Hutuba ya Kuaga ya Muhammad
Utangulizi
Katika mwaka wa kumi Hijria, Mtume Muhammad ﷺ alifanya hija yake ya mwisho ambayo inajulikana kama Hija ya Kuaga. Katika siku ya Arafah, mbele ya maelfu ya Waislamu waliokusanyika kwa ajili ya ibada ya hija, Mtume alitoa hotuba muhimu sana ambayo imebaki kuwa moja ya hotuba mashuhuri katika historia ya Uislamu.
Hotuba hii inajulikana kama Hutuba ya Kuaga (Khutbatul Wadaa). Ndani yake Mtume Muhammad ﷺ aliwafundisha Waislamu misingi ya haki, usawa, uadilifu, na namna ya kuishi kwa kumcha Allah. Maneno haya yalikuwa kama usia wake wa mwisho kwa Ummah wake.
Mazingira ya Hutuba ya Kuaga
Hutuba hii ilitolewa katika eneo la Arafah wakati wa ibada ya Hajj, na ilisimamiwa na maelfu ya Maswahaba waliokuja kufanya hija pamoja na Mtume. Waislamu wengi walihisi kuwa huenda huu ungekuwa mkusanyiko wa mwisho pamoja naye, kwani Mtume alianza hotuba kwa kusema:
“Enyi watu! Nisikilizeni vizuri, kwani huenda sitakutana nanyi tena baada ya mwaka huu katika mahali hapa.”
Maneno haya yaligusa sana nyoyo za Maswahaba, kwani yalionyesha kuwa Mtume alikuwa karibu kuondoka duniani.
Sehemu ya Hutuba ya Mtume
Mtume Muhammad ﷺ alisema:
“Hakika damu zenu, mali zenu na heshima zenu ni vitakatifu kwenu, kama ulivyo mtukufu siku hii yenu, katika mwezi huu wenu na katika mji huu wenu.”
Kwa maneno haya Mtume alisisitiza sana kulinda haki za binadamu.
Kisha akasema:
“Yeyote aliyekabidhiwa amana basi airudishe kwa mwenyewe.”
Hii inaonyesha kuwa uaminifu ni msingi muhimu katika Uislamu.
Mtume aliendelea kusema:
“Hakika riba zote za zama za ujinga zimefutwa, na riba ya kwanza ninayoifuta ni riba ya Abbas bin Abdul-Muttalib.”
Hii ilikuwa ni tangazo la wazi la kupiga vita riba katika jamii ya Kiislamu.
Mtume pia aliwausia kuhusu wanawake akisema:
“Nawausieni wanawake wema, kwani wao ni amana kutoka kwa Allah mikononi mwenu.”
Hapa Mtume aliweka msingi wa kuwaheshimu na kuwatendea wema wanawake.
Kushikamana na Qur’an na Sunna
Moja ya sehemu muhimu sana ya hutuba hii ni pale Mtume aliposema:
“Nimewaachia vitu viwili; mkishikamana navyo hamtapotea kamwe: Kitabu cha Allah na Sunna ya Mtume wake.”
Hii inaonyesha kuwa mwongozo wa maisha ya Muislamu unapatikana katika Qur’an na Sunna.
Ndani ya Qur’an Allah anasema:
“Na mshikeni kamba ya Allah nyote pamoja wala msifarakane.”
(Qur’an 3:103)
Aya hii inaunga mkono mafunzo ya Mtume kuhusu kushikamana na mwongozo wa Allah.
Usawa wa Wanadamu
Katika riwaya nyingine za hutuba hii, Mtume alisema:
“Enyi watu! Hakika Mola wenu ni mmoja na baba yenu ni mmoja. Hakuna ubora wa Mwarabu juu ya asiye Mwarabu, wala asiye Mwarabu juu ya Mwarabu, wala mweupe juu ya mweusi isipokuwa kwa uchamungu.”
Hii ni moja ya misingi mikubwa ya usawa wa wanadamu katika Uislamu. Heshima ya mtu mbele ya Allah haitegemei rangi, kabila au taifa, bali uchamungu (taqwa).
Onyo Dhidi ya Shetani
Mtume pia aliwaonya Waislamu kuhusu Shetani akisema:
“Hakika Shetani amekata tamaa ya kuabudiwa katika ardhi yenu hii, lakini ataridhika mkimtii katika mambo madogo madogo ya matendo yenu.”
Hii inaonyesha kuwa hata dhambi ndogo zinaweza kuwa mlango wa Shetani kuharibu maisha ya mtu.
Ushahidi wa Maswahaba
Baada ya kumaliza hotuba, Mtume aliwauliza Maswahaba:
“Je, nimefikisha ujumbe?”
Nao wakasema:
“Ndiyo, umefikisha ujumbe.”
Kisha Mtume akainua kidole chake mbinguni akasema:
“Ee Allah! Shuhudia.”
Alirudia maneno haya mara tatu, akimaanisha kuwa ametimiza jukumu lake la kufikisha ujumbe wa Uislamu.
Mafunzo Makubwa kutoka Hutuba ya Kuaga
Kutoka katika hutuba hii tunapata mafunzo mengi muhimu:
Kulinda maisha, mali na heshima za watu.
Kuepuka riba na dhuluma katika uchumi.
Kutimiza amana na kuwa waaminifu.
Kuwaheshimu na kuwatendea wema wanawake.
Kushikamana na Qur’an na Sunna.
Kujiepusha na hila za Shetani.
Kutambua kuwa wanadamu wote ni sawa mbele ya Allah isipokuwa kwa uchamungu.
Hutuba ya Kuaga ya Mtume Muhammad ﷺ ni moja ya hotuba muhimu zaidi katika historia ya Uislamu. Ndani yake kuna muhtasari wa mafundisho ya Uislamu kuhusu haki za binadamu, uadilifu wa kijamii, na maisha ya uchamungu.
Ni wajibu wa kila Muislamu kuisoma, kuitafakari na kuitekeleza katika maisha yake. Tukifuata mafunzo haya, jamii zetu zitajengwa juu ya haki, udugu na amani.