TATHMINI - NI NCHI GANI WANANCHI WAKE WANAKUWA NA MAISHA MAZURI NA KWANINI?
Niliweka maelezo hayo ya awali ya kisomi ili kila mtu aweze kujua kwa undani zaidi kuliko kuongelea vitu juu juu tu. Tumeona namna pesa za bajeti za nchi hizi mbili zinavyobaki ndani. Na tumeona ni pesa kiasi gani katika kila nchi inaingia kwenye mzunguko na wananchi wake wanapata ukwasi.
Tumeongelea CBR inavyoweza kuathiri biashara za ndani na kukuza au kuua wafanyabiashara tofauti. Na hii inaweza kukupatia picha namna biashara kubwa za kenya zinavyokufa na kuchukuliwa na watanzania.
Sasa twende kwenye hoja ya msingi ambayo inagusa mwananchi mmoja mmoja. Tunaongelea Local purchasing power.
Local purchasing power ni uwezo wa wananchi ndani ya nchi kununua bidhaa na huduma kwa kutumia kipato chao cha ndani, ukizingatia kiwango cha bei kilichopo katika soko hilo. Inapokuwa juu, maana yake ni kwamba watu wanaweza kununua vitu zaidi kwa kipato kilekile kwa sababu bei ziko nafuu au mapato ni ya kuridhisha. Inaposhuka, watu wanapata ugumu kununua bidhaa na huduma kwa sababu gharama za maisha zimepanda au thamani ya fedha yao imepungua kutokana na mfumuko wa bei au kushuka kwa thamani ya sarafu.
Maisha mazuri ya mwananchi wa kawaida hayaji kwa sababu nchi yake ina soko kubwa la hisa au makao makuu ya mashirika ya kigeni; yanakuja kwa sababu ya mambo makuu matatu yanayogusa mfuko na meza ya chakula kila siku:-
A. Affordability (Nafuu ya Gharama za Maisha)
Mwananchi wa Tanzania anapata maisha mazuri kwa sababu kila Shilingi anayoingiza inasalia na nguvu kubwa ya ununuzi kutokana na udhibiti wa mfumuko wa bei (4.2%). Gharama za chakula, kodi za nyumba, na nishati ya ndani ziko chini kwa sababu bajeti ya nchi imewekeza kwenye mifumo ya uzalishaji (kama umeme wa uhakika na usafirishaji wa SGR).
Kenya, kwa sasa mfumuko wa bei wa 6.7% unatafuna kipato cha mwananchi; unga, umeme, na usafiri viko juu sana na kumfanya mwananchi ashindwe kumudu maisha hata kama ana kipato kikubwa. Na ikumbukwe Kwa sababu CBR ipo juu 12%, Benki za biashara zinaweka riba ya mikopo 20% - 24%, wafanyabiashara inwakuwa ngumu kukopa kwenye benki zao za ndani.
B. Liquidity Distribution (Pesa Kuwepo Mitaani)
Ubora wa maisha unamaanisha mwananchi kuwa na uwezo wa kufanya biashara na kupata wateja. Nchini Tanzania, kwa sababu kiasi kikubwa cha bajeti (TZS Trilioni 52.3) kimefunguliwa kubaki ndani kama Shilingi na kusukumwa kwenye ujenzi na miradi ya kijamii, kuna mzunguko mkubwa wa fedha mitaani (Cash Velocity). Pesa inatembea kutoka serikalini kwenda kwa wakandarasi, vibarua, hadi kwa mama lishe na wakulima.
Kenya, kwa sababu theluthi moja ya fedha inatokomea nje kulipa madeni na nyingine inaenda kulisha mabenki ya ndani, mitaani kuna ukata mkubwa na mzunguko wa biashara umekauka (Grounded Liquidity). Ndio maana utakuta vijana wa kenya wanafanya maandamano kila kukicha. Unakuta Jaji mkuu mstaafu wa Kenya aliyekamatwa ni David Maraga kwa heshima zake za kulitumikia taifa anaandamana na kupigwa virungu na polisi.
C. Fiscal Peace (Amani ya Kiakili dhidi ya Kodi)
Muundo wa bajeti ya Tanzania hauna presha ya kulipa madeni makubwa ya nje ya kibiashara, hivyo serikali inajenga mifumo ya kodi rafiki na ya utulivu ili kurasimisha biashara.
Kenya, kwa sababu ya kulazimika kupata Dola Bilioni 11.5 za kupeleka nje, serikali inalazimika kuwafuata wananchi wake hadi majumbani na kwenye biashara zao kwa kodi mpya, za ghafula na kali (Finance Bills na Housing Levy). Hali hii inamnyima Mkenya wa kawaida fedha ya ziada ya matumizi (Disposable Income) na kumtengenezea msongo mkubwa wa mawazo kila siku.
Wakati Mkenya wa kawaida akitumia jasho lake kubeba mzigo wa kusafisha madeni ya nyuma ya taifa lake (Debt Burden Bearing Phase), Mtanzania anafurahia bajeti inayorudisha kodi yake mitaani kukuza ajira na kushusha gharama za maisha (Capital Harvest Phase). Hii ndiyo sababu ya msingi kabisa inayomfanya mwananchi wa Tanzania kuwa na maisha mazuri na bora zaidi.
Nawakaribisha sasa tujadiliane kwa staha na ukweli na siyo propaganda. Nipotayari kutoa ufafanuzi wa kina kwa kwa chochote kutokana na context hii.
Asanteni kwa kunisikiliza
KARIBUNI
Teargass mwaiofhawaii IamLee nyangau mkenya nairobae nairobae Nicxie
REAL Comrade Kipepe The best 007 stakehigh Geza Ulole NairobiWalker RRONDO Magonjwa Mtambuka Traveller D Apeche alolo kennedy0000 ChoiceVariable chongchung Chill Kifaru254 Lemzy mwathadan BlietzKrieg AMARII babayao255 ndughuri msuya NDINDA concordile 101 Reborn Ktb The Icebreaker Mgagaa na Upwa game over Mpwimbe Filaria