Mpemba Effect = maji ya moto wakati mwingine huganda kuwa barafu haraka zaidi kuliko maji ya baridi 😱
Inaitwa hivyo baada ya mwanafunzi wa Tanzania Erasto Mpemba 1963. Alikuwa akitengeneza ice cream shuleni Morogoro na kugundua hili.
Inafanyaje kazi? Hakuna jibu 1 kamili, ni mchanganyiko wa vitu 5:
1. KUPOZA KWA KASI "Evaporation"
Maji ya moto yana mvuke mwingi. Yanapowaka yanapoteza maji mengi hewani.
Mfano: lita 1 ya moto inaweza kubaki lita 0.9. Ni maji kidogo sasa ya kugandisha, hivyo inachukua muda mfupi.
2. TOFAUTI KUBWA YA JOTO "Convection"
Maji ya moto na friza ni tofauti kubwa sana. Hii inafanya maji yatembee ndani kwa ndani kwa nguvu.
Maji ya moto chini yanapanda juu, ya baridi yanashuka. Hii inasambaza joto haraka sana.
3. GESI ZILIZOYEYUKA ZINATOKA
Maji ya baridi yana hewa nyingi ndani yake. Hewa hiyo inafanya iwe "insulator" - inazuia kupoza.
Maji ya moto yakichemka, hewa hiyo yote inatoka. Sasa maji yanapata mawasiliano moja kwa moja na friza na kupoza haraka.
4. SUPERCOOLING - "Kusita kuganda"
Maji ya baridi wakati mwingine "yanasita" kuganda hata chini ya 0°C. Yanangoja chembe ndogo ya vumbi ili kuanza kuganda.
Maji ya moto hayana uchafu huo, hivyo yanaanza kuganda moja kwa moja.
5. FRIZA INAFANYA KAZI NGUVU ZAIDI
Ukiweka bakuli la moto kwenye friza, friza inasikia joto na compressor yake inaanza kufanya kazi nguvu.
Hii inabaridisha sehemu yote ya friza haraka, na hivyo inabaridisha na yale maji ya moto haraka pia.
Muhimu kujua:
Mpemba Effect HAITOKI KILA MUDA. Inategemea na:
1. Chombo unachotumia - chuma au plastiki
2. Kiasi cha maji
3. Joto la friza yako
4. Kama maji yana klorini au la
Wanasayansi bado wanapigana kuhusu ni sababu ipi ndio kubwa zaidi.
Jaribio rahisi nyumbani:
Chukua vikombe 2 sawa. Weka kikombe 1 maji ya moto ∼80°C. Kikombe 2 maji ya bomba ∼25°C. Weka kwenye friza pamoja. Angalia ni ipi inaganda kwanza. Mara nyingi ya moto inashinda.
Unataka nikupe video fupi ya jaribio hili au tujaribu kuelezea kwa mlinganyo?
