE KUEPUSHA UPOTOSHAJI UNAOANZISHWA *
Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) kimekuwa kikilalamika kwa muda mrefu kuhusu kasoro kadhaa katika Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Sheria za Uchaguzi zinazoathiri uchaguzi mkuu (urais, ubunge, na udiwani) pamoja na muundo wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC).
Malalamiko makuu ya CHADEMA kuhusu vipengele vya Katiba na sheria za uchaguzi vinavyopendelea chama tawala (CCM)
Vipengele Vibaya Katika Katiba na Sheria za Uchaguzi Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
ni pamoja na yafuatayo:
* Uteuzi wa Wajumbe wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC):
Kilicho Sasa: Katiba ya Tanzania inampa Rais mamlaka kamili ya kuteua Mwenyekiti, Makamu Mwenyekiti, na Wajumbe wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanadai kuwa mamlaka haya ya Rais yanatoa fursa kwa chama tawala kuweka watu wake katika NEC, hivyo kuathiri uhuru na kutopendelea kwa Tume. Wanaamini kuwa hii inasababisha Tume kutokuwa huru kikamilifu na kufanya maamuzi yanayopendelea chama tawala.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka mchakato wa uteuzi wa wajumbe wa NEC uhusishe wadau mbalimbali, ikiwemo vyama vya siasa, asasi za kiraia, na Bunge. Wanapendekeza kuwepo kwa utaratibu huru na wa uwazi wa uteuzi, labda kupitia kamati ya uteuzi huru au uteuzi unaoidhinishwa na Bunge kwa theluthi mbili ya kura, ili kuhakikisha wajumbe wanateuliwa kwa misingi ya sifa na uwezo badala ya upendeleo wa kisiasa.
Rufaa za Matokeo ya Urais:
Kilicho Sasa: Katiba ya Tanzania hairuhusu matokeo ya uchaguzi wa Rais kupingwa mahakamani mara baada ya kutangazwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi. Mamlaka ya NEC katika kutangaza mshindi wa urais ni ya mwisho.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanadai kuwa kukosekana kwa uwezekano wa kupinga matokeo ya urais mahakamani kunafanya mchakato huo kukosa uwajibikaji na uwazi. Wanaamini kuwa hili linafungua mlango kwa udanganyifu na hufanya upande unaohoji matokeo kutokuwa na njia ya kisheria ya kutafuta haki.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka Katiba irekebishwe ili kuruhusu rufaa za matokeo ya urais kupelekwa mahakamani, kama ilivyo kwa matokeo ya ubunge na udiwani. Wanataka kuwepo kwa mahakama maalum au kitengo cha mahakama kinachoshughulikia migogoro ya uchaguzi wa Rais.
Ushiriki wa Mawakala:
Kilicho Sasa: Sheria za Uchaguzi zinaruhusu vyama vya siasa kuwa na mawakala katika vituo vya kupigia kura. Hata hivyo, kumekuwa na malalamiko kuhusu uruhusu wa mawakala kuingia vituoni, hasa vituo vya kujumlishia kura, na pia kupewa fomu za matokeo (Form 21B).
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa mawakala hawapaswi kuapishwa na mkurugenzi au afisa mtendaji WA serikali Kwa sababu mawakala wao mara nyingi wamezuiwa kuingia vituo vya kupigia kura au kujumlishia kura, na pia wamenyimwa fomu za matokeo, jambo ambalo linazuia uwazi na uwezo wao wa kuhakiki matokeo. Wanadai kuwa hili linafungua mlango kwa udanganyifu wa kura.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka mawakala waapishwe na vyama vyao na kupewa utambulisho na vyama vyao badala ya mkurugenzi WA serikali anayeweka vikwazo Kwa mawakala wa vyuma vya upinzani pia sheria iwe wazi na ihakikishe kuwa mawakala wa vyama vyote wanaruhusiwa kikamilifu kuingia katika vituo vyote vya kupigia kura ndani ya muda husika na kujumlishia kura, na pia wanapewa nakala halali za fomu za matokeo ya uchaguzi ili waweze kufanya uhakiki huru wa kura.
