Maswali yako ni mazito na yanaangazia vipengele muhimu kuhusu virusi vya HIV. Hebu tujadili moja baada ya jingine:
1. Kwanini ni vigumu kirusi cha HIV kufa hata nje ya mwili wa binadamu?
Kwa kweli, virusi vya HIV haviwezi kuishi kwa muda mrefu nje ya mwili wa binadamu. HIV ni dhaifu nje ya mazingira ya mwili na hawezi kustahimili hali ya hewa kali, jua, au ukavu. Kwa mfano:
Damu ikiwa imetoka mwilini na kukaushwa, HIV huweza kufa ndani ya muda mfupi (dakika au saa kadhaa).
Katika sindano, ikiwa kuna kiasi cha damu kilichokwama ndani, virusi vinaweza kuishi kwa muda fulani ikiwa mazingira ni ya unyevunyevu. Lakini kwa miezi minne, uwezekano wa virusi kubaki hai ni mdogo sana.
Uambukizo wa HIV kwa njia ya sindano hutokea mara nyingi kwa watu wanaoshirikiana sindano safi za kudunga madawa ya kulevya, ambapo damu inaingia moja kwa moja mwilini bila kukauka.
Kwa hivyo, tukio ulilotaja ni nadra sana kutokea kwa muda huo mrefu.
2. Kwanini kuna watu wachache ambao kirusi cha HIV hakiwezi kuwaletea madhara?
Hii ni kwa sababu ya tofauti za kijenetiki katika baadhi ya watu. Kuna watu wenye mabadiliko (mutation) kwenye jeni iitwayo CCR5-Δ32. Jeni hii inahusika na mapokezi ya HIV kwenye chembechembe za kinga (CD4).
Watu wenye nakala mbili za CCR5-Δ32 hawawezi kupata maambukizi ya HIV kwa njia ya kawaida, kwani virusi haviwezi kuingia kwenye chembechembe za mwili wao.
Wale wenye nakala moja wanaweza kuambukizwa, lakini HIV inashambulia mwili wao polepole sana.
Hii ndio msingi wa matibabu ya "Berlin patient" na "London patient" ambao walipona HIV baada ya kupokea upandikizaji wa uboho kutoka kwa wafadhili waliokuwa na jeni hii.
3. Kwanini HIV huleta madhara kwa wanadamu pekee?
HIV ni sehemu ya kundi la virusi vinavyoitwa lentiviruses, ambavyo vinaathiri mamalia tofauti.
HIV asili yake ni kwa nyani, lakini kwao huitwa SIV (Simian Immunodeficiency Virus) na haileti madhara makubwa kwao kwa sababu wameishi nayo kwa maelfu ya miaka na miili yao imezoea.
Wanyama wengine kama mbwa, ng'ombe, na ndege hawana vipokezi maalum vya HIV kwenye chembechembe zao za kinga, hivyo hawawezi kuambukizwa wala kudhuriwa na virusi hivyo.
4. Kwanini mwenye HIV akiacha kutumia dawa virusi vinakuwa sugu?
Dawa za ARVs (Antiretroviral Therapy) hufanya kazi kwa kudhibiti virusi visizaliane.
HIV huwa na kasi kubwa ya kubadilika kijenetiki (mutation), na kama mtu akiacha kutumia dawa, virusi vilivyobaki vinaweza kubadilika na kuwa sugu kwa dawa hizo.
Hii inafanya iwe vigumu kuzuia kuzaliana kwao tena, na kusababisha kinga ya mwili kuharibika haraka zaidi.
5. Kirusi cha HIV kiligunduliwa na nani, na species yake ilitoka wapi?
HIV kiligunduliwa kwa mara ya kwanza mwaka 1983 na wanasayansi wawili kwa nyakati tofauti:
Luc Montagnier wa Pasteur Institute, Ufaransa
Robert Gallo wa Marekani
HIV inaaminika kuwa ilitokana na SIV kutoka kwa nyani wa Afrika, hususan jamii ya chimpanzi (Pan troglodytes). Inaaminika kuwa virusi hivi vilihamia kwa wanadamu kupitia uwindaji wa nyani kwa chakula, ambapo damu yenye virusi iliingia mwilini mwa wawindaji.
HIV-1 (iliyotawala duniani) ilitoka kwa chimpanzi, wakati HIV