Sera ya Majimbo...

[Ramos]

Wakuu kama kuna mtu anayejua namna sera ya uongozi kwa majimbo inavyofanya kazi anijuze hapa... Inaonekana sera hii imeweza kuleta mafanikio makubwa katika nchi kama Rwanda na Finland...

 

[Kichuguu]

neno "Jimbo" ni jina la sehemu ya nchi kama ilivyo kwa Mkoa, Wilaya na kadhalika. Tofauti kubwa ni jinsi ya kuendesha utawala. Tanzania tunafuata mfumo msonge (centralized) ambapo kila sehemu ya nchi inatawaliwa na msonge, yaani rais. Huyu atateua wakuu wa wilaya, na wakuu wa mikoa, ambao kwa niaba yake nao watateuwa viongozi wengine ngazi za kata na tarafa. Kwa bahati mbaya, chini ya mfumo huo, viongozi wale wako pale kwa niaba ya rais na wala hawajibiki kwa raia waanaowaongoza. Iwapo viongozi hao wasipotekeleza wajibu wa sawasawa, basi itabidi wananchi wale wakalalmike kwa rais kwani hawana mamlaka ya kuwaadhibu. Mipango yote ya maendeleo katika mkoa inategemea ridhaa ya serikali kuu ya Rais. Ingawa kuna serikali za mitaa, zote hizi siyo huru kujifanyia mambo yao kwani zote ziko chini ya ofisi ya waziri mkuu. Utawala wa namna hii ni goigoi sana, na unaleta ukiritimba na vile vile kuimarisha uimra.


Katika utawala uliopewa jina la sera za majimbo, kila sehemu ya nchi inakuwa na utawala wake kukidhi mahitaji ya raia wake bila kuitegemea serikali kuu. Raia watawachagua viongozi wao wa jimbo ambao wanawajibika moja kwa moja kwa wanachi, siyo kwa Rais. Kwa hiyo endapo viongozi hao wakiboronga, basi wananchi wana mamlaka ya kuwafukuza kazi bila kusubiri rais afanye hivyo. Mipango yote ya maendeleo ya wananchi inapangwa huko huko kwa wananchi na vingozi wao, mfumo huo unaweza kujulikana kama decentralized ama amadaraka mikoni lakini siyo kama ule mfumo uliokuwa umejengwa na Nyerere miaka ya sabini. Kwa kawaida mfumo wa aina hii ni efficient sana. Nchi nyingi kubwa zinatumia mfumo wa aina hiyo, Utaona huko Marekani pamoja na kuwapo Obama pale White House, majimbo yote ya Marekani yana magavana wake ambao wamechaguliwa na wananachi, na wanaweza kuondolewa madarakani na wanachi hao bila kumhusisha Obama. Kwa mfano Kalifonia walimwondoa Gavana wao Gray Davis na kumweka huyu aliyeko Arnold Schwarzenegger kwa mtindo huo huo bila kumhusisha George Bush (wakati huo). Ndai ya jimbo pia kuna viongozi wa wilaya (counties) ambao nao huchaguliwa na wananchi wao. Vivyo hivyo ndivyo inavyofanyika Canada, Australia na sehemu nyingi za Ulaya.

Kujenga mfumo huo kunahitaji mabadiliko makubwa sana kwenye Katiba yetu ili kumpunguzia madaraka rais wa nchi, na vile vile kupunguza mabavu ya serikali kwenye maisha ya kila siku ya raia. Chini ya utawala wa majimbo, kunakuwa na polisi wa aina mbili: wale wanaoshughulikia mambo ya kitaifa, na wale wanaoshughulika na mambo local. Polisi local wameajiriwa na serikali ya wananchi wa pale na wanawajibika kwa raia wa hapo, hivyo hawawezi kuwanyanyasa raia wao kama ambavyo imekuwa inafanyika Tanzania.

Kuna faida anyingi sana za utawala wa majimbo ikiwa ni pamoja na kuchochea ushindani wa majimbo; ni vigumu kuzichambua zote kwenye post hii fupi. Pamoja na faida hizo, pia utawala wa namna hiyo unaweza kuchochea kukua kwa ukabila nchini hasa kwenye chaguzi za serikali local. Itategemea sana jinsi katiba itakavyokuwa imeandikwa ili kuepusha hali hiyo.

kuendesha mfumo wa aina hii, inabidi katiba ya nchi i

 

[JokaKuu]

..utawala wa majimbo una gharama kubwa sana.

