Rorscharch
JF-Expert Member
- Jul 22, 2013
- 1,431
- 3,068
Ndugu zangu, kuna jambo moja linazidi kujidhihirisha katika historia yetu ya kisiasa: Tanzania bado ni nchi ya watazamaji, si ya washiriki. Ndio maana kila baada ya muda fulani, Chadema huibuka na tangazo la maandamano, mara hii Oktoba 29, kana kwamba dunia itatikisika, serikali itatetemeka, na wananchi wataamka ghafla kutoka usingizi wao.
Lakini swali la kujiuliza ni hili: mara ngapi tumeshuhudia michezo hii ya kuigiza, na mara ngapi tumebaki na barabara tupu? Wapendwa, ukifanya jambo lilelile mara kumi na kupata matokeo yaleyale mara kumi, siyo siasa tena bali ni wazimu.
Kwa uhalisia wa Tanzania, Oktoba 29 itapita kama siku nyingine ya kawaida. Polisi wasijisumbue. Hata posho za doria za mchana ziwekwe kando, maana hakuna atakayejitokeza.
Lakini tusije tukadhani tatizo liko Chadema pekee. La hasha. Tatizo ni wananchi wenyewe. Wengi wetu hatujazaliwa kuwa citizens, bali tumejibakisha kwenye hatua mbili za chini alizoeleza Plato karne nyingi zilizopita: idiots na tribesmen.
Ngazi ya pili ni tribesman. Huyu si mjinga, lakini amebakishwa kwenye kasumba ya ushabiki wa kikundi chake. Lakini Watanzania siyo tribesmen wa damu kama ilivyo kwa majirani zetu waliowahi kushuhudia vita vya kikabila. Sisi ni tribesmen wa burudani.
Ndiyo maana unaweza kuona maelfu wakijitokeza kwa gharama zao wenyewe, kuvaa jezi za Simba au Yanga, kupiga vuvuzela, kushusha kamasi za shangwe kwa masaa manne. Lakini hawa hawa wakiambiwa kuna maandamano ya kudai huduma bora za afya, au katiba mpya, ghafla wote wanakuwa “busy.”
Kwenye siasa, tribesmen hawasaidii kitu. Siasa inahitaji citizens. Citizen anaweza kukipenda chama chake, lakini yupo tayari kukisema vibaya na hata kukihama iwapo chama hicho kinapingana na katiba na dira ya taifa. Tribesman hatofanya hivyo kamwe — atashabikia chama chake hata pale kinapomwangamiza.
Citizen ndiye ngazi ya juu zaidi. Huyu ni mtu anayetambua kwamba maslahi yake binafsi hayawezi kutenganishwa na maslahi ya taifa. Huyu anaweza kuamka saa kumi alfajiri kupiga kura, siyo kwa sababu chama fulani kimeahidi kumpa mchele, bali kwa sababu anaamini katika katiba na haki za taifa lake.
Kwa bahati mbaya, Tanzania bado haina kizazi cha kutosha cha watu wa aina hii. Ndiyo maana kila tangazo la maandamano hubaki sauti inayolia jangwani.
Hii ndiyo siri ambayo Chadema na vyama vingine vya mageuzi hawajataka kukiri: ukombozi wa kweli haupo kwenye barabara za mjini, bali kwenye serikali za mitaa.
Kama mwananchi hawezi kumwajibisha mwenyekiti wake wa mtaa, atawezaje kumwajibisha waziri au rais? Kama kijiji kimoja hakiwezi kumuuliza kiongozi wake fedha za maendeleo zilipoenda, taifa lote litakuwa wapi?
Wananchi wakijifunza kumwambia diwani au mwenyekiti wa kitongoji “hapana, hutakiwi kuendelea kutuibia,” ndipo watakapojenga misuli ya kisiasa ya kweli. Uraia hujengwa chini juu, si juu chini.
Wacha nitoe mfano wa aibu. Mechi ya Simba na Yanga inavunja rekodi kila mara: uwanja umejaa zaidi ya watu elfu hamsini, wengine wanajazana nje na wengine maelfu wanalipia kuangalia kwenye mabanda ya video. Watu hao hao wakiambiwa wajitokeze kuandamana kudai katiba mpya, ghafla wote wanageuka “wanafalsafa wa uvivu.”
Huu ni ushahidi wa wazi kabisa kwamba bado tuna taifa la tribesmen wa burudani, si taifa la citizens wa uraia.
Kwa hali hii, Chadema wanaendelea kupiga filimbi jangwani. Polisi wanapoteza muda wao. Wananchi wanapoteza fursa ya kuamka. Na taifa linabaki kuwa taifa la watazamaji, watu wanaoshangilia uwanjani lakini hawana uthubutu wa kusimama kwenye uwanja wa kisiasa.
Ukombozi wa kweli wa Tanzania hautakuja kwa mabomu ya machozi wala kwa maandamano ya siku moja. Ukombozi wa kweli utakuja pale tutakapojenga kizazi kipya cha citizens, kizazi kitakachojifunza kuwawajibisha viongozi wa mitaa yao, na baadaye viongozi wa taifa lote.
Hapo ndipo tutakapokuwa na nchi ya wananchi, si ya watazamaji. Swali ni moja tu: tutakisubiri kizazi hicho kijitokeze chenyewe, au tutakizalisha kwa elimu ya uraia na kazi ya jasho?
Lakini swali la kujiuliza ni hili: mara ngapi tumeshuhudia michezo hii ya kuigiza, na mara ngapi tumebaki na barabara tupu? Wapendwa, ukifanya jambo lilelile mara kumi na kupata matokeo yaleyale mara kumi, siyo siasa tena bali ni wazimu.
