Ndugu yangu so kila kitu uache market iongee. Nia ya wafanyabiashara ni kumaximize profit Na sehemu muhimu serikali inabidi iingilie kuwaprotect walaji. Mbona serikali inapoingilia bei ya mafuta tunaona ni sawa? Mbona serikali ikipanga nauli za magari tunaona ni sawa?
Serikali ina wajibu wa kuweka mazingira mazuri ya biashara kwa kuhakikisha nchi ina usalama, kuna sheria zinazofanya mazingira ya biashara yawe somewhat predictable, kuna sheria zinazokataza wafanyabiashara wachache (oligopoly, duopoly, monopoly, cartels) kujipangia bei zao za ajabu kwa kutumia hila, collusion etc. Hapa ndipo habari za Anti-Trust law zinakuja. Marekani waliivunja kampuni ya simu ya Bell kwa kuwa ilikuwa kubwa sana kiasi ya kwamba iliweza kupanga bei inavyotaka yenyewe in a near monopoly. Na hao ndio champions wa free market. So najua serikali ina role.Serikali inaweza kuweka sheria kwamba asilimia fulani ya mapato ya shule iende kufanya kazi gani, na inaweza hata ku regulate net profit ya shule isiwe outrageous in percentage terms.
Lakini haitakiwi kuweka price ceiling.
Serikali ikiweka a price ceiling ni kama imekubali kushindwa kazi yake ya ku regulate the business environment. Ukiregulate vizuri business environment, kwa nini uhitaji price ceiling? That's the laziest and most business intrusive way of going about it.
Venezuela wananchi wamewatoa wabunge wa chama cha marehemu Hugo Chavez wiki hii kwa sababu ya ujinga huu huu wa serikali kupanga bei za vitu. Imetokea wafanyabiashara wanaona hawapati market price, wanatorosha bidhaa kwenda kuuza Colombia. Venezuela watu wanatenga siku moja ya wiki kusimama mstari ili kununua toilet paper na sabuni, let alone chakula. Unapanga mstari kwa saa tano, halafu ukifika mbele unaambiwa bidhaa zimeisha. Kama enzi zile za miaka ya mwanzo ya themanini Tanzania. Ndiko tunakoelekea huko na habari hizi za kupangiana bei.
Mimi nikitaka kuanzisha shule itakayojikita katika kuwapeleka watu CERN Geneva waende kuwa reseach scientists kwa kuanza tangu sekondari kuwekeza katika shule yenye state of the art labs na world class teachers, halafu nitoze watu shilingi milioni tatu kwa mwaka, watu wenye kujua ninachofanya na thamani ya elimu hiyo watalipa. Serikali inawezaje kunikataza mimi nisitoze hizo milioni tatu ambazo watu wamekubali kulipa?
Serikali inachotakiwa kufanya ni kujenga shule zake, itoe elimu nzuri, itoze hizo ada nafuu, watu wengi wakizikubali, hata hizo za private zitashuka naturally kutokana na forces za demand and supply.
Habari ya serikali kupanga bei itatufanya tukose mwana na maji ya moto, tutupe jongoo na mti wake. Shule za serikali zinaweza kushindwa kukidhi standards za elimu nzuri kwa hiyo ada, na shule nzuri za binafsi zitakongoroka kwa kushindwa kukidhi standards.
Kuna video moja nilikuwa naangalia, imepigwa katika moja ya hizi shule za binafsi zilizofanya vizuri, walikuwa wanafurahia shule yao kufanya vizuri. Ile video ukiiangalia tu kabla hujajua mengi sana kuhusu hiyo shule unaaanza kuelewa kwa nini shule imefanya vizuri. Watu wamefurahi, walimu wanaonekana wanaipenda kazi yao na bila shaka wanalipwa vizuri. Walimu wanaonekana wako karibu na wanafunzi. Hata mimi nikafurahi kwamba tuna shule kama hii Tanzania.
Sasa huyu Magufuli wenu akianza kutia mkono katika vitu ambavyo hajavijenga ataharibu.