bless on
JF-Expert Member
- May 22, 2026
- 869
- 2,079
MIMI SIO MIMI...
Kuna swali ambalo mwanadamu huliepuka kwa sababu likiulizwa kwa umakini linavuruga kila kitu alichodhani anakijua kuhusu yeye mwenyewe: “Wewe ni nani?” Ukijibu, “Mimi ni mwili,” swali linarudi: mwili upi - ule wa utotoni, wa ujana au huu wa leo ambao kila siku unabadilika? Ukisema “Mimi ni akili” tunauliza: je, wewe ni kila wazo linalopita kichwani mwako, hata lile ambalo hukulialika? Ukisema “Mimi ni nafsi” nafsi hiyo ni nini? Na ukisema “Mimi ni roho” una maana gani hasa? Hapa ndipo tunagundua jambo la kushangaza: mwanadamu anaweza kutumia neno “mimi” kila siku bila kuwa amewahi kuchunguza kile kinachofichwa nyuma ya neno hilo.
Kabla hatujaingia ndani zaidi, kuna tahadhari moja ya muhimu: maneno Nafsi, Akili, Roho na Mwili hayana maana moja katika kila dini, falsafa au sayansi. Mwanafalsafa mmoja anaweza kutumia nafsi kumaanisha self, mwingine soul; dini fulani hutenganisha roho na nafsi kwa namna tofauti; sayansi ya kisasa huzungumzia ubongo na fahamu kwa lugha nyingine kabisa. Kwa hiyo tusifanye kosa la kuchukua tafsiri moja na kuidai kuwa ndiyo jibu la mwisho. Tunachoweza kufanya ni kutumia maneno haya kama ramani ya kutafakari uzoefu wa mwanadamu.
Mwili ndiyo sehemu unayoiona na kuigusa. Unaweza kuupima, kuupiga picha, kuuchunguza na kuona mabadiliko yake. Mwili una njaa, kiu, uchovu, maumivu na raha. Unapokata kidole, mwili unatuma ishara; unapokosa usingizi, mwili unadai mapumziko. Lakini mwili una siri moja kubwa: mwili unaweza kuwa mbele yako bila wewe kuuhisi kama “mimi” kikamilifu. Unaposema “Mkono wangu unauma” tayari kuna tofauti ndogo kati ya “mimi” na “mkono wangu.” Husemi “Mimi nimekuwa mkono.” Unasema, “Mkono wangu.” Lugha hii ndogo inafungua mlango mkubwa wa falsafa.
Akili ni uwanja ambao mawazo, kumbukumbu, tafsiri, mipango, hofu, matarajio na picha za dunia hupita. Lakini hapa ndipo tunapofanya kosa kubwa: tunadhani kila tunachofikiri ndicho tulicho. Ukiamka asubuhi na wazo likasema “Leo mambo yatakuwa mabaya” je wewe umegeuka kuwa “mambo mabaya”? (Hapana) Wazo limetokea ndani ya uzoefu wako. Kesho linaweza kubadilika. Ndiyo maana unaweza kusema “Nilikuwa na mawazo ya kujiona sifai,” badala ya “Mimi sifai.” Sentensi hizi mbili zina tofauti ndogo kisarufi lakini zina tofauti kubwa sana kifalsafa.
Fikiria umekaa ufukweni. Bahari ina mawimbi. Wimbi linakuja, linavunjika, kisha linapotea. Akili nayo iko hivyo. Wazo linakuja, linakaa kidogo, linapita; kumbukumbu inatokea, hisia inafuata, hofu inakuja, matumaini yanaingia. Tatizo linaanza pale unapojitambulisha na kila wimbi na kusema “Hili ndilo mimi.” Leo una hasira, unasema mimi ni mwenye hasira. Kesho umetulia. Leo umevunjika moyo, unasema mimi nimevunjika. Kesho unapona. Hisia ni wageni; si lazima uwape uraia.
