Meneja Wa Makampuni
JF-Expert Member
- Jul 7, 2020
- 8,988
- 11,862
Mungu ametufunulia kila kitu ndani ya biblia takatifu, naomba fungua kitabu chako cha mwanzo hapo ndipo tunaanza kupata siri za Mungu:
Mwanzo 1:26
Kisha Mungu akasema, “Na tumfanye mtu kwa mfano wetu, kwa sura yetu; wakatawale samaki wa baharini, na ndege wa angani, na wanyama, na dunia yote pia, na kila chenye kutambaa juu ya nchi.”
Hi inatuonyesha kwamba Mungu, kabla ya kumuumba mwanadamu, alizungumza ndani ya nafsi nyingi zilizo katika uungu mmoja. Neno "tumfanye" na "kwa mfano wetu" ni ushahidi wa moja kwa moja wa muktadha wa umoja katika wingi (plurality in unity) wa Mungu – yaani Utatu Mtakatifu.
Katika Yohana 1:1-3, tunaelezwa kwamba “Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu. Vyote vilifanyika kwa huyo.” Hii ina maana kuwa Yesu Kristo (Neno) alihusika moja kwa moja katika uumbaji wa mwanadamu.
Pia Wakolosai 1:16-17 inasema: “Kwa kuwa kwa yeye vitu vyote viliumbwa... vyote viliumbwa kwa njia yake, na kwa ajili yake. Naye amekuwako kabla ya vitu vyote, na vitu vyote hushikamana kwa yeye.”
Hivyo basi, Mwanzo 1:26 si tu andiko la uumbaji wa mwanadamu, bali pia ni ushahidi wa kushiriki kwa Yesu Kristo katika kazi ya uumbaji akiwa kama Mungu. Hili linathibitisha wazi uungu wa Yesu tangu mwanzo wa Biblia.
Yesu si kiumbe, bali ni Muumba pamoja na Baba na Roho Mtakatifu
Mwanzo 3:15
Nami nitaweka uadui kati yako na mwanamke, na kati ya uzao wako na uzao wake; huo utakuponda kichwa, na wewe utamponda kisigino.
Hili ni andiko la kwanza katika Biblia linalotabiri waziwazi mpango wa Mungu wa ukombozi – linajulikana kama Protoevangelium, yaani “Injili ya kwanza”.
Katika sentensi hii, Mungu anamwambia nyoka (Shetani) kuwa kutakuwa na uadui wa milele kati ya uzao wake (wafuasi wa Shetani) na uzao wa mwanamke. Lakini uzao wa mwanamke anatajwa kwa umoja: “huo utakuponda kichwa” akimaanisha mtu mmoja atakayekuja.
Yesu Kristo ndiye uzao wa mwanamke aliyezaliwa bila mbegu ya mwanaume, kupitia bikira Mariamu (Luka 1:35). Alikuja duniani ili kumshinda Shetani. Kwa kifo chake msalabani (kupigwa kisigino), Yesu alitoa maisha yake, lakini kwa ufufuo wake, alimponda kichwa Shetani yaani alimshinda kabisa kwa mamlaka na nguvu (Waebrania 2:14, 1 Yohana 3:8).
Mwanzo 18:1–3
Bwana akamtokea Ibrahimu penye mialoni ya Mamre, naye alikuwa ameketi mlangoni pa hema wakati wa hari ya mchana. Akaona, na tazama, watu watatu walikuwa wamesimama mbele yake; alipoona, akakimbilia mlangoni pa hema ili kuwalaki, akainama mpaka nchi, akasema, “Bwana wangu, kama nimepata kibali machoni pako, tafadhali usipite mbali na mtumishi wako.”
Andiko hili linaeleza jinsi Bwana mwenyewe (YHWH) alivyomtokea Ibrahimu kwa namna ya kibinadamu akiwa na watu watatu. Ingawa walionekana kama wageni watatu, Ibrahimu aliwatambua kuwa mmojawao ni Bwana, na hivyo alimwinamia hadi chini na kumwita kwa heshima kuu: “Bwana wangu.”
Ni muhimu kuona kwamba maandiko hayasemi “malaika” tu au “wageni” tu – bali Bwana mwenyewe alimtokea Ibrahimu (mstari wa 1). Ibrahimu anamwabudu, na hakuna mahali Mungu anamkemea kwa hilo, jambo ambalo halikubaliki kama angekuwa mtu au malaika tu (Ufunuo 22:8–9).
