Nimecheck walioelezea wote sijaona aliyeelezea kwa urahisi kabisa. Mwafizikia na mshindi wa tuzo ya Nobel Richard Feymann alisema ukishindwa kumwelekeza kitu mtoto mdogo naye akaelewa basi utakuwa bado hata wewe hujaelewa kitu hicho. Kwahiyo nitajaribu kuelezea concept ya Black hole na General Relativity theory lakini hiyo ya special relativity bado natafuta lugha nyepesi kabisa.
Black holes.
Kuna kitu kinaitwa gravity, ni force ambayo hata duniani yetu inayo, hii force bhana inategemeana na ukubwa/mass wa kitu(sayari ama Nyota). Kwahiyo basi huwa inavuta vitu vyote kuja kwake at the center. Kama dunia ambavyo ukiruka unarudi chini. Sasa kuna kitu wanaita escaping velocity, yaani unahitaji speed gani uwe nayo ili uweze kutoka katika gravity ya sayari fulani. Kwamfano minimum speed ya kuescape dunia 11.186 km/s, kwahiyo ya speed hiyo basi utaishi kuunguka duniani. Hii ni sawa na wewe unavyorusha jiwe hewani, ukirirusha kwa speed kali linaenda mbali juu, ukilirusha kwa speed ndogo then litaenda mbali kidogo linashuka lakini ukiweza kulirusha likawa na speed ya 11.186km/s kwenda juu basi linaweza kutoka kabisa kwenye gravity ya dunia. Escaping velocity ya jua ni 618 km/s (Imeongezeka kwa sababu jua ni kubwa (mass) na kwahiyo hata gravity yake ni kubwa, ndo maana unahitaji speed kali kabisa ili nguvu ya jua kukuvuta uachane nayo.
Sasa jua siyo nyota kubwa pekee. Kuna manyota makubwa hatari ambayo mass yake ni kubwa sana, kama ni makubwa sana basi hata gravity yake inakuwa kubwa sana, na kama gravity ni kubwa basi hata escaping gravity yake inakuwa kubwa sana
View attachment 1077629
Mfano wa nyota kubwa na jua.
Sasa speed ya mwanga ni 299,792km/s sasa kwa concept ya hapo juu basi kuna manyota makubwa sana ambayo escaping velocity yake ni kubwa kuliko hata speed ya mwanga, kwahiyo mwanga ukijaribu kutoka unaenda kidogo then unadondoka ahahahha (yaani kama unavyorusha jiwe tu hapa duniani na linadondoka).
Sasa kama mwanga unashindwa kutoka basi hata sisi tunashindwa kuona ndani kunanini kwa maana tunahitaji mwanga uakisi kitu ndo tuone bila mwanga kutoka hatuwezi ona kitu ndo maana tunaita Black holes. "Once you enter the black hole, no one will see you disappearing" hatari na nusu.
Kina Einstein walitumia concept hiyo hiyo kutabiri kwamba kuna kitu kinaitwa black holes hata kabla hawajakiona (yaani unaimagine vitu na unavitengenezea logic [emoji16][emoji16][emoji3])
NOTE : kwa gravity hiyo ya kuzuia hadi mwanga kutoka unafanya hata star nyewee inacollapse maana kila kitu kinavuta kwenda katika kwa nguvu kubwa sana. Sasa kwa kuwa hiyo force sio kitu wala haoccupy space, basi itavuta kila kitu mpaka vinakusanyika katika yaani kwa udogo usio na kipimo, yaani usio na mwisho (infinitely small) maana utakuwa unavuta tu kwenda katikati na kitu ambacho hakipo(yaani force tu) sasa ukifikia huu udogo usio na mwisho unakuwa umeingia kitu kinaitwa singularity,,. Yaani hapo kwenye singularity mjomba ni hatari sana. Maana inasemekana ndo mwanzo wa duniani [emoji16][emoji16], yaani mda ulipoanza according to the theory of relativity(tutaiongelea baadaye)
View attachment 1077637
Hiyo ni comparison ya black hole na solar system [emoji3][emoji3][emoji3] nadhani umeelewa tunaongelea kitu gani. Neil Degrasse Tyson anayaita "cosmos beasts" yanakula kila kitu.
Haya tuachane na hayo madudu ya black hole twende kwenye theory ya General Relativity.
Kwanza hii ilitakiwa ijadiliwe baada ya kujadili kwanza theory ya special relativity lakini kwa kuwa ni rahisi kidogo kuieleza basi ngoja nianze.
Bhana kuna kajamaa kanaitwa Newton kalisema kwamba tunda linaanguka kwa sababu limevuta na gravity ya dunia, lakini Einstein baada ya theory yake ya special relativity kulikuwa kama na mismatch na alichokisema Newton ndo ikabidi atengeneza theory ya kuoanisha theory yake ya special relativity na ile ya gravity ya Newton ili mambo yaende sawa ( ilimchukua zaidi ya miaka kumi kufanikisha jambo hilo ahah[emoji3])
Sasa Newton alisema kwamba kinachofanya kitu kimove sio pull force bali ni push force. Yaani tunda linaanguka sio kwamba limevutwa na dunia bali limesukumwa na kitu. Mmmh sasa hicho kitu kinachosukuma wewe au tunda lirudi kuanguka chini ni nini tena wewe Einstein?)
Einstein akasema majitu makubwa kama dunia waga yanafanya uwazi/space uliopo upinde/ubonye kwenda chini. Yaani kwa mfano unasimama kwenye kitu jamaa aliyesimama anakubonyeza kichwani urudi chini. Kwahiyo kila tukiruka ama tunda likiwa juu linabonyezwa na space kushuka chini. Kwahiyo hata jua sio kwamba linatuvuta tubaki kwenye orbit hapana bali kwa kuwa ni zito limebonyeza space kwenda chini likafanya kama kadimbwi ambako sisi tunakuwa kama tunazunguka kudumbukia juani lakini kwa kuwa na sisi tumepindisha space kwenda chini basi tunabaki kwenye orbit yetu. Picha hapo chini
View attachment 1077665
Sasa hii theory ya General Relativity ikawa imeoanisha gravity na theory ya special relativity ambayo ilikuwa inaongelea space na time.
Hint: Einstein kwenye theory yake ya special relativity alisema alisema space na time vimeshikana na huwezi kuvitenganisha kwahiyo kama gravity inapindisha space basi pia inaweza pindisha muda/time. Basi hayo yote yapo kwenye theory ya special relativity.
Theory of Special Relativity
Hii mpaka nile kwanza maana inahitaji urahisi mkubwa wa kuielezea, but i will try.
NOTE: mimi sio astrophysicist lakini napenda tu kusoma mambo mengimengi, the picture is my personal phone library na baadhi ya vitabu nilivyo soma, utaona baadhi ni vya Neil, Carl Sagan, Stephen Hawking na Richard Feynman na kuna vingine
View attachment 1077678
Any views are welcome. Kama kuna type errors mnisamehe maana nimeandika bila kuproof read.