..pia tutatumia muda mwingi ktk kupiga siasa za jinsi ya kuunda utawala mpya badala ya kuelekeza nguvu na rasilimali zetu ktk kuboresha elimu, miundombinu, uzalishaji viwandani na mashambani etc.

..mfumo wowote ule wa utawala unafanikiwa kutokana na ubora wa viongozi wake. mfumo wa majimbo umefanikiwa Finland, lakini umefeli kwa kiwango cha kutisha Nigeria.

 

[Kinombo]

..utawala wa majimbo una gharama kubwa sana.

..pia tutatumia muda mwingi ktk kupiga siasa za jinsi ya kuunda utawala mpya badala ya kuelekeza nguvu na rasilimali zetu ktk kuboresha elimu, miundombinu, uzalishaji viwandani na mashambani etc.

..mfumo wowote ule wa utawala unafanikiwa kutokana na ubora wa viongozi wake. mfumo wa majimbo umefanikiwa Finland, lakini umefeli kwa kiwango cha kutisha Nigeria.

Nigeria ni story tofauti!! mimi niko Nigeria... huku majimbo yanajenga miundo mbinu yake, nakwambia unaendesha Gari Double Road Highway yenye RAMI NA SI KIWANGO CHA RAMI........Vile vile kunamapato yanayotokana na Federal Govt...wewe hacha rongorongo zako...KENYA wamepitisha katiba mpya sasa na wanakwenda kwenye MAJIMBO.

Jaribu linganisha Shyinyanga au Geita na Dar es salaam au Ilala fikiri kama kungalikuwa na serikali za Majimbo Ingalikuwa vipi?!!!Sasa Tanzania si ya TATU tena ktk uzalishaji wa Dhahabu!!! ni ya nne au Tano Afirika?? Merelani kuna nini???

AMKA MTU WANGU.

 

[JokaKuu]

Nigeria ni story tofauti!! mimi niko Nigeria... huku majimbo yanajenga miundo mbinu yake, nakwambia unaendesha Gari Double Road Highway yenye RAMI NA SI KIWANGO CHA RAMI........Vile vile kunamapato yanayotokana na Federal Govt...wewe hacha rongorongo zako...KENYA wamepitisha katiba mpya sasa na wanakwenda kwenye MAJIMBO.

Jaribu linganisha Shyinyanga au Geita na Dar es salaam au Ilala fikiri kama kungalikuwa na serikali za Majimbo Ingalikuwa vipi?!!!Sasa Tanzania si ya TATU tena ktk uzalishaji wa Dhahabu!!! ni ya nne au Tano Afirika?? Merelani kuna nini???

AMKA MTU WANGU.

Kinombo,

..binafsi nadhani tatizo letu lipo ktk uongozi mbovu ambao tunaendelea kuuchagua.

..hata kama tukianzisha majimbo, kwa uongozi huu tunaouchagua, mambo hayawezi kubadilika.

..bado hatujajenga utamaduni wa kuwawajibisha viongozi wetu. bado wapiga kura wetu hawajaweza ku-connect the dots kati ya hali zao za maisha na viongozi wanaowachagua.

..siamini kwamba tunahitaji serekali za majimbo Tanzania, ili kuweza kujenga "double road highways" unazoziona Nigeria sasa hivi.

..hali za maisha ya wa-Nigeria hailingani kabisa na nafasi waliyonayo kama miongoni mwa nchi wazalishaji wakubwa wa mafuta Afrika. kwa hiyo nisingependekeza kuitumia Nigeria kama mfano wa kuigwa tunapojadili ubora wa mfumo wa serikali za majimbo.

..wa-Tanzania tunapenda sana ku-experiment na vitu vipya. kuna wakati vyama vya ushirika vilikuwa na matatizo. sasa badala ya kuviboresha tukaamua kuvivunjilia mbali. vilevile tulivunja serikali za mitaa kwa mtindo huo huo. sasa hii tabia ya, vunja-vunja, na kuunda vitu vipya, naona inataka kuhamia kwenye mfumo wa uongozi na serikali tulionao.

 

[Ogah]

Kulikuw ana Mjadala mzuri sana kuhus hili suala na kinara wake..............Mkuu Eric Ongara (niwie radhi kama nimekosea)........sijui kapotelea wapi........

Mods ingekuwa vyema kujikumbusha tuliyokwisha jadili huko nyuma kwa faida ya mleta mada...........na ikiwezekana mada ziunganishwe.........

