"Ndugu yangu
stakehigh , nashukuru sana kwa maoni yako na mchango wako kwenye post yangu. Ni furaha kuona watanzania tunajadili mada hizi nzito za kiuchumi. Hata hivyo, naomba nifafanue muktadha wa post yangu ili kuondoa sintofahamu ya jinsi kanuni hizi zinavyofanya kazi katika ngazi ya kitaifa.
Unaposema kuwa Exchange Rate ni makubaliano tu ya mabenki (agreed price) na haina uhusiano na uchumi, hapo unazungumzia 'Retail Spread' au viwango vidogo vya biashara vya mabenki ya biashara wanavyompa mteja mmoja mmoja madirishani. Lakini katika uchumi mkuu wa nchi (Macroeconomics), mabenki hayo ya biashara hayawezi kukaa chini na kujipangia bei ya Dola kutoka hewani; yanalazimika kufuata viwango vinavyotokana na Soko la Pamoja la Mabenki (Interbank Foreign Exchange Market - IFEM).
Soko hili la IFEM linaendeshwa kikamilifu na kanuni ya Ugavi na Mahitaji (
Supply and Demand) niliyoyaeleza kwenye post yangu. Benki zitapata wapi Dola za kukubaliana na wewe kama nchi haina Dola kwenye kapu lake? Ndio maana nikaeleza kuwa, nchini Tanzania, mahitaji ya Dola ni makubwa kwa sababu serikali na wakandarasi wanatafuta Dola hizo sokoni kwenda kununulia vifaa vya SGR na Miradi mingine mikubwa inayoendelea Tanzania. Huu uagizaji wa vifaa vya miundombinu ndio unaotengeneza '
Demand' kubwa ya Dola na kuifanya Shilingi yetu ishuke kwa utaratibu (Orderly Depreciation). Hili ni jambo la kiuchumi thabiti na lina uhusiano wa 100% na thamani ya sarafu yetu.
Kuhusu hoja yako ya pili kuwa mauzo ya nje (
Exports) yanashusha thamani ya sarafu, kiuchumi ni kinyume chake. Nchi inapouza bidhaa nyingi nje ya nchi, wanunuzi wa kigeni wanalazimika kutafuta sarafu ya nchi hiyo (kama Shilingi) ili kuwalipa wazalishaji wetu wa ndani. Kitendo hiki kinaongeza uhitaji (Demand) wa Shilingi sokoni duniani, na kanuni ya Supply and Demand inasema kitu kikiwa na mahitaji makubwa, bei au thamani yake inapanda (Appreciation) na sio kushuka.
Mfano ulioutoa kuhusu China unaitwa kitaalamu '
Managed Float' au 'Fixed Currency Pegging'. China inashusha thamani ya Yuan kwa makusudi kupitia Benki Kuu yao (PBOC) ili kulinda ushindani wa viwanda vyao, lakini hiyo ni sera ya makusudi ya kiserikali inayofanyika kwasababu wana akiba kubwa sana ya Dola (zaidi ya $Trilioni 3) inayowapa ubavu huo. Hapa Afrika Mashariki tunaishi kwenye mfumo wa soko huria la sarafu (
Floating Exchange Rate), ambapo sarafu zetu zinategemea Dola halisi zinazoingia na kutoka kwenye uchumi wetu kila siku.
Ndio maana nikahitimisha kwa kuonyesha kuwa, utulivu wa sasa wa sarafu ya Kenya si wa nguvu ya uzalishaji wa ndani, bali ni matokeo ya dharura ya mikopo mikubwa ya IMF na riba kubwa za CBK zilizosimamisha uagizaji wa bidhaa kwa muda (Artificial Stability). Haya yote ni mambo ya kiuchumi yanayoamua bei ambayo mabenki unayosema wewe wanakuuzia Dola madirishani.
Lengo la post yangu halikuwa kuangalia miamala ya ndani ya benki na mteja, bali ni kuonyesha jinsi miradi mikubwa ya maendeleo ya Tanzania na sera za mikopo za Kenya zinavyovuta au kusukuma viwango hivi vya fedha.
Natumai ufafanuzi huu unasaidia kuweka context sawa, na niko tayari kuendelea kujifunza pamoja nawe.
MUNGU IBARIKI TANZANIA NA WATU WAKE