PendoLyimo
JF-Expert Member
- Sep 30, 2014
- 1,060
- 1,136
TULIPE KODI KWA MAENDELEO YA ZANZIBAR
Na Waheed Muhammad Ibrahim Sanya,
Msajili wa Hazina Zanzibar
Maendeleo ya mtu, jamii na taifa hayawezi kutenganishwa na uwepo wa rasilimali za kutosha za kugharamia mipango na huduma zinazohitajika na wananchi. Miongoni mwa nyenzo muhimu zaidi katika kufanikisha azma hiyo ni fedha, ambazo Serikali huzipata kupitia vyanzo mbalimbali, ikiwemo kodi.
Kwa msingi huo, kodi si adhabu wala njia ya kumkomoa mwananchi, mfanyabiashara au taasisi. Kodi ni wajibu wa kisheria na ni sehemu ya mchango wa kila mmoja katika ujenzi wa taifa na ustawi wa jamii.
Fedha zinazokusanywa kupitia kodi huwezesha Serikali kugharamia huduma muhimu kama elimu, afya, maji, miundombinu, ulinzi na usalama, pamoja na utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo. Kwa hiyo, kila kodi inayolipwa kwa usahihi ina maana katika maisha ya wananchi na maendeleo ya nchi.
Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi, Dk. Hussein Ali Mwinyi, amesisitiza umuhimu wa mifumo bora ya ukusanyaji wa mapato.
Kitendo kinatokana na Serikali ya Zanzibar kujipanga vyema kwa kutumia mifumo ya kisasa ya ukusanyaji mapato ili kurahisisha ulipaji kodi kwa wakati na kuongeza mapato ya nchi.
Rais Mwinyi pia alieleza kuwa kuanzishwa kwa Mamlaka ya Mapato Zanzibar (ZRA) hakukulenga kuongeza mzigo wa kodi kwa wananchi, bali kupanua wigo wa ukusanyaji wa mapato kwa kutumia mifumo ya kisasa ya teknolojia inayorahisisha ulipaji kodi.
Hili ni jambo muhimu kwa sababu mfumo mzuri wa kodi unahitaji mambo mawili kwenda pamoja: uwajibikaji wa mlipakodi na ufanisi wa mamlaka ya ukusanyaji mapato.
Mwananchi anapaswa kutimiza wajibu wake kwa kulipa kodi stahiki, huku Serikali ikiendelea kuhakikisha mfumo wa kodi unakuwa wa haki, wazi na unaorahisisha ulipaji.
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dk. Samia Suluhu Hassan, amekuwa akisisitiza umuhimu wa kodi katika maendeleo. Katika hotuba yake akiwa Mwanza mwaka 2021, aliwahimiza wananchi kulipa kodi akisisitiza: “tukifahamu fika kwamba kodi ndiyo maendeleo yetu.”
Kauli hiyo inaweka wazi uhusiano uliopo kati ya kodi na maendeleo. Barabara, shule, hospitali, huduma za maji na miradi mingine ya kijamii na kiuchumi huhitaji fedha ili ijengwe, iendeshwe na itunzwe.
Hata hivyo, ulipaji kodi unapaswa kwenda sambamba na misingi ya haki na usawa. Katika Machi 2026, Rais Samia alipokea Ripoti ya Tume ya Rais ya Kutathmini Maboresho ya Mfumo wa Kodi na kusisitiza umuhimu wa kuwa na mfumo wa haki na usawa katika ulipaji kodi. Alieleza kuwa changamoto ya baadhi ya wafanyabiashara kulipa tofauti au kutumia mianya ya mfumo inapaswa kushughulikiwa ili kuweka mazingira yenye usawa.
Hivyo, wajibu wa kulipa kodi haupaswi kuangaliwa kwa upande mmoja pekee. Serikali ina wajibu wa kuimarisha mifumo ya ukusanyaji, kuzuia mianya ya upotevu wa mapato, kutoa elimu kwa walipakodi na kuhakikisha huduma zinazotolewa kwa walipakodi zinaendana na mahitaji ya wakati.