Mkuu Joka Kuu..........naona unataka kumtoa "Nyoka".....i.e. Eric Ongara pangoni..........

 

[jmushi1]

neno "Jimbo" ni jina la sehemu ya nchi kama ilivyo kwa Mkoa, Wilaya na kadhalika. Tofauti kubwa ni jinsi ya kuendesha utawala. Tanzania tunafuata mfumo msonge (centralized) ambapo kila sehemu ya nchi inatawaliwa na msonge, yaani rais. Huyu atateua wakuu wa wilaya, na wakuu wa mikoa, ambao kwa niaba yake nao watateuwa viongozi wengine ngazi za kata na tarafa. Kwa bahati mbaya, chini ya mfumo huo, viongozi wale wako pale kwa niaba ya rais na wala hawajibiki kwa raia waanaowaongoza. Iwapo viongozi hao wasipotekeleza wajibu wa sawasawa, basi itabidi wananchi wale wakalalmike kwa rais kwani hawana mamlaka ya kuwaadhibu. Mipango yote ya maendeleo katika mkoa inategemea ridhaa ya serikali kuu ya Rais. Ingawa kuna serikali za mitaa, zote hizi siyo huru kujifanyia mambo yao kwani zote ziko chini ya ofisi ya waziri mkuu. Utawala wa namna hii ni goigoi sana, na unaleta ukiritimba na vile vile kuimarisha uimra.


Katika utawala uliopewa jina la sera za majimbo, kila sehemu ya nchi inakuwa na utawala wake kukidhi mahitaji ya raia wake bila kuitegemea serikali kuu. Raia watawachagua viongozi wao wa jimbo ambao wanawajibika moja kwa moja kwa wanachi, siyo kwa Rais. Kwa hiyo endapo viongozi hao wakiboronga, basi wananchi wana mamlaka ya kuwafukuza kazi bila kusubiri rais afanye hivyo. Mipango yote ya maendeleo ya wananchi inapangwa huko huko kwa wananchi na vingozi wao, mfumo huo unaweza kujulikana kama decentralized ama amadaraka mikoni lakini siyo kama ule mfumo uliokuwa umejengwa na Nyerere miaka ya sabini. Kwa kawaida mfumo wa aina hii ni efficient sana. Nchi nyingi kubwa zinatumia mfumo wa aina hiyo, Utaona huko Marekani pamoja na kuwapo Obama pale White House, majimbo yote ya Marekani yana magavana wake ambao wamechaguliwa na wananachi, na wanaweza kuondolewa madarakani na wanachi hao bila kumhusisha Obama. Kwa mfano Kalifonia walimwondoa Gavana wao Gray Davis na kumweka huyu aliyeko Arnold Schwarzenegger kwa mtindo huo huo bila kumhusisha George Bush (wakati huo). Ndai ya jimbo pia kuna viongozi wa wilaya (counties) ambao nao huchaguliwa na wananchi wao. Vivyo hivyo ndivyo inavyofanyika Canada, Australia na sehemu nyingi za Ulaya.

Kujenga mfumo huo kunahitaji mabadiliko makubwa sana kwenye Katiba yetu ili kumpunguzia madaraka rais wa nchi, na vile vile kupunguza mabavu ya serikali kwenye maisha ya kila siku ya raia. Chini ya utawala wa majimbo, kunakuwa na polisi wa aina mbili: wale wanaoshughulikia mambo ya kitaifa, na wale wanaoshughulika na mambo local. Polisi local wameajiriwa na serikali ya wananchi wa pale na wanawajibika kwa raia wa hapo, hivyo hawawezi kuwanyanyasa raia wao kama ambavyo imekuwa inafanyika Tanzania.

Kuna faida anyingi sana za utawala wa majimbo ikiwa ni pamoja na kuchochea ushindani wa majimbo; ni vigumu kuzichambua zote kwenye post hii fupi. Pamoja na faida hizo, pia utawala wa namna hiyo unaweza kuchochea kukua kwa ukabila nchini hasa kwenye chaguzi za serikali local. Itategemea sana jinsi katiba itakavyokuwa imeandikwa ili kuepusha hali hiyo.

kuendesha mfumo wa aina hii, inabidi katiba ya nchi i

Well said ndugu Kichuguu.
However naomba maelezo zaidi kwenye bolding....Kwamba ni viongozi gani hao kwenye mfumo wetu ambao ni wa local government watakaoweza kuchaguliwa kikabila?Ni wapi hao?Na je kwasasa hawachaguliwi kikabila?
Kwa ninavyoelewa,local govt unazozungumzia ni kama za vijiji na kata.....

