President of China
JF-Expert Member
- Dec 6, 2018
- 34,010
- 93,371
Ndugu yangu stakehigh, nakushukuru tena kwa kuleta mjadala huu kwenye ngazi ya juu sana ya nadharia ya kifedha (Monetary Theory). Screenshot ulizoweka kuhusu namna Benki Kuu zinavyoweza kuzalisha fedha mpya kwa njia ya kielektroniki (Base Currency Creation) na jedwali la urari wa biashara (Trade Balance) wa nchi za Afrika Mashariki ni dondoo muhimu sana za kisomi.
Maelezo yako kuwa asilimia 90 ya fedha duniani ni namba zinazochapwa kwenye kompyuta na kwamba mfumo unategemea imani (Faith au Fiat System) ni ukweli thabiti kabisa unaoungwa mkono na nadharia za kisasa za kifedha. Hata hivyo, kuna tofauti kubwa sana ya kiutekelezaji kati ya nchi inayochapa sarafu kuu ya dunia (Reserve Currency) na nchi zinazoendelea kama sisi za Afrika Mashariki. Naomba nifafanue.
1. Kuhusu Urari Hasi wa Biashara (Trade Deficit)
Umeuliza swali zuri sana
Ni kweli kabisa kuwa hiyo ni namba, lakini ni namba za Dola halisi zilizochapwa na Benki Kuu ya Marekani (Federal Reserve) na sio namba zilizochapwa na Benki Kuu ya Kenya (CBK).
Kenya inapokuwa na nakisi (Deficit) ya kiwango hicho, maana yake inahitaji Dola halisi kutoka nje ilikuweka uwioano. Dola hizo hazizaliwi kwa CBK kugusa kompyuta zao Nairobi. Zinapatikana kwa Kenya kukopa kwenye masoko ya kimataifa (kama Eurobond au IMF), uwekezaji wa kigeni (FDI), na fedha za Diaspora zilizotumwa nchini na raia wake(remittance).
Kama namba hizo za Dola zisingeingia kutoka nje kupitia njia hizo, mabenki ya Kenya yasingekuwa na ukwasi wa Dola wa kulipia mafuta au mitambo, na nchi ingeingia kwenye mgogoro mkubwa wa kifedha (Balance of Payments Crisis).
2. Mtego wa Kuchapa Fedha kwa Nchi Zinazoendelea
Screenshot yako ya pili inaeleza kwa usahihi kabisa kuwa Benki Kuu inapoandika hundi au kufanya uhamisho wa kielektroniki, inatengeneza fedha mpya (creating new money). Lakini nguvu hii ya Benki Kuu inaishia kwenye Sarafu ya Ndani (Local Currency) pekee.
Benki Kuu ya Tanzania (BoT) inaweza kutengeneza Shilingi Trilioni 10 mpya kwa sekunde moja kwa kuandika namba kwenye kompyuta ili kulipa mishahara ya ndani au vibarua wa SGR. Hapo uko sahihi kwa asilimia 100. Lakini BoT haiwezi kutengeneza Dola ya Marekani (USD) kwa njia hiyo. Unapoenda kununua mabehewa ya SGR nje ya nchi, kampuni ya kigeni haitaki Shilingi tulizozitengeneza kwenye kompyuta yetu; wanatarajia kulipwa kwa Dola. Na ili BoT itume ule ujumbe wa SWIFT wenye saini ya usalama, lazima akaunti yetu ya uwakilishi kule Marekani (Nostro Account) iwe na salio la Dola halisi zilizotokana na mauzo yetu ya dhahabu, utalii, mazao, au mikopo tuliyopewa.
3. Tofauti Yetu na Mataifa Makubwa Kama Marekani
Nchi pekee inayoweza kuendesha uchumi wake kwa mtindo ulioeleza (wa kuchapa tu namba kwenye kompyuta kulipia Trade Deficit) ni Marekani. Hii ni kwa sababu sarafu yao ya ndani (USD) ndiyo sarafu kuu ya akiba na biashara ya dunia nzima, upendeleo unaojulikana kitaalamu kama Exorbitant Privilege. Sisi nchi za Afrika Mashariki hatuna upendeleo huo. Tukichapa Shilingi zetu kielektroniki bila kuwa na akiba ya Dola (Foreign Reserves) ya kutosha kuunga mkono uagizaji wa bidhaa nje, matokeo yake yanakuwa ni kushuka kwa kasi kwa thamani ya sarafu yetu na mfumuko mkubwa sana wa bei mtaani.
Muktadha wetu wa EAC
Ndio maana katika post yangu ya awali nikasisitiza; Shilingi ya Tanzania inapoteza thamani kwa utaratibu kwa sasa kwa sababu tunasaini ujumbe mwingi wa SWIFT wa kutoa Dola halisi zilizopo kwenye akiba yetu kwenda kununua mitambo ya kimkakati ya reli ya SGR na miradi mingine mikubwa. Wakati huohuo, Kenya imesimamisha anguko la sarafu yao si kwa sababu wanatengeneza namba mpya kielektroniki, bali kwa sababu wameingiza mabilioni ya Dola halisi za mikopo kutoka IMF zilizojaza kapu lao la Benki Kuu (CBK) ili kulinda soko lao la fedha.
Maelezo yako ya kifedha ni ya ndani ya mfumo wa kibenki (Operational), lakini maelezo yangu ni ya kiuchumi wa soko (Economic Forces). Mifumo yote miwili inategemana na inakamilisha picha nzima. Nafurahi sana kuona tunabadilishana mawazo kwa staha na uelewa mkubwa namna hii jukwaani.
MUNGU IBARIKI TANZANIA NA WATU WAKE
ASANTENI KWA KUNISIKILIZA
ASANTENI KWA KUNISIKILIZA
