Ndug wana ukumbi, Ngoja nidokeze kitu kingine hapa kati ya nchi zetu hizi mbili. Kitu chanyewe kinaitwa
Non-Performing Loans - NPLs (mikopo chechefu)
Non - Performing Loans (NPLs) ni mikopo ambayo mkopaji ameshindwa kulipa marejesho yake kwa muda uliokubaliwa, na kwa kawaida malipo yanakuwa yamechelewa kwa zaidi ya siku 90. Mikopo hii huchukuliwa kuwa na hatari kubwa ya kutorejeshwa kikamilifu, hivyo huathiri faida na utulivu wa benki. Kwa maneno rahisi, NPLs ni mikopo “mbovu” au yenye matatizo ya ulipaji, na kiwango chake hutumika kupima afya ya sekta ya benki na uwezo wa wakopaji katika uchumi.
Mikopo Chechefu (NPLs) Tanzania 2.6% vs Kenya 17.6%
Je, Ni Alama ya Afya ya Bajeti au Kifo cha Sekta Binafsi?
Kwa mujibu wa vigezo vya usalama wa kifedha duniani, kiwango cha juu cha NPLs kinachokubalika ili mabenki yawe salama ni chini ya 5%.
1. Tafsiri ya Kiuchumi - Afya ya Soko la Ndani (Macro-Perspective)
TANZANIA - 2.6%
Kiwango hiki kinaonyesha kuwa takriban kila Shilingi 100 zinazokopeshwa na mabenki ya Kitanzania (kama CRDB, NMB, NBC n.k.), Shilingi 97.4 zinarudi zikiwa na faida kwa wakati. Hii ina maana moja tu: Biashara za ndani nchini Tanzania zinazalisha, soko lina ukwasi (pesa ipo mtaani), na mazingira ya kufanya biashara yanaruhusu watu kupata faida na kulipa madeni yao.
KENYA - 17.6%
Hali nchini Kenya ni ya dharura. Karibu theluthi mbili ya mabenki yamekaa juu ya mitaji iliyopotea. Kila Shilingi 100 walizokopesha Wakenya, Shilingi 17.6 zimegonga mwamba na hazirudi. Uchumi wao wa ndani umesinyaa, biashara kubwa na ndogo zinafungwa, na uwezo wa sekta binafsi kuzalisha umeporomoka.
2. Athari kwa Maendeleo ya Mwananchi Mmoja Mmoja (Micro-Perspective)
Tanzania (Urahisi wa Kupata Mitaji)
Kwa sababu mikopo inarudi na mabenki yana amani, kunatokea kile kinachoitwa Credit Expansion. Mabenki ya Kitanzania sasa yanashindana kushusha viwango vya riba na yanawafuata wafanyabiashara, wakulima, na watumishi wa umma kuwakopesha. Mwananchi mmoja mmoja anapata mtaji wa kukuza biashara, kujenga nyumba, au kusomesha watoto kwa gharama nafuu.
Kenya (Mzozo wa Ukata; Credit Crunch)
Mabenki ya Kenya yakiwa na vidonda vya 17.6%, yameingiwa na uoga mkubwa wa kukopesha raia (Risk Aversion). Benki zimegoma kutoa mikopo kwa raia wa kawaida na wafanyabiashara wadogo kwa hofu ya kupoteza fedha. Hata ukifanikiwa kupata mkopo, unawekewa riba ya unyanyasaji (zaidi ya 20%) ili benki ijifidie. Mwananchi anabaki hana pa kukimbilia kupata mtaji, na maisha yake yanazidi kuwa magumu.
3. Mahusiano na Muundo wa Bajeti za Nchi - Mtego wa "Crowding Out"
Mtego wa Bajeti ya Kenya
Serikali ya Kenya inakabiliwa na mbanano mkubwa wa bajeti kutokana na kulazimika kubadilisha KSh Trilioni 1.52 (Dola Bilioni 11.5) kwenda nje kulipa madeni makubwa ya kibiashara (Eurobonds).
Ili kuziba pengo la ndani, serikali ya Kenya inalazimika kukopa kwa nguvu kubwa ndani ya nchi kupitia Hatifungani (Treasury Bonds). Mabenki ya Kenya yanaona ni bora kuikopesha serikali (kwa sababu serikali haitafilisika) kuliko kuwakopesha wananchi ambao tayari 17.6% wameshindwa kulipa.
Jambo hili kiuchumi linaitwa Crowding Out Effect. Bajeti ya Kenya inanyonya fedha zote za ndani, inakausha mifuko ya wananchi, na kuacha sekta binafsi ikiwa mahututi.
Nafuu ya Bajeti ya Tanzania
Bajeti ya Tanzania ya TZS Trilioni 62.3 haina presha kubwa ya madeni ya kigeni ya kibiashara (asilimia kubwa ya mikopo yetu ni ya masharti nafuu ya muda mrefu).
Hii inaipa serikali nafasi ya kutokung'ang'ania fedha zote za mabenki ya ndani. Bajeti inaziacha benki ziendelee kusukuma mabilioni ya Shilingi kwenda kwa sekta binafsi (miradi ya ujenzi, pembejeo za kilimo, na biashara). Matokeo yake, fedha inayobaki ndani (TZS Trilioni 52.3) inazunguka kwa kasi mitaani (High Cash Velocity)
Bajeti ya Kenya kwa sasa inalisha uchumi wa "Kujilinda na Kufuta Kivuli cha Madeni", ambapo serikali inakamua kila Shilingi kupitia kodi kali (Finance Bills) ili kulipa madeni ya nje, ikikausha ukwasi wa ndani na kusababisha wananchi washindwe kulipa mikopo ya benki (NPLs 17.6%).
Kwa upande wetu Tanzania, Bajeti yetu ni ya "Kupanda Mbegu na Kuvuna Mitaji". Kwa kuzuia upotevu wa Dola kwenda nje na kulinda Shilingi TZS Trilioni 52.3 ndani ya mzunguko wa ujenzi wa SGR, umeme wa JNHPP, na mishahara, uchumi wa ndani unazalisha ukwasi thabiti. Hii ndiyo sababu wafanyabiashara wetu wanarudisha mikopo kwa wakati, mabenki yetu yana afya (NPLs 2.6%), na mwananchi wa kawaida ana nafasi kubwa zaidi ya kuwa na maisha bora na ya bei nafuu.
Teargass mwaiofhawaii IamLee nyangau mkenya nairobae nairobae Nicxie
REAL Comrade Kipepe The best 007 stakehigh Geza Ulole NairobiWalker RRONDO Magonjwa Mtambuka Traveller D Apeche alolo kennedy0000 ChoiceVariable chongchung Chill Kifaru254 Lemzy mwathadan BlietzKrieg AMARII babayao255 ndughuri msuya NDINDA concordile 101 Reborn Ktb The Icebreaker Mgagaa na Upwa game over Mpwimbe Filaria