Swali langu pia ni pana kidogo,kwasababu kama wananchi flani wa eneo flani wana mahitaji flani,je ni kivipi viongozi hao watashindwa kuyashughulikia mahitaji hayo kwa jamii hiyo kwa ujumla wake?

Tatizo ambalo binafsi naweza kuona posibility yake ni kama maeneo hayo yatakuwa na mivutano ama migogoro ya ardhi ambayo imeoteshwa mizizi na ubaguzi wa kikabila.....Kwamba wananchi hawa wa kabila hili wanataka kumchagua mwenyekiti wa kijiji ambaye ni wa kabila lao na atasimama upande wao endapo kuna lets say mgogoro na kabila jingine kuhusiana na ardhi nk,maybe kati ya wakulima vs wafugaji nk.
Kwenye level ya wilaya ni kivipi ukabila utakuwepo?Je chini ya mfumo huo wa majimbo,ni vipi vinaendelea kuwepo kati ya mikoa,wilaya nk?Na je ni kivipi uwepo wa serikali local ambazo zmewekwa na wananchi zikawa na ukabila?Ni bora tukawa specific ili isiwe kama yale mambo ya ccm na "upinzani utaleta vurugu" bila kufafanua kuwa ni kivipi.

Shukrani kwa maelezo yako hapo juu,nadhani tulishakuwa na mjadala kama huu huko nyuma,hata hivyo dedication ya kuwaelewesha wana jf is apreciated.
Ni suala jema kuwa na mjadala huu ili kusiwe na upotofu.

 

[Jasusi]

Kichuguu,
I just wanted to add that you are a gem to JF. Ubarikiwe.

 

[Mkandara]

Ogah,
Mkuu shukran sana kunikumbusha Eric Ongara sijui kweli kajificha wapi na kwa jina gani..
Haklika mfumo wa majimbo ni mzuri sana kwa wale walioanza hivyo na nchi nyingi duniani zimeweza kufanikiwa. Lakini kama alivyosema Jokakuu mfumo huu hauwezi kutufaa sisi ambao tuna matatizo ya Identity toka jadi.

Mfumo wa cebntralised Government haukutokea bahati mbaya isipokuwa kulikuwepo na sababu iwe Nyerere na waasisi wetu walifanya makosa au laa lakini ijulikane tu kwamba hata kwa udogo wa mfumo huu wa majimbo yaani madaraka mikoani tulishindwa...Tulishindwa sii kwa sababu ya Centralisation isipokuwa mgawanyiko wa kimkoa ulileta adha kubwa ya usafirishaji mazao, mifugo, uhamisho wa wafanyakazi na kadhalika kutokana na udhaifu wa policies zetu kuhusiana..

Binafsi naamini mfumo huu ni hatari kwa nchi maskini kama Tanzania, na sababu kubwa ni kwamba hadi leo nchi yetu inaongozwa kwa Vichwa vya watu na sio Itikadi hivyo vyama vyote nchini vinajinadi kupitia mtu fulani ambaye anajulikana ama umaarufu wake hautokani na msimamo wake kiitikadi. Ukabila na Udini ndio mara zote unampa kura mgombea na hakika hizi kura za maoni za CCM zimetuonyesha mwanga mkubwa jinsi wananchi walivyoweza kuchagua watu wa makabila na dini zao kuiwakilisha CCM ktk majimbo yao. Pitieni list ya washindi wa CCM mtaona kwamba Uzawa umechukua nafasi kubwa ya washindi wa kura za maoni ktk sehemu hizo.

Na tunaweza kusema hili sio tatizo ktk mfumo huu lakini ni hatari ktk mfumo wa majimbo ikiwa hatutaweza kurekebisha kwanza mfumo mzima wa vyama vya kisiasa nchini. Kuondoa hizi habari za Wachagga, Wazanzibar, Wakerewe, Waislaam na Wakristu kwa sababu yanayotokea nchi kama Nigeria hayakuwa bahati mbaya..Na kama nilivyowahi kusema sisi ni Taifa UNIQUE hakuna mchanganyiko kama wetu ktk nchi nyingi duniani yaani kuna makabila zaidi ya 120 wakiongea lugha moja kuwasiliana, wenye mgawanyiko mitatu ya kiimani kwa hesabu karibu sawa..