Katika Yohana 8:56–58, Yesu anasema:
“Ibrahimu baba yenu alishangilia kwa kuwa angeuona siku yangu; naye akaiona, akafurahi… Kabla Abrahamu hajazaliwa, mimi niko.”
Maneno haya ya Yesu yanathibitisha kwamba Yeye ndiye Bwana aliyemtokea Ibrahimu. Kwa kusema “mimi niko” (kwa Kiingereza: I AM), Yesu anajitambulisha kwa jina lile lile la Mungu alilojitambulisha nalo kwa Musa (Kutoka 3:14)
Mwanzo 22:8, 13–14
8 Abrahamu akasema, “Mwanangu, Mungu atajipatia mwana-kondoo kwa ajili ya sadaka ya kuteketezwa.” Wakaendelea wote wawili pamoja.
13 Abrahamu akainua macho yake, akatazama, na tazama, kondoo mume alikuwa amenaswa kichwani mwake penye kijiti cha miti; basi Abrahamu akaenda akamtwaa yule kondoo, akamtoa awe sadaka ya kuteketezwa badala ya mwanawe.
14 Abrahamu akapaita jina la mahali pale, “Bwana atajipatia.” Hata hivi leo husemwa, “Katika mlima wa Bwana itapatikana.”
Wakati Abrahamu alipoagizwa kumtoa mwanawe Isaka kuwa sadaka, alimwambia kwa imani kuwa Mungu atajipatia mwana-kondoo kwa ajili ya sadaka ya kuteketezwa. Kauli hii ilikuwa ya kiunabii, ikitabiri ujio wa Yesu Kristo ambaye ndiye Mwana-Kondoo wa Mungu (Yohana 1:29) aliyekuja kuchukua dhambi za ulimwengu.
Kondoo ambaye Abrahamu alimkuta katika kichaka alichukua nafasi ya Isaka, sawa na jinsi Yesu alivyokuja kuchukua nafasi ya wanadamu kwenye msalaba. Katika andiko hili, sadaka ya Mungu mwenyewe inasisitizwa si sadaka kutoka kwa mwanadamu kwenda kwa Mungu, bali sadaka kutoka kwa Mungu kwenda kwa mwanadamu.
Kauli “Bwana atajipatia” inabeba maana ya mbeleni – akionyesha kuwa Mungu mwenyewe atampa dunia sadaka ya ukombozi. Yesu ndiye huyo ambaye Mungu alimtoa mwenyewe, akiwa bila doa, kama sadaka ya kuteketezwa kwa ajili ya dhambi (Waebrania 10:10; 1 Petro 1:18–19). Hii inaonyesha kwamba sadaka hiyo haikuwa ya kawaida, bali ya kiungu.
Mwanzo 49:10
Fimbo ya enzi haitamtoka Yuda, wala mfanya sheria miguuni pake, hata atakapokuja yeye aliye wake; na mataifa watamtii.
Andiko hili ni sehemu ya baraka alizotoa Yakobo kwa wanawe kabla ya kufa kwake, akimtabiria Yuda kuwa kabila lake litakuwa na mamlaka ya kifalme. “Fimbo ya enzi” ni ishara ya utawala na mamlaka ya kifalme, na “mfanya sheria” ni yule atakayeweka na kutekeleza sheria miongoni mwa watu.
Sehemu ya mwisho ya andiko inasema: “hata atakapokuja yeye aliye wake; na mataifa watamtii.” Huyu “yeye aliye wake” anarejelea Masiya mtawala wa milele anayestahili utawala wa Yuda. Kwa mujibu wa Agano Jipya, Yesu alizaliwa katika ukoo wa Yuda (Mathayo 1:1–3, Luka 3:33; Waebrania 7:14), na hivyo anatimiza unabii huu.
Zaidi ya kuwa wa ukoo wa kifalme, Yesu anapewa heshima ya kimataifa katika andiko hili: “mataifa watamtii” – jambo linalomfaa Mungu tu kwa maana ya ibada ya ulimwengu mzima. Katika Ufunuo 5:9-13, mataifa yote na lugha zote huimba na kusujudu mbele ya Mwana-Kondoo (Yesu), wakimwita mwenye kustahili kupokea utukufu, heshima na mamlaka.