Kutoshirikishwa kwa Vyama vya Siasa katika Kurekebisha Sheria za Uchaguzi:
Kilicho Sasa: Mara nyingi marekebisho ya sheria za uchaguzi yamekuwa yakifanywa bila ushirikishwaji wa kutosha wa vyama vya siasa vya upinzani.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanadai kuwa kukosekana kwa ushirikishwaji kunapelekea sheria zinazoundwa kupendelea chama tawala na kutokidhi matakwa ya wadau wote.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa utaratibu wa ushirikishwaji wa vyama vya siasa na wadau wengine muhimu katika mchakato wa kutunga na kurekebisha sheria za uchaguzi, ili kuhakikisha sheria zinakuwa jumuishi na za haki kwa pande zote.
Muundo wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) Unavyolalamikiwa
Muundo wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi ndio kiini kikuu cha malalamiko ya CHADEMA.
Vipengele Vilivyopo Sasa:
Uteuzi wa Wajumbe:
Kama ilivyoelezwa hapo juu, Rais anateua Mwenyekiti, Makamu Mwenyekiti, na Wajumbe wengine wa Tume. Hawa ni pamoja na Jaji wa Mahakama ya Rufaa au Mahakama Kuu (kama Mwenyekiti), na wajumbe wengine wasiozidi saba.
Uwezo wa Tume: Tume ina mamlaka kamili ya kusimamia uchaguzi mkuu na uchaguzi mdogo. Maamuzi yake kuhusu matokeo ya urais ni ya mwisho.
Bajeti: Bajeti ya Tume inapitishwa na Serikali, jambo ambalo linaweza kuathiri uhuru wake wa kifedha.
Malalamiko ya CHADEMAKuhusu Muundo wa Tume:
Kutokuwa Huru: Malalamiko makuu ni kwamba NEC si huru kutokana na uteuzi wake kutegemea mamlaka ya Rais. CHADEMA wanadai kuwa wajumbe wa Tume wanateuliwa kwa misingi ya uaminifu kwa chama tawala badala ya uaminifu kwa Katiba na sheria za nchi.
Kutokuwa na Uwajibikaji:
Kutokana na
kukosekana kwa mfumo wa rufaa kwa matokeo ya urais na utaratibu wa uwajibikaji huru, Tume inaonekana kutokuwa na uwajibikaji wa kutosha kwa wananchi na wadau wa uchaguzi.
Kupendelea Chama Tawala: Vitendo na maamuzi ya Tume, kama vile kusajili wapiga kura, kusimamia kampeni, na kutangaza matokeo, vimekuwa vikilalamikiwa mara kwa mara kuwa vinapendelea CCM.
CHADEMA Wanataka Iweje Sasa? (Marekebisho Wanayoyataka):
Tume Huru ya Uchaguzi: Hili ndilo jambo la msingi. Chadema Wanataka kuwepo kwa Tume ya Uchaguzi ambayo si tu huru kikatiba bali pia kiutendaji. Hii inahusisha:
Mchakato Huru wa Uteuzi: Uteuzi wa wajumbe wa Tume usifanywe na Rais pekee. Badala yake, kuwe na kamati ya uteuzi huru inayojumuisha wawakilishi kutoka vyama vya siasa, asasi za kiraia, na taasisi za kitaaluma, na uteuzi wao uidhinishwe na Bunge kwa theluthi mbili ya kura ili kuhakikisha wanaungwa mkono na pande zote.
Bajeti Huru: Tume iwe na bajeti yake huru ambayo haitegemei serikali moja kwa moja ili kuepuka ushawishi wa kifedha. Bajeti hii iwe inaidhinishwa na Bunge.
Mamlaka ya Kujitegemea: Tume iwe na mamlaka kamili ya kuamua taratibu zake za kazi bila kuingiliwa na mamlaka yoyote ya serikali.