Hivyo muundo wowote wa serikali ni lazima uzingatie hazina hizi kwani kujenga Policies zozote ni lazima kuzingatia utamaduni wa wahusika wenyewe. Watu na Mazingira ndio kiwanja cha ujenzi wa kitu chochote kile tutakachofikira akilini mwetu na sii kuiga nchi nyinginezo kwani wao walianza wakiwa tofauti wakaungana na kuunda serikali moja chini ya majimbo kutopoteza Identity zao.

Kuna rafiki yangu mmoja kanambia - Tazama wenzetu USA pamoja na kwamba nchi yao inaitwa USA wote hujiita - AMERICANS, rudi kwetu utakuta kuna Wazanzibar, Wachagga na kina Mkandara hapa hatuishi kuunadi Wakerewe!, ndiko tunakokwenda huko vile na hakika majimbo yatarahisisha kazi hiyo!. Hivyo hadi mtakapo niondoa mimi na Ukerewe wangu itakuwa shinda sana kuanzisha majimbo ikiwa tayari nina mashaka na viongozi wetu.

Kesho nitafikiria kwa nini Ukererewe isiwe nchi kabisa ikiwa maendeleo hayakufika Ukerewe. Nitarudia kusema Tatizo letu sio mipaka ya nchi isipokuwa ni WATU wenyewe (viongozi) wanashindwa kutuletea maendeleo kwa matumizi yao makubwa sana kupita utajiri wa kimaskini tulokuwa nao - Mipango ya kimaendeleo ni mibovu..Period!

Mwisho wakuu zangu tufikirie tu kwamba wenzetu walianza na sehemu mbili hadi hamsini tofauti wakaziunganisha kuunda majimbo hali sisi tunataka kugawa kitu kimoja kuunda majimbo ndani yake.

 

[MwanaFalsafa1]

Mifumo huendana na mazingira ya nchi na ni ngumu kusema mfumo fulani uta fanikiwa Tanzania kwa sababu ume fanikiwa sehemu zingine. Kwa sababu ukisema mfumo wa majimbo ni bora zaidi na nchi zinazo tumia mfumo huo una maendeleo fulani naku hakikishia pia una weza ukaonyeshwa nchi zenye mfumo unao fanana na wakwetu lakini wao wame fanikiwa na sisi bado tupo hapa tulipo. Kwa hiyo changamoto zipo mbili: 1)Kupata mfumo unaoendana na hali yetu 2)Utekelezaji. Bila hivyo vitu viwili kutimia tuna weza badilisha jatiba hata mara kumi na kujaribu mifumo yote chini ya jua na bado tusiende popote.

Tuki rudi kwenye mada nadhani swala la kuangalia ni mfumo wa majimbo una faida gani na hasara gani kwa hapa kwetu. Nita orodhesha faida na hasara za huu mfumo kwa mtazamo wangu.

Faida:
1) Ita bidi tumpunguzie raisi nguvu kama mkuu Kichuguu alivyo sema. Japo Bunge letu liliundwa kutoa balance of power tunaona limeshindwa kufanya hivyo kwa sababu ya raisi kuwa na nguvu nyingi za kikatiba. Hii diluting of power kuta saidia sana kuchallenge serikali kuu hata kama wakuu hao wa majimbo majority watoke chama kinacho ongoza kwa wabunge.

2)Uongozi uta kuwa karibu zaidi na wananchi. Viongozi wa majimbo wata kuwa karibu zaidi na wananchi kuliko tuseme viongozi wa serikalini au hata wabunge ambao hawa lazimiki kukaa majimboni mwao. Na kwa vile wata kuwa wana chaguliwa na wananchi wa majimbo yao wananchi hao wata kuwa na meno ya kuwa adhibisha viongozi wa majimbo.

3)Kutumia rasilimali za jimbo kunufaisha jimbo. Nadhani hili ni wazo zuri kwa sababu kwa sasa pesa za madini yanayo chimbwa Geita zinaenda serikali kuu ambayo badala yake hutawanya pesa hizo sehemu zote. Kwa maana hiyo wananchi wa Geita wana weza hata wasi faidi faida ya rasilimali za jimbo lao. Kwenye serikali za majimbo pesa hizi zitaenda kwa serikali ya jimbo na ita lipa tax ambayo ndiyo itaenda serikali kuu.

4)Serikali kuu ita kuwa ime punguziwa mzigo. Serikali za majimbo zita anzisha vitengo (departments) ambazo zita kuwa kama wizara ndogo kudeal na ishu specific za jimbo. Kwa hiyo kama jimbo lina tegemea sana biashara ya samaki ita kuwa na department ya kudeal na sekta hiyo. Kwa maana hiyo serikali kuu haita kuwa na ulazima ya kuwa na wizara lukuki ambazo ni mzigo kwa walipa kodi.