Kwa upande wa Zanzibar, kuimarika kwa mifumo ya ukusanyaji mapato ni muhimu zaidi katika kipindi ambacho Serikali inaendelea kutekeleza miradi mikubwa ya kimkakati. Rais Mwinyi amesema Serikali inaendelea kutafuta vyanzo vipya na vyenye unafuu vya fedha kwa ajili ya kutekeleza miradi mikubwa ya kimkakati na kuongeza kasi ya maendeleo ya Zanzibar.
Katika mazingira hayo, wananchi, wafanyabiashara, makampuni, taasisi na wawekezaji wote wana nafasi katika kuchangia maendeleo kupitia kutimiza wajibu wao wa kisheria wa kulipa kodi.
Kwa bahati mbaya, bado kuna baadhi ya watu na wafanyabiashara wanaojaribu kukwepa kodi, kuficha mapato au kutumia njia zisizo halali ili kupunguza kiwango cha kodi wanachopaswa kulipa.
Tabia hiyo haiathiri Serikali pekee, bali jamii nzima kwa sababu inapunguza rasilimali zinazoweza kutumika kugharamia huduma na miradi ya maendeleo.
Vilevile, ni muhimu kila mwananchi kutambua wajibu wa kudai risiti anapofanya manunuzi na mfanyabiashara kuhakikisha anatoa risiti kwa mteja.
Hii ni sehemu ya kujenga mfumo wa uwazi na kusaidia Serikali kufuatilia miamala na kukusanya mapato yanayostahili.
Kwa upande wa jamii, viongozi wa dini, wanasiasa, waandishi wa habari, wafanyabiashara na viongozi wa taasisi wana nafasi kubwa ya kutoa elimu kuhusu umuhimu wa kodi. Uelewa mpana kuhusu kodi utasaidia kuondoa dhana kwamba kodi ni mzigo pekee, badala yake kuitambua kama sehemu ya wajibu wa pamoja wa kujenga jamii yenye huduma bora na uchumi imara.
Historia pia inaonyesha kuwa dhana ya kuchangia rasilimali kwa ajili ya ustawi wa jamii ina mizizi katika mifumo mbalimbali ya kijamii na kidini. Katika Uislamu, kwa mfano, Zaka ni moja ya nguzo tano na ina mfumo maalumu wa kuwasaidia wenye mahitaji. Hivyo, dhana ya kuchangia kwa ajili ya ustawi wa jamii si jambo geni.
Katika ulimwengu wa sasa, kodi imekuwa chanzo muhimu cha mapato ya Serikali na chombo cha kugharamia majukumu ya umma. Kwa hiyo, jamii inayotaka maendeleo endelevu inahitaji utamaduni wa uwajibikaji katika kulipa kodi, matumizi sahihi ya fedha za umma na uwazi katika ukusanyaji na matumizi ya mapato.
Kwa Zanzibar, kila mwananchi ana nafasi katika safari hii. Mfanyabiashara akilipa kodi stahiki, mteja akidai risiti, taasisi ikitimiza wajibu wake wa kisheria na Serikali ikisimamia kwa ufanisi matumizi ya mapato, wote wanakuwa sehemu ya mnyororo wa maendeleo.
Ni muhimu pia kutambua kuwa kodi pekee haiwezi kutatua kila changamoto ya maendeleo. Serikali inahitaji vyanzo vingine vya mapato, uwekezaji, ubia na sekta binafsi, pamoja na usimamizi madhubuti wa rasilimali zilizopo. Lakini kodi inabaki kuwa msingi muhimu wa uwezo wa Serikali kugharamia majukumu yake.
Hatimaye, tunapaswa kuifanya kodi kuwa sehemu ya utamaduni wetu wa uwajibikaji. Tusiione kama wajibu wa mfanyabiashara pekee au taasisi fulani, bali kama jukumu la pamoja katika kujenga Zanzibar tunayoitaka.
Tulipe kodi stahiki kwa wakati. Tudai risiti tunaponunua. Tutoe risiti tunapouza. Tusikwepe kodi.
Kwa kufanya hivyo, tunashiriki moja kwa moja katika kujenga Zanzibar yenye huduma bora, uchumi imara na fursa zaidi kwa wananchi wake.
