Ngoja tuendelee kuwafundisha wakenya waache ushamba. Kitu kinachowasumbua ni ukabila
Hapa kuna uchambuzi wa jinsi Kenya walivyoshusha demokrasia na wapi walipoishia ikilinganishwa na mfumo wa Tanzania:
1. Demokrasia Imeishia Ngazi ya Wodi (Ward)
Katiba ya Kenya inatambua ngazi ya chini kabisa ya uwakilishi wa kisiasa kuwa ni Wodi. Wananchi humchagua Mjumbe wa Bunge la Kaunti (MCA - Member of County Assembly).
- Tofauti: MCA anawakilisha eneo kubwa (Wodi nzima). Chini ya MCA hakuna chombo kingine cha kidemokrasia (hakuna madiwani wa vijiji wala wenyeviti wa mitaa waliochaguliwa kisheria).
2. Kitengo cha Kijiji (Village Unit) ni cha "Kiutawala" tu
Ingawa sheria ya Serikali za Kaunti (County Governments Act, 2012) inataja "Village Units" na "Village Administrators," hivi si vyombo vya kidemokrasia:
- Msimamizi wa Kijiji (Village Administrator): Huyu ni mwajiriwa wa Kaunti (Civil Servant). Hapigiwi kura na wananchi.
- Baraza la Kijiji (Village Council): Sheria inaruhusu kuwepo kwa baraza la wazee/watu wa kijiji kutoa ushauri, lakini halina mamlaka ya kutunga sheria (By-laws) wala halina bajeti inayojitegemea kama ilivyo Serikali ya Kijiji Tanzania.
3. "Grassroots Democracy": Tanzania vs. Kenya
Tanzania bado inaongoza kwa kuishusha serikali "mlangoni" kwa mwananchi:
- Tanzania: Mwenyekiti wa Kijiji anachaguliwa na watu, na ana Baraza la Kijiji ambalo linaweza kuita Mkutano Mkuu wa Kijiji kutoa maamuzi. Hii ndiyo demokrasia ya msingi (Direct Democracy).
- Kenya: Mwananchi anaweza kumfikia MCA wake, lakini hana "Serikali ya Kijiji" ya kwenda kuishitaki au inayoweza kupitisha maamuzi ya kisheria bila kwenda kwenye ngazi ya Kaunti.
4. Kwa nini Kenya haikuleta Serikali ya Kijiji?
Wataalamu wa Katiba nchini Kenya walihofia mambo mawili:
- Gharama: Kulipa mishahara ya viongozi wa vijiji maelfu nchi nzima ingekuwa mzigo mkubwa sana kwa kodi za wananchi.
- Migogoro ya Kikabila: Walihofia kuwa na serikali ndogo sana za vijiji ingechochea uhasama wa koo au makabila madogo madogo katika ngazi ya chini (Local clan politics).
Hitimisho
Katiba ya Kenya imefanikiwa sana kuondoa madaraka Nairobi na kuyapeleka makao makuu ya Kaunti (47 centers), lakini haijashuka mpaka kijijini kama ilivyo Tanzania.
Mwananchi wa Kenya bado anategemea zaidi mfumo wa Machifu (Chiefs) na Wasaidizi wa Machifu (Assistant Chiefs) kwa masuala ya kila siku ya usalama na utawala, ambao bado ni sehemu ya Serikali Kuu (National Government) na si serikali ya wananchi ya kuchaguliwa.
Kwa kifupi: Tanzania ina serikali mlangoni, Kenya ina serikali mjini (kaunti).