Ili kuondoa kabisa hili kutokuelewana na kuweka mambo sawa kitaalamu, ni muhimu kubainisha kuwa maelezo yako kuhusu uwepo wa daftari la mahesabu (Ledger System) na ukweli kwamba hakuna "fedha taslimu halisi" inayosafiri baharini ni sahihi kwa asilimia mia moja. Benki zote kuu duniani kwa sasa hazitegemei uwepo wa noti au vyumba vya kuhifadhia dhahabu ili kufanya miamala; badala yake, mifumo yote inafanya kazi kidijitali kwa kupitia mabadiliko ya namba kwenye screen.
Hata hivyo, mtego mkubwa wa kiufundi unaoleta mkanganyiko katika mfano wako wa SGR ni dhana kwamba "akaunti hazipo" na kwamba Benki Kuu ya Korea itamlipa tu mzalishaji wake fedha za ndani (Won) kwa sababu ya kupokea ujumbe wa SWIFT kutoka Tanzania bila kuangalia salio lolote. Katika ulimwengu wa kweli wa usafishaji wa mahesabu ya kimataifa (International Clearing and Settlement), mfumo huo haufanyi kazi kwa mtindo wa "kula na kuaminiana" kiasi hicho, na hapa chini kuna ufafanuzi wa kina wa jinsi Practical Process inavyokwenda
1. Daftari la Mahesabu (Ledger) Haliwezi Kuwa na Namba Hewa
Ni kweli kuwa hakuna akaunti ya Physical Vault, lakini kuna akaunti za kisheria za uwakilishi zinazojulikana kama Nostro na Vostro Accounts. Benki Kuu ya Tanzania (BoT) inamiliki daftari la mahesabu (Akaunti) ndani ya Benki Kuu ya Marekani au mabenki makubwa ya kimataifa (kama JP Morgan au Citibank) ambapo namba za Dola za Marekani zinasomeka. Unapotuma ujumbe wa SWIFT (ambao ni mfumo wa ujumbe tu na sio fedha), ujumbe huo unakuwa na maelekezo ya kisheria yanayosema: "Kateni Dola Bilioni 1 kwenye daftari la akaunti yetu (Nostro Ledger) na mzipeleke kwenye daftari la Benki Kuu ya Korea". Kama daftari la BoT kule nje likionyesha kuwa salio letu la Dola ni sifuri au halitoshi, ule ujumbe wa SWIFT unakataliwa palepale kwa sababu hauna kile kinachoitwa Settlement Asset (Rasilimali ya Kusafishia Deni).
2. Kosa la Kufikiri Benki Kuu ya Korea Inalipa "Bure"
Katika mfano wako, umesema Benki Kuu ya Korea itamlipa mzalishaji wake wa mabehewa fedha za ndani (Won) papo hapo na muamala unaisha. Swali la msingi la kiuchumi ni hili: Je, Benki Kuu ya Korea inapata faida gani au inafidia wapi zile Won Bilioni kadhaa ilizompa mzalishaji wake? Benki Kuu ya Korea haifanyi kazi ya kutoa hisani kwa nchi za kigeni. Inamlipa mzalishaji wake Won kwa sababu upande wa pili, kwenye daftari la kimataifa, akaunti ya Korea imepokea umiliki wa Dola Bilioni 1 zilizokatwa kutoka kwenye Akiba ya Nje (Foreign Reserves) ya Tanzania. Korea inazihitaji hizo Dola Bilioni 1 kwenye daftari lao kwasababu kesho yake nchi ya Korea yenyewe ikitaka kununua mafuta ya ndege kutoka Saudi Arabia, haitatumia fedha yao ya ndani (Won), bali itatumia zile namba za Dola Bilioni 1 ilizozipata kutoka Tanzania kusafirishia deni lao kule Saudi Arabia.
3. Uaminifu (Trust) Unasimamiwa na Ukwasi (Liquidity), Sio Maneno
Ikiwa kila nchi ingeweza kutuma tu ujumbe wa SWIFT bila kuwa na salio halisi la Dola kwenye mabenki ya uwakilishi kule nje, nchi yoyote maskini duniani ingeweza kutuma ujumbe wa SWIFT wa Dola Trilioni 100 kwenda kununua ndege, meli, na silaha kisha ikasema "mabenki yaandikishane tu madeni kwenye Ledger kwa uaminifu wetu". Mfumo hauko hivyo. Uaminifu unaouzungumzia unakuwepo kwasababu kila Benki Kuu duniani inajua kuwa mwenzake ana akiba ya kutosha ya Dola (Foreign Reserves) ya kuweza kusafisha (Settle) lile deni mwisho wa siku.
Uko sahihi kabisa kuwa mchakato mzima ni wa kielektroniki na ni namba kwenye daftari (Ledger). Lakini marekebisho makubwa hapa ni kwamba huwezi kuandika namba hasi au ya kufikirika kwenye daftari la kimataifa bila kuwa na salio la rasilimali inayokubalika duniani (Dola) ya kuunga mkono namba hiyo. Shilingi yetu inapoteza thamani kwa sasa kwa sababu kila tunapotuma ujumbe wa SWIFT wa kulipia miundombinu kama SGR, tunalazimika kupunguza namba halisi za Dola zilizopo kwenye kapu letu la Akiba ya Nje, jambo linalofanya soko la ndani lianze kukosa ukwasi wa Dola na kupandisha bei yake dhidi ya Shilingi wetu mtaani.
MUNGU IBARIKI TANZANIA NA WATU WAKE
ASANTE KWA KUNISIKILIZA