5)Mfumo wa sasa una wanyima viongozi wengi wa upinzani executive na administrative experience. Kama tunavyo ona maraisi wote ni wale ambao wana kuwa na experience ya kuadminister kama vile waziri, waziri mkuu raisi mstaafu Zanzibar na nk. Kugombea uraisi wakati umesha wahi kuwa mbunge tu inaweza ikaleta kisingizio cha lack of execuive experience. Mkuu wa jimbo ata kuwa na nguvu za kiutawala au in short ndiyo ata kuwa "raisi" wa jimbo. Kwa hiyo kama ata kuwa ni mpinzani na aka amua kugombea uraisi lack of executive experience inakuwa non factor. Pia itaongeza idadi ya watu wata kao kuwa na wasifu wa kugombea uongozi wa juu wa nchi.

Hasara:
1)Sijui majimbo tuta yatengaje. Kama tuki adapt huu mfumo na tuka sema kila mkoa uwe jimbo kuna hatari ya kujenga ubaguzi na u "sisi na wao". Hii ni kutokana na ukweli kwamba mikoa yetu karibia yote (kama si yote) yame tenganishwa kikabila na makabila ambayo watu wake wana shababiana (Mfano Tanga kuna Wasambaa, Wabondei na Wadigo lakini ni watu wamoja uki chunguza kiundani). Kwa hiyo hii ina weza kucreate majimbo kutaka kuji tenga na kuwa nchi zinazo jitegemea kwa maana zita kuwa na serikali yake tayari na watu wake tayari ni wamoja kiutamaduni. Kwa hiyo uchoraji wa ramani za haya majimbo lazima ziangaliwe sana.

2)Gharama. Chaguzi za majimbo si kama uchaguzi mdogo ambao tunao kwa sasa. Ita kuwa ni big deal kwa hiyo kuta kuwa na gharama za kuendesha chaguzi hizi. Kwa hiyo lazima tutoke na system ya kuendesha chaguzi hizi amabzo hazita kuwa mzigo kwa wananchi.

3)Kuta kuwa na majimbo makubwa na madogo (kijiografia na pia kirasilimali). Kwa maana hiyo kuta kuwa na majimbo ambayo moja kwa moja mfumo huu uta wanufaisha sana na kuna majimbo moja kwa moja yata kuwa at a disadvantage. Kwa hiyo ita kuwaji kwenye majimbo yata kayo kuwa na wananchi wachache na rasilimali ndogo? Kama vile ambavyo nchi hazi lingani kimaendeleo nasi hata majimbo hayata lingana kimaendeleo na hata kwa nchi Marekani ni raisi kuona majimbo yaliyo endelea sana kama California na majimbo ambayo yapo nyuma Mississippi na Kentucky. Sasa wenzetu wameendelea kwa hiyo hata majimbo ya "masikini" yana jiweza lakini je yakwetu ita kuwaje?

4)I hate to say this but issue ya Zanzibar ita kuwa tatizo. Ukiweka mfumo wa kimajimbo haita make sense nayo Zanzibar iwe na majimbo yake na Zanzibae hawata kubali wao kuwa jimbo. So what happens to Zanzibar kwenye mfumi kama huu? Hii ita kuwa tricky issue kudeal with.

5)Je kutokana na utamaduni wetu na jamii yetu tuta chukuliaje mfumo wa kimajimbo? Je uta kubalika? Je unaendana na mazingira yetu. Ina weza ikawa a very good idea na tuka solve kila kitu kikatiba lakini wananchi wasiupokee tu vizuri mfumo huo. Maana siasa nayo ni utamaduni. Uki introduce kitu ambacho wananchi hawaja zoea na wengi wao hawapo tayari kuli pokea nalo hilo ni tatizo.

*Mwisho ni sisitize tena kwamba kinacho takiwa ni mfumo unao tufaa na utekelezaji. Tukiwa na mfumo mzuri lakini utakelezaji hamna ni hasara. Tukiwa na utekelezaji mzuri lakini mfumo mbovu nayo pia ni kazi bure. Tukiwa na mfumo mbovu na utekelezaji mbovu matokeo yake ni haya tunayo yaona leo. Kuna mengine naweza nikawa nie sahau na mengine labda msi kubaliane na mimi lakini ndiyo point nzima ya debate.