Andiko hili linamtambulisha Yesu si kama mfalme wa kawaida wa kibinadamu, bali kama Mfalme wa milele kutoka Yuda, anayestahili utiifu wa mataifa yote – jambo linalodhihirisha uungu wake.
Mwanzo 14:18–20
Melkizedeki mfalme wa Salemu, alikuwa kuhani wa Mungu aliye juu sana. Akamletea Abramu mkate na divai. Akambariki akasema: Abarikiwe Abramu na Mungu aliye juu sana, Muumba wa mbingu na nchi. Na ahimidiwe Mungu aliye juu sana, aliyewatia adui zako mikononi mwako. Abramu akampa fungu la kumi la vitu vyote.
Melkizedeki ni mfalme wa Salemu (baadaye Yerusalemu) na pia kuhani wa Mungu aliye juu sana. Anaonekana ghafla kwenye maandiko bila maelezo ya nasaba, kisha anatoweka, jambo ambalo ni la kipekee katika mfumo wa kuhani wa Kiyahudi ambao ulikuwa unategemea ukoo wa Lawi. Anaonyesha ishara ya amani (“Salemu”) na anatumia mkate na divai – vitu ambavyo baadaye Yesu atavitumia katika Meza ya Bwana kuashiria mwili wake na damu yake (Mathayo 26:26–28).
Kwa kuwa Abramu alimpa fungu la kumi (zaka) kwa hiari, hii inaonyesha kuwa Melkizedeki alikuwa mkuu kuliko Abramu. Heshima hiyo ilitolewa kwa sababu ya ukuhani na mamlaka ya kiroho aliyoibeba – jambo linaloweza kumfaa Mungu au Masiha tu.
Katika Waebrania 7:1–3 na 15–17, Melkizedeki anatambuliwa kuwa mfano wa Yesu Kristo:
“hana baba, hana mama, hana nasaba; hana mwanzo wa siku zake, wala mwisho wa maisha yake; bali amefananishwa na Mwana wa Mungu; anadumu kuwa kuhani milele.”
Yesu Kristo ndiye anayefanyika Kuhani Mkuu kwa mfano wa Melkizedeki – si kwa amri ya kimwili, bali kwa nguvu ya uzima usio na ukomo. Ukuhani huu wa milele na wa kipekee unadhihirisha asili ya kiungu ya Yesu, ambaye hakuwa wa ukoo wa Lawi bali wa Yuda, lakini bado ni Kuhani Mkuu wa milele. Hii inathibitisha kuwa Yesu ana mamlaka ya kiungu yanayozidi ya watu wa kawaida.
Zaburi 110:4
Bwana ameapa, wala hataghairi, “Wewe ni kuhani milele kwa mfano wa Melkizedeki.”
Andiko hili ni sehemu ya unabii wa Daudi unaomzungumzia Masiya, ambaye Mungu mwenyewe amemwapisha kuwa Kuhani milele. Tofauti na makuhani wa kawaida wa Israeli waliotokana na kabila la Lawi, huyu anayezungumziwa hapa ni kuhani kwa mfano wa Melkizedeki – yaani, hana nasaba ya kikabila ya kikuhani, bali anachukua ukuhani wake moja kwa moja kutoka kwa Mungu.
Ukiwa ni ufunuo wa kipekee wa mpango wa Mungu, aya hii inaonyesha kwamba Mungu alikusudia Masiya awe na ukuhani wa kipekee na wa milele – kitu ambacho ni tofauti kabisa na ukuhani wa Walawi, ambao walikufa na nafasi zao kurithiwa na wengine.
Katika Waebrania 5:5–6 na 7:17, andiko hili linamnukuliwa moja kwa moja likimhusu Yesu Kristo. Inathibitishwa kuwa Yesu ndiye anayefanyika Kuhani Mkuu wa milele, si kwa sababu ya nasaba ya Kimwili, bali kwa nguvu ya uzima usio na mwisho. Ukuhani huu wa milele si wa mwanadamu bali wa Mungu mwenyewe aliyejifunua katika Yesu.