Kwa uhalisia wa Tanzania, Oktoba 29 itapita kama siku nyingine ya kawaida. Polisi wasijisumbue. Hata posho za doria za mchana ziwekwe kando, maana hakuna atakayejitokeza.
Tatizo si Chadema pekee – tatizo ni Tanzania yenyewe
Lakini tusije tukadhani tatizo liko Chadema pekee. La hasha. Tatizo ni wananchi wenyewe. Wengi wetu hatujazaliwa kuwa citizens, bali tumejibakisha kwenye hatua mbili za chini alizoeleza Plato karne nyingi zilizopita: idiots na tribesmen.
Idiot – mtu wa tumbo lake
Kwa Kigiriki cha kale, idiotēs haikumaanisha mjinga, bali mtu aliyejifungia kwenye maisha binafsi. Ndiyo hawa Watanzania wanaosema, “Siasa hainilishi, bora nijishughulishe na familia yangu.” Hawa hawana muda wa kufikiri juu ya katiba, haki za kiraia, au uwajibikaji wa viongozi. Lakini cha ajabu ni kwamba bila katiba imara, hata huo mlo wanaoutafuta kwa bidii unaweza kusalia ndoto. Idiot ni mtu hatari zaidi kwa taifa kwa sababu anajiona hana hatia, kumbe ndiye anayeliruhusu taifa kuporomoka.Tribesman – mshabiki wa kikundi
Ngazi ya pili ni tribesman. Huyu si mjinga, lakini amebakishwa kwenye kasumba ya ushabiki wa kikundi chake. Lakini Watanzania siyo tribesmen wa damu kama ilivyo kwa majirani zetu waliowahi kushuhudia vita vya kikabila. Sisi ni tribesmen wa burudani.
Ndiyo maana unaweza kuona maelfu wakijitokeza kwa gharama zao wenyewe, kuvaa jezi za Simba au Yanga, kupiga vuvuzela, kushusha kamasi za shangwe kwa masaa manne. Lakini hawa hawa wakiambiwa kuna maandamano ya kudai huduma bora za afya, au katiba mpya, ghafla wote wanakuwa “busy.”
Kwenye siasa, tribesmen hawasaidii kitu. Siasa inahitaji citizens. Citizen anaweza kukipenda chama chake, lakini yupo tayari kukisema vibaya na hata kukihama iwapo chama hicho kinapingana na katiba na dira ya taifa. Tribesman hatofanya hivyo kamwe — atashabikia chama chake hata pale kinapomwangamiza.
Citizen – mtu ambaye bado hajazaliwa kwa wingi
Citizen ndiye ngazi ya juu zaidi. Huyu ni mtu anayetambua kwamba maslahi yake binafsi hayawezi kutenganishwa na maslahi ya taifa. Huyu anaweza kuamka saa kumi alfajiri kupiga kura, siyo kwa sababu chama fulani kimeahidi kumpa mchele, bali kwa sababu anaamini katika katiba na haki za taifa lake.
Kwa bahati mbaya, Tanzania bado haina kizazi cha kutosha cha watu wa aina hii. Ndiyo maana kila tangazo la maandamano hubaki sauti inayolia jangwani.
Ukombozi wa kweli uko wapi?
Hii ndiyo siri ambayo Chadema na vyama vingine vya mageuzi hawajataka kukiri: ukombozi wa kweli haupo kwenye barabara za mjini, bali kwenye serikali za mitaa.
Kama mwananchi hawezi kumwajibisha mwenyekiti wake wa mtaa, atawezaje kumwajibisha waziri au rais? Kama kijiji kimoja hakiwezi kumuuliza kiongozi wake fedha za maendeleo zilipoenda, taifa lote litakuwa wapi?
Wananchi wakijifunza kumwambia diwani au mwenyekiti wa kitongoji “hapana, hutakiwi kuendelea kutuibia,” ndipo watakapojenga misuli ya kisiasa ya kweli. Uraia hujengwa chini juu, si juu chini.
Mfano wa michezo na siasa
Wacha nitoe mfano wa aibu. Mechi ya Simba na Yanga inavunja rekodi kila mara: uwanja umejaa zaidi ya watu elfu hamsini, wengine wanajazana nje na wengine maelfu wanalipia kuangalia kwenye mabanda ya video. Watu hao hao wakiambiwa wajitokeze kuandamana kudai katiba mpya, ghafla wote wanageuka “wanafalsafa wa uvivu.”
Huu ni ushahidi wa wazi kabisa kwamba bado tuna taifa la tribesmen wa burudani, si taifa la citizens wa uraia.
Hitimisho: Taifa la watazamaji
Kwa hali hii, Chadema wanaendelea kupiga filimbi jangwani. Polisi wanapoteza muda wao. Wananchi wanapoteza fursa ya kuamka. Na taifa linabaki kuwa taifa la watazamaji, watu wanaoshangilia uwanjani lakini hawana uthubutu wa kusimama kwenye uwanja wa kisiasa.
Ukombozi wa kweli wa Tanzania hautakuja kwa mabomu ya machozi wala kwa maandamano ya siku moja. Ukombozi wa kweli utakuja pale tutakapojenga kizazi kipya cha citizens, kizazi kitakachojifunza kuwawajibisha viongozi wa mitaa yao, na baadaye viongozi wa taifa lote.
Hapo ndipo tutakapokuwa na nchi ya wananchi, si ya watazamaji. Swali ni moja tu: tutakisubiri kizazi hicho kijitokeze chenyewe, au tutakizalisha kwa elimu ya uraia na kazi ya jasho?
