INFO:
Aina za ARV (Antiretroviral Drugs):
ARV ni kifupi cha
Antiretroviral Drugs, yaani dawa za kupunguza makali ya virusi vya UKIMWI (VVU).
Madhumuni ya ARV:
- Kupunguza makali ya VVU mwilini.
- Kuboresha kinga ya mwili kwa kuzuia VVU kuzaliana.
- Kuzuia maambukizi mapya – mtu anayetumia ARV vizuri hawezi kuambukiza kirahisi (U=U: Undetectable = Untransmittable).
- Kuongeza muda wa kuishi na kuimarisha afya ya mtu mwenye VVU.
Jinsi Zinavyotumika:
- Humezwa kila siku kwa wakati maalum.
- Lazima zitumike kwa ufuatiliaji wa karibu wa daktari.
- Haiponyi VVU, lakini huwezesha mtu kuishi maisha ya kawaida.
Faida:
- Huzuia kuingia kwa UKIMWI kamili.
- Mjamzito anayepata ARV kwa wakati anaweza kuzuia maambukizi kwa mtoto.
Ungependa kujua madhara ya ARV au aina zake?
Huduma za ARV nchini Tanzania:
1.
Kupatikana Bila Malipo
Serikali ya Tanzania, kupitia Wizara ya Afya kwa kushirikiana na wadau kama
PEPFAR na
Global Fund, hutoa ARV
bila malipo katika hospitali, vituo vya afya na zahanati.
2.
Huduma kwa Wajawazito
Wanawake wajawazito hupimwa VVU wakiwa kliniki. Wakigundulika kuwa na VVU, hupewa ARV mara moja ili
kuzuia maambukizi kwa mtoto (PMTCT).
- Mtoto pia hupata dawa maalum baada ya kuzaliwa.
3.
Huduma Rafiki kwa Vijana na Watoto
Kuna vituo vinavyotoa huduma kwa makundi maalum kama vijana, watoto na watu walioko kwenye hatari kubwa (kama wanaoishi na VVU kwa muda mrefu).
4.
Mpango wa Differentiated Service Delivery (DSD)
Watu wenye hali thabiti hupatiwa dawa za miezi 3–6 kwa wakati mmoja, ili kupunguza kwenda mara kwa mara hospitali.
---
Mambo Muhimu:
- Usiri huhifadhiwa kwa wagonjwa.
- Kila anayepima na kugundulika anaweza kuanza dawa mara moja (test and treat).
- Huduma za ushauri nasaha hutolewa pia kabla na baada ya kupima.
Ungependa maelezo zaidi kuhusu lishe au maisha ya kila siku kwa anayetumia ARV?
ARV hugawanywa katika makundi kulingana na jinsi zinavyofanya kazi. Mifano ya makundi ni:
1.
NRTIs – Zidovudine (AZT), Lamivudine (3TC), Tenofovir (TDF)
2.
NNRTIs – Efavirenz (EFV), Nevirapine (NVP)
3.
PIs – Lopinavir/ritonavir (LPV/r)
4.
Integrase inhibitors – Dolutegravir (DTG) – hii sasa ndiyo dawa kuu inayopendekezwa.
---
Madhara ya ARV (yanaweza kutokea kwa baadhi ya watu):
- Kichefuchefu au kutapika
- Maumivu ya kichwa
- Kupoteza hamu ya kula
- Maumivu ya tumbo
- Kuchoka au kizunguzungu
- Kuharibika kwa ini (mara chache sana)
- Mabadiliko ya usagaji chakula (kama kuongezeka kwa mafuta tumboni)
---
Mambo ya Kuzingatia:
- Uzingatiaji ni muhimu sana: usipochukua kwa wakati, virusi vinaweza kuwa sugu (resistance).
- ARV hazitakiwi kuchanganywa ovyo na dawa za mitishamba au pombe bila ushauri wa daktari.
Ungependa kujua kuhusu huduma za ARV nchini Tanzania au kwa wajawazito?
Huduma za ARV nchini Tanzania:
1.
Kupatikana Bila Malipo
Serikali ya Tanzania, kupitia Wizara ya Afya kwa kushirikiana na wadau kama
PEPFAR na
Global Fund, hutoa ARV
bila malipo katika hospitali, vituo vya afya na zahanati.
2.
Huduma kwa Wajawazito
Wanawake wajawazito hupimwa VVU wakiwa kliniki. Wakigundulika kuwa na VVU, hupewa ARV mara moja ili
kuzuia maambukizi kwa mtoto (PMTCT).
- Mtoto pia hupata dawa maalum baada ya kuzaliwa.
3.
Huduma Rafiki kwa Vijana na Watoto
Kuna vituo vinavyotoa huduma kwa makundi maalum kama vijana, watoto na watu walioko kwenye hatari kubwa (kama wanaoishi na VVU kwa muda mrefu).
4.
Mpango wa Differentiated Service Delivery (DSD)
Watu wenye hali thabiti hupatiwa dawa za miezi 3–6 kwa wakati mmoja, ili kupunguza kwenda mara kwa mara hospitali.
---
Mambo Muhimu:
- Usiri huhifadhiwa kwa wagonjwa.
- Kila anayepima na kugundulika anaweza kuanza dawa mara moja (test and treat).
- Huduma za ushauri nasaha hutolewa pia kabla na baada ya kupima.
Ungependa maelezo zaidi kuhusu lishe au maisha ya kila siku kwa anayetumia ARV?
Hapa kuna mambo muhimu kuhusu
lishe na maisha ya kila siku kwa anayechukua ARV:
Lishe Bora kwa Anayetumia ARV:
- Kula chakula chenye virutubisho kama protini (mafuta, mayai, nyama, maharage), mboga mboga na matunda.
- Kunywa maji ya kutosha kila siku ili kusaidia mwili kufanya kazi vizuri.
- Epuka vyakula vinavyoweza kusababisha matatizo ya tumbo kama vyenye mafuta mengi au sukari nyingi.
- Usizidishe pombe au sigara kwani zinaweza kuathiri kinga ya mwili na kazi ya dawa.
Maisha ya Kila Siku:
- Chukua dawa zako kwa wakati kila siku, usikose hata dozi moja.
- Fanya mazoezi mepesi kama kutembea au kufanya kazi nyepesi za mwili.
- Pumzika vya kutosha; usingizi mzuri husaidia mwili kupona na kuwa na nguvu.
- Epuka msongo wa mawazo (stress) kwa kuzungumza na marafiki, familia, au kupata msaada wa kitaalamu.
- Jiweke mbali na vitu vinavyoweza kusababisha maambukizi kama watu walio mgonjwa ili kuzuia kuumwa.
Ushauri Muhimu:
- Tembelea kliniki kwa ajili ya check-up na vipimo mara kwa mara kama daktari anavyopendekeza.
- Ikiwa unakumbwa na madhara yoyote au dalili zisizo za kawaida, wasiliana na mtoa huduma wako wa afya mara moja.