Kwa hiyo, kwa kuwa ukuhani wa Melkizedeki ni mfano wa milele usio na mwanzo wala mwisho, na Yesu ndiye anayepewa nafasi hiyo ya kipekee, inadhihirisha wazi kuwa Yesu ana asili ya kimungu si tu kama Kuhani, bali kama wa milele, mwenye mamlaka ya kiroho ya milele kutoka kwa Mungu aliye juu sana.
Isaya 7:14
Kwa hiyo Bwana mwenyewe atawapa ishara; Tazama, bikira atachukua mimba atazaa mtoto mwanaume, naye atamwita jina lake Imanueli.
Andiko hili ni unabii wa moja kwa moja wa kuzaliwa kwa Yesu Kristo kwa njia ya muujiza. Kinachotajwa hapa si uzazi wa kawaida bali bikira atachukua mimba jambo lisilowezekana kwa uwezo wa kibinadamu, bali kwa uweza wa Mungu tu. Hili linatimia katika Luka 1:34–35, ambapo Mariamu, ambaye alikuwa bikira, aliambiwa atazaa Mwana wa Mungu kupitia uweza wa Roho Mtakatifu.
Jina Imanueli linatafsiriwa kuwa “Mungu pamoja nasi” (Mathayo 1:23). Hii inaonyesha kuwa mtoto atakayezaliwa si mtu wa kawaida, bali ni Mungu mwenyewe aliyefanyika mwili kuja kuishi kati ya wanadamu. Kwa hivyo, mtoto huyo hakuwa tu mjumbe kutoka kwa Mungu bali ni Mungu mwenyewe aliyechukua mwili wa kibinadamu.
Kwa kutumia jina Imanueli, andiko hili linamwelezea Yesu kama Mungu aliyejiunganisha na wanadamu. Hili linaongeza uzito wa ufunuo wa Yohana 1:14 kwamba “Naye Neno alifanyika mwili, akakaa kwetu.” Hivyo, Isaya 7:14 ni ushahidi wa mapema kabisa katika Maandiko kwamba Masiya atakuwa Mungu katika mwili wa mwanadamu, yaani Yesu Kristo.
Isaya 9:6
Maana kwa ajili yetu mtoto amezaliwa, tumepewa mwanaume; na uweza wa kifalme utakuwa begani mwake; naye ataitwa jina lake, Mshauri wa Ajabu, Mungu Mkuu, Baba wa milele, Mfalme wa amani.
Andiko hili ni moja ya unabii wa kina kabisa kuhusu Masiya atakayekuja – Yesu Kristo. Linasema wazi kuwa mtoto atazaliwa kwa ajili yetu, lakini huyu mtoto hatakuwa wa kawaida. Licha ya kuzaliwa kama mwanadamu, atabeba majina ya kipekee yanayomhusu Mungu tu:
• Mshauri wa Ajabu – ana hekima ya kiungu isiyopimika.
• Mungu Mkuu – jina hili linaeleza asili yake ya kimungu moja kwa moja.
• Baba wa milele – ana mamlaka ya milele, hayuko chini ya muda kama viumbe wa kawaida.
• Mfalme wa amani – anadhibiti na kuleta amani ya kweli, si kwa silaha bali kwa uwezo wa kimungu.
Kuwapo kwa majina haya manne makuu kumethibitisha kuwa mtoto huyu, ambaye ni Yesu Kristo, si tu mfalme wa Israeli bali ni Mungu mwenyewe aliyechukua mwili. Uweza wa kifalme kuwa “begani mwake” ni kiashiria cha mamlaka ya kifalme aliyo nayo, ambayo si ya dunia tu bali ya kiroho na ya milele.
Katika Yohana 14:27 na Yohana 16:33, Yesu anazungumza kuhusu kuleta amani ambayo dunia haiwezi kutoa – akithibitisha yeye ndiye Mfalme wa amani aliyetabiriwa. Na katika Yohana 1:1 na Wakolosai 2:9, tunaona kuwa utimilifu wote wa Mungu unakaa ndani yake.
Kwa hivyo, Isaya 9:6 linampa Yesu majina ambayo ni sifa za Mungu peke yake, jambo linalothibitisha bila shaka kwamba Yesu ni Mungu aliyechukua umbo la mwanadamu.