Sasa tunafika kwenye Nafsi - eneo ambalo linakuwa gumu zaidi. Kwa mtazamo wa kifalsafa, tunaweza kuitumia nafsi kumaanisha ule “mimi” wa uzoefu: simulizi unalojenga kuhusu wewe mwenyewe, kumbukumbu zako, maadili yako, historia yako, mapendeleo yako na namna unavyojitambua. Nafsi ndiyo inayosema “Hili ni jina langu. Hii ni historia yangu. Hivi ndivyo nilivyokuwa. Hivi ndivyo ninavyotaka kuwa.” Kwa maana hiyo, nafsi ni kama hadithi unayoendelea kuiandika kuhusu wewe mwenyewe. Lakini jiulize: ukipoteza kumbukumbu zote, je hadithi hiyo bado itabaki? Kama jina lako likiondoka, cheo kikiondoka, mali zikaondoka, watu wakakusahau, na historia yako ikafutwa - ni nini kinachobaki? Hapa ndipo swali linakuwa zito kuliko majibu ya haraka.
Na hapo tunagusa roho. Katika mitazamo mingi ya kidini na kiroho, roho huchukuliwa kama kipengele cha ndani au cha kiroho kinachohusishwa na uhai, chanzo cha mtu au uhusiano wake na Muumba. Lakini hapa tunapaswa kuwa waangalifu: roho si kitu ambacho tunaweza kukielezea kwa maabara kwa urahisi kama tunavyoweza kupima uzito wa mwili. Kwa hiyo roho ni eneo ambalo imani, metafizikia na uzoefu wa ndani hukutana. Mtu wa imani anaweza kusema “Mimi si mwili wangu tu; kuna kitu ndani yangu kinachovuka mwili.” Mwanafalsafa anaweza kuuliza “Unawezaje kujua?” Na hapo ndipo mazungumzo ya kweli yanaanza - si pale tunapokimbilia jibu, bali pale tunapoweza kukaa na swali bila kulihofia.
Hebu tuchukue mfano rahisi. Kompyuta ina hardware. Hiyo inaweza kufananishwa kwa mbali na mwili. Ina mfumo unaochakata taarifa - unaweza kuufananisha kwa mfano na akili. Ina taarifa, historia na mipangilio inayotengeneza namna inavyofanya kazi - hapo tunaweza kupata mfano wa nafsi. Lakini mwanadamu si kompyuta, na roho haiwezi kuthibitishwa kwa kulinganisha na programu. Mfano huu unaonyesha tu kwamba vitu vinavyofanya kazi pamoja si lazima viwe kitu kimoja.
Sasa fikiria mtu amelala. Mwili upo kitandani. Ubongo unaendelea kufanya shughuli zake. Lakini katika usingizi mzito, uzoefu wake wa dunia unaweza kuwa tofauti kabisa na wakati yuko macho. Kisha anaota anakimbizwa na simba. Moyo unaweza kwenda mbio. Anaamka na kusema “Nilikuwa nakimbizwa!” Lakini simba hakuwa chumbani. Hapo tunapata somo kubwa: mwili unaweza kuitikia kitu ambacho akili imekitengeneza kama uzoefu. Ndiyo maana si kila kitu unachohisi ni ushahidi kwamba kitu hicho kiko nje yako.
Na sasa swali gumu zaidi: Nani anayaona mawazo? Ukisema “Akili” tunakuuliza: kwa nini unaweza kusema “Ninaona mawazo yangu yamekuwa mabaya leo”? Hapo kuna hali ya kujitazama. Kuna tofauti kati ya wazo na kutambua kwamba una wazo. Hapo ndipo dhana ya ufahamu/fahamu ya kujitambua (awareness) inakuwa muhimu. Hatuwezi kuhitimisha haraka kwamba awareness ni “roho” kwa sababu hilo ni dai la kifalsafa au kidini, si ukweli uliothibitishwa kwa njia moja. Lakini tunaweza kusema jambo moja kwa uhakika wa uzoefu: mwanadamu ana uwezo wa kugeuza umakini wake na kujitazama mwenyewe. Hii ndiyo sababu mtu mwenye hasira anaweza kusema “Nina hasira, lakini sitaki kuzungumza nikiwa na hasira.” Angalia siri iliyopo hapo. Hasira ipo, lakini kuna sehemu ya utambuzi inayoweza kuiona hasira bila kuitii mara moja. Hapo ndipo uhuru fulani wa ndani unapoanza.