Ukinunua dai risiti, ukiuza toa risiti. Tulipe Kodi kwa Maendeleo ya Zanzibar.
Na Waheed Muhammad Ibrahim Sanya,
Msajili wa Hazina Zanzibar
Maendeleo ya mtu, jamii na taifa hayawezi kutenganishwa na uwepo wa rasilimali za kutosha za kugharamia mipango na huduma zinazohitajika na wananchi. Miongoni mwa nyenzo muhimu zaidi katika kufanikisha azma hiyo ni fedha, ambazo Serikali huzipata kupitia vyanzo mbalimbali, ikiwemo kodi.
Kwa msingi huo, kodi si adhabu wala njia ya kumkomoa mwananchi, mfanyabiashara au taasisi. Kodi ni wajibu wa kisheria na ni sehemu ya mchango wa kila mmoja katika ujenzi wa taifa na ustawi wa jamii.
Fedha zinazokusanywa kupitia kodi huwezesha Serikali kugharamia huduma muhimu kama elimu, afya, maji, miundombinu, ulinzi na usalama, pamoja na utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo. Kwa hiyo, kila kodi inayolipwa kwa usahihi ina maana katika maisha ya wananchi na maendeleo ya nchi.
Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi, Dk. Hussein Ali Mwinyi, amesisitiza umuhimu wa mifumo bora ya ukusanyaji wa mapato.
Kitendo kinatokana na Serikali ya Zanzibar kujipanga vyema kwa kutumia mifumo ya kisasa ya ukusanyaji mapato ili kurahisisha ulipaji kodi kwa wakati na kuongeza mapato ya nchi.
Rais Mwinyi pia alieleza kuwa kuanzishwa kwa Mamlaka ya Mapato Zanzibar (ZRA) hakukulenga kuongeza mzigo wa kodi kwa wananchi, bali kupanua wigo wa ukusanyaji wa mapato kwa kutumia mifumo ya kisasa ya teknolojia inayorahisisha ulipaji kodi.
Hili ni jambo muhimu kwa sababu mfumo mzuri wa kodi unahitaji mambo mawili kwenda pamoja: uwajibikaji wa mlipakodi na ufanisi wa mamlaka ya ukusanyaji mapato.
Mwananchi anapaswa kutimiza wajibu wake kwa kulipa kodi stahiki, huku Serikali ikiendelea kuhakikisha mfumo wa kodi unakuwa wa haki, wazi na unaorahisisha ulipaji.
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dk. Samia Suluhu Hassan, amekuwa akisisitiza umuhimu wa kodi katika maendeleo. Katika hotuba yake akiwa Mwanza mwaka 2021, aliwahimiza wananchi kulipa kodi akisisitiza: “tukifahamu fika kwamba kodi ndiyo maendeleo yetu.”
Kauli hiyo inaweka wazi uhusiano uliopo kati ya kodi na maendeleo. Barabara, shule, hospitali, huduma za maji na miradi mingine ya kijamii na kiuchumi huhitaji fedha ili ijengwe, iendeshwe na itunzwe.
Hata hivyo, ulipaji kodi unapaswa kwenda sambamba na misingi ya haki na usawa. Katika Machi 2026, Rais Samia alipokea Ripoti ya Tume ya Rais ya Kutathmini Maboresho ya Mfumo wa Kodi na kusisitiza umuhimu wa kuwa na mfumo wa haki na usawa katika ulipaji kodi. Alieleza kuwa changamoto ya baadhi ya wafanyabiashara kulipa tofauti au kutumia mianya ya mfumo inapaswa kushughulikiwa ili kuweka mazingira yenye usawa.
Hivyo, wajibu wa kulipa kodi haupaswi kuangaliwa kwa upande mmoja pekee. Serikali ina wajibu wa kuimarisha mifumo ya ukusanyaji, kuzuia mianya ya upotevu wa mapato, kutoa elimu kwa walipakodi na kuhakikisha huduma zinazotolewa kwa walipakodi zinaendana na mahitaji ya wakati.