Mika 5:2
Bali wewe Bethlehemu Efratha, uliye mdogo kuwa miongoni mwa maelfu ya Yuda; kutoka kwako atanitokea yeye atakayekuwa mtawala katika Israeli; na matokeo yake ni tangu zamani za kale, tangu milele.
Andiko hili linatabiri kwa usahihi mahali atakapozaliwa Masiya mji wa Bethlehemu katika kabila la Yuda. Ingawa Bethlehemu ulikuwa mji mdogo na usio na hadhi kubwa, kutoka humo atatokea mtawala wa Israeli ambaye hatakuwa wa kawaida.
Sehemu muhimu sana ya andiko hili ni:
"na matokeo yake ni tangu zamani za kale, tangu milele."
Hii inaonyesha wazi kuwa huyu Masiya hana mwanzo – ametoka “tangu milele.” Kwa lugha nyingine, ana asili ya kimungu kwa kuwa hakuna mwanadamu wa kawaida ambaye matokeo yake ni ya milele.
Mathayo 2:1–6 linaonyesha utimilifu wa unabii huu kwa kuzaliwa kwa Yesu katika Bethlehemu. Yohana 1:1 pia linathibitisha kuwa Yesu alikuwa tangu mwanzo, naye alikuwa Mungu.
Kwa hivyo, Mika 5:2 linathibitisha kwamba Yesu Kristo, ingawa alizaliwa Bethlehemu kama mwanadamu, asili yake ni ya milele na ya kiungu – jambo ambalo linathibitisha kwamba Yesu si mtu tu bali ni Mungu aliyeishi kabla ya mwanzo wa dunia.
Zaburi 45:6–7
Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele; fimbo ya ufalme wako ni fimbo ya adili. Umeipenda haki, ukachukia uovu; kwa hiyo Mungu, Mungu wako, amekutia mafuta ya furaha kuliko wenzako.
Zaburi hii ni ya kifalme lakini inazungumza kwa undani kuhusu Masiya. Inamwita moja kwa moja “Mungu” – “Kiti chako cha enzi, Mungu…” – na inasema kwamba enzi yake ni ya milele, si ya muda mfupi kama ya wafalme wa kawaida. Fimbo ya ufalme wake inaitwa ya adili, ikimaanisha utawala wake umejaa haki.
Kipengele cha pili cha aya kinaonyesha uhusiano wa kipekee kati ya Mungu na huyu anayezungumziwa:
“kwa hiyo Mungu, Mungu wako, amekutia mafuta…”
Hii ni picha ya Kristo (Masihi – yaani “Aliyepakwa mafuta”) ambaye alitawazwa kwa Roho Mtakatifu (Mathayo 3:16–17).
Katika Waebrania 1:8–9, aya hii inanukuliwa moja kwa moja na kuhusishwa na Yesu Kristo:
“Lakini kwa Mwana asema, Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele…”
Hili linaonyesha kuwa Mungu Baba anamtambua Mwana kama Mungu, mwenye kiti cha enzi, mamlaka ya milele, na anayestahili kupakwa mafuta ya furaha kuliko viumbe wengine.
Kwa hiyo, Zaburi 45:6–7 inamwita Yesu Kristo kuwa ni Mungu, Mtawala wa milele, mwenye haki na aliyepakwa mafuta na Mungu Baba, jambo linalothibitisha kwa wazi uungu wake.
Mithali 8:22–31
22 Bwana alinipata mwanzo wa njia yake, Kabla matendo yake ya kale.
23 Nalifanywa tangu milele, tangu mwanzo, kabla haijakuwako dunia.
24 Nalizaliwa hapo bahari zilipokosa kuwepo, hapo chemchemi zilipojaa maji hazikuwapo.
25 Kabla ya kuwekwa milima nalizaliwa, Kabla ya vilima.
26 Hapo alipokuwa hajatengeneza nchi, wala bara, Wala chembe ya mavumbi ya ulimwengu.
27 Alipozitengeneza mbingu nalikuwapo, Alipouzungushia bahari mviringo juu ya uso wa kilindi.
28 Alipozifinya anga juu, Alipokuwa hodari wa chemchemi za vilindi.
29 Alipojiwekea bahari mpaka wake, Maji yasiasi amri yake, Alipoziweka misingi ya dunia,
30 Ndipo nalikuwa pamoja naye, kama stadi wa kazi; Nalikuwa furaha yake kila siku, Nikifurahi mbele zake sikuzote,
31 Nikifurahi katika dunia yake inayokaliwa; Na furaha yangu ilikuwa pamoja na wanadamu.
Katika kifungu hiki, hekima imeelezwa kama kuwa na nafsi na uwepo hai, ikiwa na uhusiano wa karibu na Mungu tangu mwanzo kabisa wa uumbaji. Kwa muktadha wa Agano Jipya, Yesu Kristo ndiye anayefunuliwa kama Hekima ya Mungu.