Mnyama anaweza kuitikia kichocheo kwa silika; mwanadamu anaweza, angalau kwa kiwango fulani, kusimama kati ya kichocheo na kitendo na kusema: “Ngoja.”Kwa hiyo tunaweza kuiona hivi: mwili ni kile unachokimiliki kimwili; akili ni kile kinachofikiri na kuchakata; nafsi ni simulizi na utambulisho unaojijenga kuhusu “mimi”; Roho, katika lugha ya kiroho, ni ule upeo wa ndani unaohusishwa na asili au maana ya uwepo wako; na ufahamu ni uwezo wa kutambua kinachotokea ndani na nje. Lakini usikimbilie kuzifanya hizi kuwa vyumba vinne vilivyotenganishwa ndani ya mwili. Mwanadamu ni mfumo mmoja wenye tabaka nyingi za uzoefu.
Ndiyo maana unaweza kuwa na mwili wenye afya lakini akili iliyochoka. Unaweza kuwa na akili yenye nguvu lakini nafsi iliyojaa aibu. Unaweza kuwa na mali nyingi lakini ndani ukahisi utupu wa maana. Unaweza kuwa na imani kubwa lakini tabia zako zikawa kinyume cha kile unachoamini.
Hapo ndipo tunagundua kwamba tatizo la mwanadamu si mara zote ukosefu wa kitu; wakati mwingine ni kutokulingana kwa vitu alivyo navyo ndani yake. Mtu anaweza kusema, “Nataka amani” lakini akili yake inalisha migogoro kila siku. Anaweza kusema “Nataka afya” lakini mwili wake unaishi chini ya ratiba isiyo na mapumziko. Anaweza kusema, “Nataka upendo” lakini nafsi yake imejenga ukuta ambao haumruhusu mtu amkaribie. Anaweza kusema, “Nina imani” lakini kila uamuzi unaendeshwa na hofu. Hapo swali si “Nina nini?” bali “Vitu nilivyo navyo vinafanya kazi pamoja kuelekea nini?”
Na hapa ndipo suluhisho linapoanzia: usiishi kama mtu anayejua mwili wake tu. Ujifunze kuusikiliza mwili bila kuwa mtumwa wa kila tamaa yake. Ujifunze kuichunguza akili bila kuamini kila wazo linalopita ndani yake. Ujifunze kuielewa nafsi yako bila kuabudu utambulisho wako. Na kama unaamini katika roho, ipe nafasi ya kutafakari maana, maadili, Muumba na sababu ya uwepo wako na sio kutanguliza ubishi na hofu, bali kwa uaminifu wa ndani.
Unapohisi hasira, usiseme tu “Mimi ni hasira.” Sema, “Hasira iko ndani yangu; ninahitaji kuelewa inaniambia nini.” Unaposhindwa, usiseme “Mimi ni mshindwa.” Sema “Nimepata uzoefu wa kushindwa; sasa ninahitaji kujifunza.” Unapopata mafanikio, usiseme “Mimi ni bora kuliko wengine.” Sema “Nimefanikiwa katika jambo fulani; sasa nione nitafanya nini na mafanikio haya.” Hii si kucheza na maneno. Ni kubadilisha uhusiano wako na kile unachokiita “mimi.”