Uwezo wa Kupinga Matokeo Mahakamani: Kama ilivyoelezwa, Chadema wanataka matokeo ya urais yaweze kupingwa mahakamani.
Marekebisho ya Sheria Nyingine za Uchaguzi:
Kufuta Sheria Kandamizi:
Kufuta sheria zote zinazoonekana kuwa kandamizi na zinazozuia uhuru wa kisiasa na demokrasia, mfano baadhi ya vifungu katika Sheria ya Vyama vya Siasa, Sheria ya Polisi, n.k.
Sheria ya Haki za Binadamu na Utawala wa Sheria: Chadema Wanataka kuhakikisha sheria za uchaguzi zinazingatia kikamilifu haki za binadamu na utawala wa sheria.
Kwa ujumla, CHADEMA wanadai mabadiliko makubwa ya Katiba na sheria za uchaguzi ili kuhakikisha uchaguzi unafanyika katika mazingira ya haki, uwazi, na usawa, bila upendeleo wowote kwa chama tawala. Wanaamini kuwa mageuzi haya ndiyo yatalejesha imani ya wananchi katika mchakato wa uchaguzi na kuwapa motisha wa kushiriki kikamilfu
Vipengele Vingine muhimu Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
Daftari la Kudumu la Wapiga Kura (DKW):
Kilicho Sasa: Tume ya Taifa ya Uchaguzi ndiyo yenye mamlaka kamili ya kuandaa, kusimamia, na kusafisha Daftari la Kudumu la Wapiga Kura. Mchakato wa uhakiki na uboreshaji umekuwa ukifanywa mara kwa mara.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa DKW mara nyingi limekuwa na dosari nyingi, ikiwemo majina ya watu waliofariki, watu wasio na sifa za kupiga kura, na urudiaji wa majina. Pia, wanasema kuwa Tume haijatoa fursa ya kutosha kwa vyama vya siasa kushiriki kikamilifu katika uhakiki na usafishaji wa daftari hilo. Wanahisi kuwa dosari hizi zinaweza kutumika kudanganya matokeo ya uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwe na mchakato shirikishi na wa uwazi wa uhakiki na usafishaji wa DKW, ambapo vyama vya siasa vinapewa nafasi kamili ya kushiriki na kuhakiki taarifa.
Wanapendekeza pia matumizi ya teknolojia ya kisasa zaidi kuhakikisha usahihi wa daftari.
Matumizi Mabaya ya Rasilimali za Serikali:
Kilicho Sasa: Sheria inakataza matumizi mabaya ya rasilimali za serikali kwa kampeni za kisiasa, lakini utekelezaji wake umekuwa ukilalamikiwa.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa chama tawala (CCM) kinatumia rasilimali za serikali (magari, majengo, wafanyakazi wa umma, n.k.) kufanya kampeni zake, jambo ambalo wanadai linatoa faida isiyo ya haki kwa CCM ikilinganishwa na vyama vya upinzani ambavyo havina upatikanaji wa rasilimali hizo.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa sheria kali zaidi na utekelezaji madhubuti wa sheria zinazokataza matumizi mabaya ya rasilimali za serikali. Pia, wanapendekeza kuwe na bodi huru ya kusimamia na kuchunguza malalamiko ya matumizi mabaya ya rasilimali.
Uteuzi wa Wasimamizi wa Uchaguzi (Returning Officers):
Kilicho Sasa: Wasimamizi wa Uchaguzi mara nyingi ni watumishi wa umma (mfano, Wakurugenzi wa Halmashauri) wanaoteuliwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa wasimamizi hawa, kwa kuwa ni watumishi wa umma chini ya serikali, wanaweza kuathiriwa na shinikizo za kisiasa na hivyo kutokuwa huru katika majukumu yao. Kumekuwa na matukio ambapo wasimamizi wametuhumiwa kufanya maamuzi yanayopendelea chama tawala, kama vile kuwakatalia wagombea wa upinzani fursa ya kugombea, au kukataa fomu za wagombea.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa utaratibu huru wa uteuzi wa Wasimamizi wa Uchaguzi, labda kutoka katika orodha ya wataalamu huru au waheshimiwa wasio na uhusiano wa moja kwa moja na serikali, ili kuhakikisha uhuru na kutopendelea kwao.