Katika 1 Wakorintho 1:24, Paulo anasema wazi:
"Kristo ni nguvu ya Mungu, na hekima ya Mungu."
Hii ina maana kwamba maneno ya Mithali 8 yanamtazamia Yesu Kristo kama hekima ya milele aliyekuwako kabla ya uumbaji wa dunia.
Aya hizi zinaeleza kuwa hekima (ambayo ni mfano wa Yesu):
• Alikuwepo kabla ya dunia kuumbwa,
• Alizaliwa kabla ya milima, vilima na hata bahari,
• Alikuwa pamoja na Mungu katika kazi ya uumbaji,
• Alikuwa “stadi wa kazi” – kama mjenzi au mbunifu katika uumbaji.
Hii inaendana kikamilifu na Yohana 1:1–3:
"Hapo mwanzo kulikuwako Neno... Vyote vilifanyika kwa huyo; wala pasipo yeye hakikufanyika chochote kilichofanyika."
Kwa hiyo, Mithali 8:22–31 ni unabii wa kina kuhusu uwepo wa milele wa Kristo, uhusiano wake wa karibu na Mungu Baba, na mchango wake wa moja kwa moja katika kazi ya uumbaji. Inathibitisha kwamba Yesu Kristo ni wa milele, ni Hekima ya Mungu, na hivyo ni Mungu mwenyewe.
Yeremia 23:5–6
Angalia, siku zinakuja, asema Bwana, nitakapomwinua Daudi chipukizi la haki; naye atamiliki akiwa mfalme, atatenda kwa hekima, atafanya hukumu na haki katika nchi. Katika siku zake Yuda ataokolewa, na Israeli atakaa salama; na jina lake atakaloitwa ni hili, BWANA NI HAKI YETU.
Andiko hili ni unabii wa moja kwa moja juu ya kuja kwa Masiya – ambaye anaitwa hapa "chipukizi la haki" kutoka kwa Daudi. Maandiko ya kale mara nyingi yanamrejelea Masiya kuwa ni mzawa wa Daudi, kama inavyoonekana pia katika Isaya 11:1. Huyu ni Mfalme ambaye atatawala kwa hekima na haki tofauti na wafalme wa kawaida waliokuwa na mapungufu.
Kipengele muhimu zaidi cha aya hii ni jina la huyu Masiya:
"BWANA NI HAKI YETU"
Kwa Kiebrania ni: YHWH Tsidkenu, ambacho ni jina la kipekee la Mungu Mwenyewe. Hii inamaanisha kuwa huyu Mfalme atakuwa na asili ya kimungu, si tu mtawala wa haki bali ni Mungu mwenyewe ambaye ni chanzo cha haki yetu.
Katika Agano Jipya, Yesu Kristo ndiye aliyekuja kutoka katika ukoo wa Daudi (Mathayo 1:1), akatenda kwa hekima na haki, na kwa kupitia kwake tunaokolewa na kufanywa wenye haki (Warumi 3:22–26).
Kwa hiyo, Yeremia 23:5–6 linatoa ushahidi wa moja kwa moja kwamba Masiya atakuwa Mungu mwenyewe katika umbo la mwanadamu, ambaye ni Yesu Kristo – BWANA mwenye haki yetu.
Isaya 40:3
Sauti ya mtu aliaye: Itengenezeni jangwani njia ya Bwana; nyosheni njia kuu nyikani kwa Mungu wetu.
Andiko hili ni unabii unaotabiri huduma ya Yohana Mbatizaji, ambaye alikuja kutengeneza njia kwa ajili ya kuja kwa Masiya. Jambo la kushangaza na la msingi hapa ni kwamba Yohana anatayarisha njia kwa ajili ya Bwana (YHWH) yaani, Mungu mwenyewe.