Na labda hapa ndipo mtu anaanza kuelewa kwa nini mwanadamu anaweza kuwa mfungwa wa akili yake mwenyewe akiwa huru kimwili. Unaweza kufungiwa na kumbukumbu ambayo haipo tena. Unaweza kuendeshwa na maoni ya mtu ambaye hayupo tena katika maisha yako. Unaweza kuogopa kesho ambayo bado haijafika. Unaweza kuchukia toleo lako la miaka kumi iliyopita. Mwili wako uko leo, lakini nafsi yako imekwenda jana na akili yako imekimbilia kesho. Mtu huyo anahitaji si safari ya kwenda mbali; anahitaji kurudi ndani ya wakati uliopo.
Kwa hiyo ukitaka kuanza safari ya kujijua, kaa kimya na jiulize maswali haya manne: Mwili wangu unanihitaji nini? Akili yangu inaamini nini? Nafsi yangu imekuwa ikijisimulia hadithi gani? Na ndani yangu kuna kiu gani ya maana ambayo mali, sifa na utambulisho haviwezi kuijaza? Usijibu kwa haraka. Baadhi ya maswali mazuri hayaji duniani ili yajibiwe ndani ya dakika mbili; yanakuja kukubadilisha. Kwa sababu mwisho wa safari hii si kugundua kwamba wewe ni mwili tu, akili tu, nafsi tu au roho tu. Huenda hekima kubwa zaidi ni kugundua kwamba umekuwa ukitumia neno “mimi” kuelezea tabaka nyingi sana za uwepo wako bila kuzichunguza. Na mtu anapoanza kuzichunguza, anaanza kutenganisha kile alicho nacho na kile alicho; kile anachofikiri na ukweli; kile anachohisi na kile kilicho; kile jamii imemwambia yeye ni nani na kile anachogundua ndani yake. Usiishi maisha yote ukilinda jina la “mimi” bila kumuuliza huyo “mimi” ni nani.
Bless on anasema...
“Mwili hubadilika, mawazo hupita, utambulisho hujengwa na kuvunjika; lakini safari ya kujitambua huanza pale unapothubutu kumuuliza yule unayemwita ‘Mimi’: wewe ni nani kabla hujajipa jina?”
Kuna swali ambalo mwanadamu huliepuka kwa sababu likiulizwa kwa umakini linavuruga kila kitu alichodhani anakijua kuhusu yeye mwenyewe: “Wewe ni nani?” Ukijibu, “Mimi ni mwili,” swali linarudi: mwili upi - ule wa utotoni, wa ujana au huu wa leo ambao kila siku unabadilika? Ukisema “Mimi ni akili” tunauliza: je, wewe ni kila wazo linalopita kichwani mwako, hata lile ambalo hukulialika? Ukisema “Mimi ni nafsi” nafsi hiyo ni nini? Na ukisema “Mimi ni roho” una maana gani hasa? Hapa ndipo tunagundua jambo la kushangaza: mwanadamu anaweza kutumia neno “mimi” kila siku bila kuwa amewahi kuchunguza kile kinachofichwa nyuma ya neno hilo.
Kabla hatujaingia ndani zaidi, kuna tahadhari moja ya muhimu: maneno Nafsi, Akili, Roho na Mwili hayana maana moja katika kila dini, falsafa au sayansi. Mwanafalsafa mmoja anaweza kutumia nafsi kumaanisha self, mwingine soul; dini fulani hutenganisha roho na nafsi kwa namna tofauti; sayansi ya kisasa huzungumzia ubongo na fahamu kwa lugha nyingine kabisa. Kwa hiyo tusifanye kosa la kuchukua tafsiri moja na kuidai kuwa ndiyo jibu la mwisho. Tunachoweza kufanya ni kutumia maneno haya kama ramani ya kutafakari uzoefu wa mwanadamu.