Mazingira ya Kisiasa na Sheria Kandamizi:
Kilicho Sasa: Kumekuwa na malalamiko ya muda mrefu kuhusu baadhi ya sheria zinazodaiwa kukandamiza uhuru wa kisiasa, mikusanyiko, na uhuru wa kujieleza, kama vile Sheria ya Vyama vya Siasa, Sheria ya Mawasiliano ya Kielektroniki na Posta (Cybercrime Act), na Sheria ya Takwimu. Ingawa si moja kwa moja zinahusu uchaguzi, zimekuwa zikiathiri mazingira ya kisiasa.
Malalamiko ya CHADEMA: Wanadai kuwa sheria hizi zinatumika kukandamiza vyama vya upinzani na kuweka vizuizi visivyo vya haki kwa uhuru wa kukusanyika na kutoa maoni, jambo ambalo linazuia ushindani huru na wa haki katika uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka sheria hizi zirekebishwe au zifutwe kabisa ili kuruhusu uhuru kamili wa kisiasa, mikusanyiko, na uhuru wa kujieleza, jambo ambalo litaweka mazingira sawa kwa vyama vyote kushindana.
Kutokuwepo kwa Tume ya Marekebisho ya Katiba (Constitutional Review Commission):
Kilicho Sasa: Hakuna tume huru iliyopo sasa yenye jukumu la kusimamia marekebisho kamili ya Katiba ambayo yangejumuisha masuala ya uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: Wanalalamika kuwa bila chombo huru cha kusimamia mchakato wa Katiba mpya, marekebisho yoyote yatafanywa kwa maslahi ya chama tawala.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuundwa kwa tume huru ya marekebisho ya Katiba, yenye ushirikishwaji mpana wa wadau, ili kusimamia mchakato wa kupata Katiba mpya itakayoshughulikia kikamilifu masuala ya uchaguzi, utawala bora, na haki za binadamu. Hii ndio wanayoiita "Katiba Mpya."
Haya yote yanakusanywa chini ya mwavuli mkuu wa madai ya CHADEMA ya "Katiba Mpya" na "Tume Huru ya Uchaguzi," wakiamini kuwa bila mageuzi haya ya msingi, uchaguzi nchini Tanzania hauwezi kuwa huru na wa haki. Wanasema ndio msingi wa kudai kutoshiriki kwenye uchaguzi bila kukidhiwa kwa haya.
Mbali na yale tuliyoyajadili tayari, hapa kuna Vipengele Vingine Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
Sheria ya Vyama vya Siasa:
Kilicho Sasa: Sheria ya Vyama vya Siasa, hasa marekebisho ya mwaka 2019, yanampa Msajili wa Vyama vya Siasa mamlaka makubwa, ikiwemo uwezo wa kuvifuta vyama, kutoa adhabu, na kusimamia mikutano ya ndani ya vyama.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa mamlaka haya makubwa ya Msajili yanakiuka uhuru wa vyama vya siasa na kuathiri demokrasia ya ndani ya vyama. Wanadai kuwa Msajili hutumiwa kama chombo cha kukandamiza upinzani, kwa mfano, kwa kuingilia masuala ya ndani ya vyama, kuzuia mikutano, au hata kutishia kufuta chama. Hili linaathiri uwezo wa vyama kujipanga vizuri kwa ajili ya uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka marekebisho makubwa katika Sheria ya Vyama vya Siasa ili kupunguza mamlaka ya Msajili na kuhakikisha uhuru kamili wa vyama vya siasa katika shughuli zao za ndani na nje. Wanapendekeza mamlaka ya Msajili iwe ya usajili na usimamizi wa kufuata sheria tu, na si kuingilia masuala ya uendeshaji wa vyama.