Kwa upande wa Zanzibar, kuimarika kwa mifumo ya ukusanyaji mapato ni muhimu zaidi katika kipindi ambacho Serikali inaendelea kutekeleza miradi mikubwa ya kimkakati. Rais Mwinyi amesema Serikali inaendelea kutafuta vyanzo vipya na vyenye unafuu vya fedha kwa ajili ya kutekeleza miradi mikubwa ya kimkakati na kuongeza kasi ya maendeleo ya Zanzibar.
Katika mazingira hayo, wananchi, wafanyabiashara, makampuni, taasisi na wawekezaji wote wana nafasi katika kuchangia maendeleo kupitia kutimiza wajibu wao wa kisheria wa kulipa kodi.
Kwa bahati mbaya, bado kuna baadhi ya watu na wafanyabiashara wanaojaribu kukwepa kodi, kuficha mapato au kutumia njia zisizo halali ili kupunguza kiwango cha kodi wanachopaswa kulipa.
Tabia hiyo haiathiri Serikali pekee, bali jamii nzima kwa sababu inapunguza rasilimali zinazoweza kutumika kugharamia huduma na miradi ya maendeleo.
Vilevile, ni muhimu kila mwananchi kutambua wajibu wa kudai risiti anapofanya manunuzi na mfanyabiashara kuhakikisha anatoa risiti kwa mteja.
Hii ni sehemu ya kujenga mfumo wa uwazi na kusaidia Serikali kufuatilia miamala na kukusanya mapato yanayostahili.
Kwa upande wa jamii, viongozi wa dini, wanasiasa, waandishi wa habari, wafanyabiashara na viongozi wa taasisi wana nafasi kubwa ya kutoa elimu kuhusu umuhimu wa kodi. Uelewa mpana kuhusu kodi utasaidia kuondoa dhana kwamba kodi ni mzigo pekee, badala yake kuitambua kama sehemu ya wajibu wa pamoja wa kujenga jamii yenye huduma bora na uchumi imara.
Historia pia inaonyesha kuwa dhana ya kuchangia rasilimali kwa ajili ya ustawi wa jamii ina mizizi katika mifumo mbalimbali ya kijamii na kidini. Katika Uislamu, kwa mfano, Zaka ni moja ya nguzo tano na ina mfumo maalumu wa kuwasaidia wenye mahitaji. Hivyo, dhana ya kuchangia kwa ajili ya ustawi wa jamii si jambo geni.
Katika ulimwengu wa sasa, kodi imekuwa chanzo muhimu cha mapato ya Serikali na chombo cha kugharamia majukumu ya umma. Kwa hiyo, jamii inayotaka maendeleo endelevu inahitaji utamaduni wa uwajibikaji katika kulipa kodi, matumizi sahihi ya fedha za umma na uwazi katika ukusanyaji na matumizi ya mapato.
Kwa Zanzibar, kila mwananchi ana nafasi katika safari hii. Mfanyabiashara akilipa kodi stahiki, mteja akidai risiti, taasisi ikitimiza wajibu wake wa kisheria na Serikali ikisimamia kwa ufanisi matumizi ya mapato, wote wanakuwa sehemu ya mnyororo wa maendeleo.
Ni muhimu pia kutambua kuwa kodi pekee haiwezi kutatua kila changamoto ya maendeleo. Serikali inahitaji vyanzo vingine vya mapato, uwekezaji, ubia na sekta binafsi, pamoja na usimamizi madhubuti wa rasilimali zilizopo. Lakini kodi inabaki kuwa msingi muhimu wa uwezo wa Serikali kugharamia majukumu yake.
Hatimaye, tunapaswa kuifanya kodi kuwa sehemu ya utamaduni wetu wa uwajibikaji. Tusiione kama wajibu wa mfanyabiashara pekee au taasisi fulani, bali kama jukumu la pamoja katika kujenga Zanzibar tunayoitaka.
Tulipe kodi stahiki kwa wakati. Tudai risiti tunaponunua. Tutoe risiti tunapouza. Tusikwepe kodi.
Kwa kufanya hivyo, tunashiriki moja kwa moja katika kujenga Zanzibar yenye huduma bora, uchumi imara na fursa zaidi kwa wananchi wake.
Ukinunua dai risiti, ukiuza toa risiti. Tulipe Kodi kwa Maendeleo ya Zanzibar.