Mwili ndiyo sehemu unayoiona na kuigusa. Unaweza kuupima, kuupiga picha, kuuchunguza na kuona mabadiliko yake. Mwili una njaa, kiu, uchovu, maumivu na raha. Unapokata kidole, mwili unatuma ishara; unapokosa usingizi, mwili unadai mapumziko. Lakini mwili una siri moja kubwa: mwili unaweza kuwa mbele yako bila wewe kuuhisi kama “mimi” kikamilifu. Unaposema “Mkono wangu unauma” tayari kuna tofauti ndogo kati ya “mimi” na “mkono wangu.” Husemi “Mimi nimekuwa mkono.” Unasema, “Mkono wangu.” Lugha hii ndogo inafungua mlango mkubwa wa falsafa.
Akili ni uwanja ambao mawazo, kumbukumbu, tafsiri, mipango, hofu, matarajio na picha za dunia hupita. Lakini hapa ndipo tunapofanya kosa kubwa: tunadhani kila tunachofikiri ndicho tulicho. Ukiamka asubuhi na wazo likasema “Leo mambo yatakuwa mabaya” je wewe umegeuka kuwa “mambo mabaya”? (Hapana) Wazo limetokea ndani ya uzoefu wako. Kesho linaweza kubadilika. Ndiyo maana unaweza kusema “Nilikuwa na mawazo ya kujiona sifai,” badala ya “Mimi sifai.” Sentensi hizi mbili zina tofauti ndogo kisarufi lakini zina tofauti kubwa sana kifalsafa.
Fikiria umekaa ufukweni. Bahari ina mawimbi. Wimbi linakuja, linavunjika, kisha linapotea. Akili nayo iko hivyo. Wazo linakuja, linakaa kidogo, linapita; kumbukumbu inatokea, hisia inafuata, hofu inakuja, matumaini yanaingia. Tatizo linaanza pale unapojitambulisha na kila wimbi na kusema “Hili ndilo mimi.” Leo una hasira, unasema mimi ni mwenye hasira. Kesho umetulia. Leo umevunjika moyo, unasema mimi nimevunjika. Kesho unapona. Hisia ni wageni; si lazima uwape uraia.
Sasa tunafika kwenye Nafsi - eneo ambalo linakuwa gumu zaidi. Kwa mtazamo wa kifalsafa, tunaweza kuitumia nafsi kumaanisha ule “mimi” wa uzoefu: simulizi unalojenga kuhusu wewe mwenyewe, kumbukumbu zako, maadili yako, historia yako, mapendeleo yako na namna unavyojitambua. Nafsi ndiyo inayosema “Hili ni jina langu. Hii ni historia yangu. Hivi ndivyo nilivyokuwa. Hivi ndivyo ninavyotaka kuwa.” Kwa maana hiyo, nafsi ni kama hadithi unayoendelea kuiandika kuhusu wewe mwenyewe. Lakini jiulize: ukipoteza kumbukumbu zote, je hadithi hiyo bado itabaki? Kama jina lako likiondoka, cheo kikiondoka, mali zikaondoka, watu wakakusahau, na historia yako ikafutwa - ni nini kinachobaki? Hapa ndipo swali linakuwa zito kuliko majibu ya haraka.
Na hapo tunagusa roho. Katika mitazamo mingi ya kidini na kiroho, roho huchukuliwa kama kipengele cha ndani au cha kiroho kinachohusishwa na uhai, chanzo cha mtu au uhusiano wake na Muumba. Lakini hapa tunapaswa kuwa waangalifu: roho si kitu ambacho tunaweza kukielezea kwa maabara kwa urahisi kama tunavyoweza kupima uzito wa mwili. Kwa hiyo roho ni eneo ambalo imani, metafizikia na uzoefu wa ndani hukutana. Mtu wa imani anaweza kusema “Mimi si mwili wangu tu; kuna kitu ndani yangu kinachovuka mwili.” Mwanafalsafa anaweza kuuliza “Unawezaje kujua?” Na hapo ndipo mazungumzo ya kweli yanaanza - si pale tunapokimbilia jibu, bali pale tunapoweza kukaa na swali bila kulihofia.