Sheria ya Makosa ya Kimtandao (Cybercrimes Act) na Sheria ya Takwimu:
Kilicho Sasa: Sheria hizi zimewekwa ili kudhibiti matumizi mabaya ya mtandao na ukusanyaji wa takwimu, lakini zimekuwa zikitafsiriwa na kutumika kwa njia zinazolalamikiwa.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa sheria hizi zinatumika vibaya kuminya uhuru wa kujieleza, hasa kwenye mitandao ya kijamii, na kuzuia upinzani kutoa taarifa au maoni yanayokosoa serikali au NEC. Wanasema zimetumika kuwatisha wanaharakati, waandishi wa habari, na wanachama wa vyama vya upinzani, jambo ambalo linaathiri mazingira ya kampeni na uhuru wa habari kabla na wakati wa uchaguzi.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka marekebisho makubwa ya sheria hizi ili zisiingilie uhuru wa kujieleza na uhuru wa habari. Wanataka sheria zinazohakikisha wananchi wanaweza kutoa maoni yao kwa uhuru bila hofu ya kukamatwa au kushtakiwa.
Uchaguzi Huria na Haki (Free and Fair Elections):
Kilicho Sasa: Ingawa Katiba inatamka kuwa Tanzania ni nchi ya kidemokrasia na uchaguzi unapaswa kuwa huru na wa haki, CHADEMA wanadai hali halisi ni tofauti.
Malalamiko ya CHADEMA: Malalamiko yote yaliyotajwa hapo juu yanajenga picha ya mfumo ambao hauruhusu uchaguzi huru na wa haki. Wanadai kuwa kukosekana kwa Tume huru, kutokuruhusiwa kupinga matokeo ya urais, matumizi mabaya ya rasilimali za serikali, na sheria kandamizi, zote zinachangia mazingira ya uchaguzi usio huru na wa haki. Hali hii inawafanya kukosa imani na matokeo yoyote yatakayotolewa na Tume ya sasa.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka marekebisho ya mfumo mzima wa uchaguzi ili kuhakikisha kunakuwepo na:
Uwanja Sawa wa Ushindani: Hii inamaanisha vyama vyote viwe na fursa sawa ya kufanya kampeni, kupata rasilimali, na kutoa maoni yao bila vizuizi visivyo vya haki.
Ulinzi wa Kisheria kwa Wagombea na Wapiga Kura: Kuwepo kwa sheria zinazowalinda wagombea na wapiga kura dhidi ya vitisho, udanganyifu, na ukiukwaji wa haki zao.
Uwajibikaji wa Vyombo vya Dola: Vyombo vya usalama (polisi, jeshi) viwe vya kitaifa na si vya kisiasa, na viwajibike katika kuhakikisha usalama wa uchaguzi bila upendeleo.
Kutokuwepo kwa Majadiliano ya Kweli ya Kisiasa:
Kilicho Sasa: Kumekuwa na uhaba wa majadiliano ya wazi na yenye tija kati ya serikali, chama tawala, na vyama vya upinzani kuhusu masuala muhimu ya kitaifa, ikiwemo mageuzi ya uchaguzi.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa serikali na chama tawala haziko tayari kukaa mezani na vyama vya upinzani kujadili na kutafuta suluhu za kudumu kwa matatizo ya uchaguzi na demokrasia. Wanahisi kwamba serikali imekuwa ikipuuzia madai yao na kuendelea na msimamo wake.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka kuwepo kwa utamaduni wa majadiliano ya kweli na ya wazi kati ya wadau wote wa siasa ili kufikia maridhiano ya kitaifa kuhusu mwelekeo wa demokrasia na uchaguzi nchini. Wanaamini kuwa maridhiano haya ndiyo yataleta amani na utulivu wa kisiasa.
Vipengele Ziada Vinavyolalamikiwa na CHADEMA
Elimu ya Mpiga Kura:
Kilicho Sasa: Tume ya Taifa ya Uchaguzi (NEC) ina jukumu la kutoa elimu ya mpiga kura. Baadhi ya mashirika yasiyo ya kiserikali (NGOs) pia huruhusiwa kutoa elimu hii baada ya kupata kibali.
Malalamiko ya CHADEMA: CHADEMA wanalalamika kuwa elimu ya mpiga kura inayotolewa na NEC mara nyingi haitoshi, haifiki kwa wananchi wote, na wakati mwingine inaweza kuonekana kupendelea upande mmoja. Pia, wanadai kuwa vibali vya kutoa elimu kwa NGOs huru vimelalamikiwa kuwa vigumu kupatikana au kuwekewa vikwazo, jambo linalopunguza ushiriki wa wadau wengine muhimu.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka NEC iimarishe elimu ya mpiga kura kwa umakini zaidi na iwe huru kabisa bila upendeleo. Pia, wanataka kuruhusu na kuhamasisha mashirika ya kiraia kushiriki kikamilifu katika kutoa elimu ya mpiga kura bila vikwazo visivyo vya lazima, ili kuhakikisha wananchi wanapata taarifa za kutosha na sahihi kuhusu haki zao za kupiga kura na umuhimu wa uchaguzi.
Ulinzi na Usalama wa Wanachama na Wagombea:
Kilicho Sasa: Vyombo vya ulinzi na usalama vina jukumu la kulinda raia na mali zao, ikiwemo wakati wa mikutano ya kisiasa na kampeni.
Malalamiko ya CHADEMA: Kumekuwa na malalamiko mengi kutoka CHADEMA kuhusu vitendo vya uonevu, unyanyasaji, na vizuizi visivyo vya lazima kutoka kwa vyombo vya dola dhidi ya wanachama na viongozi wao wakati wa mikutano au kampeni. Wanadai kuwa vitendo hivi vinalenga kuwatisha na kuwanyima uhuru wao wa kujieleza na kujikusanya, huku vikifumbia macho makosa yanayofanywa na upande wa chama tawala.
Wanachotaka CHADEMA: Wanataka vyombo vya ulinzi na usalama viwe huru na visivyoegemea upande wowote, na vitimize majukumu yao kwa kuzingatia utawala wa sheria. Wanataka kuwepo kwa utaratibu wa uwajibikaji kwa maafisa wanaokiuka haki za kisiasa za wananchi na vyama.
Madai haya yote yanaungana na yale ya awali, yakisisitiza umuhimu wa mageuzi ya kimfumo badala ya marekebisho ya hapa na pale. CHADEMA wanaamini kuwa bila kushughulikia mizizi ya matatizo haya, uchaguzi nchini Tanzania utaendelea kuwa na kasoro na kutotoa fursa sawa kwa vyama vyote vya siasa.
Kwa jumla, matakwa ya CHADEMA yanatokana na imani kwamba mfumo wa sasa wa uchaguzi unahitaji mageuzi makubwa ili kuweka msingi thabiti wa demokrasia ya kweli nchini Tanzania. Wanaona kuwa bila mageuzi haya, matokeo ya uchaguzi yataendelea kutokuwa na uhalali na kuathiri uhalali wa serikali itakayoingia madarakani.
Tukumbuke kuwa mwaka jana November 2024 yaliyojitokeza yalilenga kuleta angalizo kuwa mwaka huu hakuna uchaguzi
Kudai mabadiliko haya yamegeuka uhasama #Lissu kubambikiwa kesi
Chama kuzuiwa ruzuku
Chama kuzuiliwa kufanya siasa
Haya yote yanathibitisha kukosekana kwa utashi wa kisiasa
#NoReformsNoElection
#freelissu
#ToneTone +255744446969
By Sauti ya mtu aliaye nyikani
Naomba kuwasilisha