Hebu tuchukue mfano rahisi. Kompyuta ina hardware. Hiyo inaweza kufananishwa kwa mbali na mwili. Ina mfumo unaochakata taarifa - unaweza kuufananisha kwa mfano na akili. Ina taarifa, historia na mipangilio inayotengeneza namna inavyofanya kazi - hapo tunaweza kupata mfano wa nafsi. Lakini mwanadamu si kompyuta, na roho haiwezi kuthibitishwa kwa kulinganisha na programu. Mfano huu unaonyesha tu kwamba vitu vinavyofanya kazi pamoja si lazima viwe kitu kimoja.
Sasa fikiria mtu amelala. Mwili upo kitandani. Ubongo unaendelea kufanya shughuli zake. Lakini katika usingizi mzito, uzoefu wake wa dunia unaweza kuwa tofauti kabisa na wakati yuko macho. Kisha anaota anakimbizwa na simba. Moyo unaweza kwenda mbio. Anaamka na kusema “Nilikuwa nakimbizwa!” Lakini simba hakuwa chumbani. Hapo tunapata somo kubwa: mwili unaweza kuitikia kitu ambacho akili imekitengeneza kama uzoefu. Ndiyo maana si kila kitu unachohisi ni ushahidi kwamba kitu hicho kiko nje yako.
Na sasa swali gumu zaidi: Nani anayaona mawazo? Ukisema “Akili” tunakuuliza: kwa nini unaweza kusema “Ninaona mawazo yangu yamekuwa mabaya leo”? Hapo kuna hali ya kujitazama. Kuna tofauti kati ya wazo na kutambua kwamba una wazo. Hapo ndipo dhana ya ufahamu/fahamu ya kujitambua (awareness) inakuwa muhimu. Hatuwezi kuhitimisha haraka kwamba awareness ni “roho” kwa sababu hilo ni dai la kifalsafa au kidini, si ukweli uliothibitishwa kwa njia moja. Lakini tunaweza kusema jambo moja kwa uhakika wa uzoefu: mwanadamu ana uwezo wa kugeuza umakini wake na kujitazama mwenyewe. Hii ndiyo sababu mtu mwenye hasira anaweza kusema “Nina hasira, lakini sitaki kuzungumza nikiwa na hasira.” Angalia siri iliyopo hapo. Hasira ipo, lakini kuna sehemu ya utambuzi inayoweza kuiona hasira bila kuitii mara moja. Hapo ndipo uhuru fulani wa ndani unapoanza.
Mnyama anaweza kuitikia kichocheo kwa silika; mwanadamu anaweza, angalau kwa kiwango fulani, kusimama kati ya kichocheo na kitendo na kusema: “Ngoja.”Kwa hiyo tunaweza kuiona hivi: mwili ni kile unachokimiliki kimwili; akili ni kile kinachofikiri na kuchakata; nafsi ni simulizi na utambulisho unaojijenga kuhusu “mimi”; Roho, katika lugha ya kiroho, ni ule upeo wa ndani unaohusishwa na asili au maana ya uwepo wako; na ufahamu ni uwezo wa kutambua kinachotokea ndani na nje. Lakini usikimbilie kuzifanya hizi kuwa vyumba vinne vilivyotenganishwa ndani ya mwili. Mwanadamu ni mfumo mmoja wenye tabaka nyingi za uzoefu.
Ndiyo maana unaweza kuwa na mwili wenye afya lakini akili iliyochoka. Unaweza kuwa na akili yenye nguvu lakini nafsi iliyojaa aibu. Unaweza kuwa na mali nyingi lakini ndani ukahisi utupu wa maana. Unaweza kuwa na imani kubwa lakini tabia zako zikawa kinyume cha kile unachoamini.
Hapo ndipo tunagundua kwamba tatizo la mwanadamu si mara zote ukosefu wa kitu; wakati mwingine ni kutokulingana kwa vitu alivyo navyo ndani yake. Mtu anaweza kusema, “Nataka amani” lakini akili yake inalisha migogoro kila siku. Anaweza kusema “Nataka afya” lakini mwili wake unaishi chini ya ratiba isiyo na mapumziko. Anaweza kusema, “Nataka upendo” lakini nafsi yake imejenga ukuta ambao haumruhusu mtu amkaribie. Anaweza kusema, “Nina imani” lakini kila uamuzi unaendeshwa na hofu. Hapo swali si “Nina nini?” bali “Vitu nilivyo navyo vinafanya kazi pamoja kuelekea nini?”
Na hapa ndipo suluhisho linapoanzia: usiishi kama mtu anayejua mwili wake tu. Ujifunze kuusikiliza mwili bila kuwa mtumwa wa kila tamaa yake. Ujifunze kuichunguza akili bila kuamini kila wazo linalopita ndani yake. Ujifunze kuielewa nafsi yako bila kuabudu utambulisho wako. Na kama unaamini katika roho, ipe nafasi ya kutafakari maana, maadili, Muumba na sababu ya uwepo wako na sio kutanguliza ubishi na hofu, bali kwa uaminifu wa ndani.
Unapohisi hasira, usiseme tu “Mimi ni hasira.” Sema, “Hasira iko ndani yangu; ninahitaji kuelewa inaniambia nini.” Unaposhindwa, usiseme “Mimi ni mshindwa.” Sema “Nimepata uzoefu wa kushindwa; sasa ninahitaji kujifunza.” Unapopata mafanikio, usiseme “Mimi ni bora kuliko wengine.” Sema “Nimefanikiwa katika jambo fulani; sasa nione nitafanya nini na mafanikio haya.” Hii si kucheza na maneno. Ni kubadilisha uhusiano wako na kile unachokiita “mimi.”
Na labda hapa ndipo mtu anaanza kuelewa kwa nini mwanadamu anaweza kuwa mfungwa wa akili yake mwenyewe akiwa huru kimwili. Unaweza kufungiwa na kumbukumbu ambayo haipo tena. Unaweza kuendeshwa na maoni ya mtu ambaye hayupo tena katika maisha yako. Unaweza kuogopa kesho ambayo bado haijafika. Unaweza kuchukia toleo lako la miaka kumi iliyopita. Mwili wako uko leo, lakini nafsi yako imekwenda jana na akili yako imekimbilia kesho. Mtu huyo anahitaji si safari ya kwenda mbali; anahitaji kurudi ndani ya wakati uliopo.
Kwa hiyo ukitaka kuanza safari ya kujijua, kaa kimya na jiulize maswali haya manne: Mwili wangu unanihitaji nini? Akili yangu inaamini nini? Nafsi yangu imekuwa ikijisimulia hadithi gani? Na ndani yangu kuna kiu gani ya maana ambayo mali, sifa na utambulisho haviwezi kuijaza? Usijibu kwa haraka. Baadhi ya maswali mazuri hayaji duniani ili yajibiwe ndani ya dakika mbili; yanakuja kukubadilisha. Kwa sababu mwisho wa safari hii si kugundua kwamba wewe ni mwili tu, akili tu, nafsi tu au roho tu. Huenda hekima kubwa zaidi ni kugundua kwamba umekuwa ukitumia neno “mimi” kuelezea tabaka nyingi sana za uwepo wako bila kuzichunguza. Na mtu anapoanza kuzichunguza, anaanza kutenganisha kile alicho nacho na kile alicho; kile anachofikiri na ukweli; kile anachohisi na kile kilicho; kile jamii imemwambia yeye ni nani na kile anachogundua ndani yake. Usiishi maisha yote ukilinda jina la “mimi” bila kumuuliza huyo “mimi” ni nani.
Bless on anasema...
“Mwili hubadilika, mawazo hupita, utambulisho hujengwa na kuvunjika; lakini safari ya kujitambua huanza pale unapothubutu kumuuliza yule unayemwita ‘Mimi’: wewe ni nani kabla hujajipa jina?”