Katika Mathayo 3:1–3 na Yohana 1:23, Yohana Mbatizaji alitambulika wazi kuwa ndiye “sauti ya mtu aliaye jangwani” kama ilivyotabiriwa na Isaya. Lakini ambaye alikuja baada yake ni Yesu Kristo, si mtu mwingine. Kwa hiyo, maandiko haya yanaeleza wazi kwamba Yesu ndiye huyo Bwana ambaye njia yake iliandaliwa.
Maneno "Itengenezeni njia ya Bwana" na "nyosheni njia kuu kwa Mungu wetu" yanamaanisha kuwa huyo anayekuja si wa kawaida ni Mungu mwenyewe akiingia katika historia ya mwanadamu kwa njia ya kimwili. Kwa hivyo, andiko hili linathibitisha kuwa Yesu ni YHWH (Bwana/Mungu wetu) aliyekuja kama Masiya.
Yohana 1:1–3
Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu. Huyo mwanzo alikuwako kwa Mungu. Vyote vilifanyika kwa huyo; wala pasipo yeye hakikufanyika chochote kilichofanyika.
Andiko hili ni mojawapo ya maandiko ya msingi zaidi kuthibitisha uungu wa Yesu Kristo. Neno “Neno” (kwa Kigiriki Logos) linamwakilisha Yesu Kristo kabla hajafanyika mwili (kama inavyoelezwa baadaye kwenye Yohana 1:14).
Kuna mambo matatu makubwa yaliyo wazi hapa:
1. "Hapo mwanzo kulikuwako Neno" – Yesu alikuwapo kabla ya uumbaji wa ulimwengu, akifunua kuwepo kwake wa milele.
2. "Naye Neno alikuwako kwa Mungu" – Yesu ana uhusiano wa karibu wa kipekee na Mungu Baba; alikuwa pamoja naye.
3. "Naye Neno alikuwa Mungu" – Yesu hakuwa tu karibu na Mungu, bali alikuwa Mungu mwenyewe katika asili.
Aya ya 3 inasisitiza kwamba vyote vilifanyika kwa njia yake, yaani kwa Yesu Kristo, na hakuna kitu kilichoumbwa pasipo yeye. Hili linafanana na Mithali 8:30–31 ambapo hekima (ambayo ni mfano wa Kristo) inatajwa kuwa stadi wa kazi katika uumbaji.
Kwa hivyo, Yohana 1:1–3 linathibitisha kwamba:
• Yesu alikuwepo kabla ya muda.
• Yesu alikuwa Mungu.
• Yesu aliumba kila kitu.
Hili ni ushahidi usio na shaka kwamba Yesu Kristo ni Mungu wa milele na Muumbaji wa vyote, si tu mwalimu au nabii, bali Mungu aliye hai.
Yohana 1:14
Naye Neno alifanyika mwili, akakaa kwetu; nasi tukauona utukufu wake, utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba; amejaa neema na kweli.
Hili andiko linafuatilia ufunuo wa Yohana 1:1–3 na linaeleza tukio la kipekee la Mungu kuwa mwanadamu. "Neno" ambaye alikuwa Mungu (Yohana 1:1), sasa amefanyika mwili – yaani, amechukua umbile la kibinadamu kupitia Yesu Kristo.
Maneno muhimu katika aya hii ni:
• "Neno alifanyika mwili" – Mungu (Neno) hakubaki kuwa wa rohoni tu, bali aliingia moja kwa moja katika historia ya mwanadamu kwa kuchukua mwili halisi wa kibinadamu.
• "Akakaa kwetu" – Yesu aliishi kati ya wanadamu, akionyesha kuwa Mungu si wa mbali bali yuko nasi.
• "Tukauona utukufu wake" – Wafuasi wa Yesu waliona utukufu wake wa kiungu (mfano: kubadilika sura, miujiza, kufufuka kwake).
• "Utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba" Yesu anajulikana kama Mwana wa Mungu pekee, akiwa wa kipekee kwa asili yake ya Kimungu.
• "Amejaa neema na kweli" – Huu ni ufunuo wa tabia ya Mungu ndani ya Yesu; huruma ya neema na uthabiti wa kweli.
Hivyo basi, Yohana 1:14 linathibitisha kwamba:
• Yesu ni Mungu aliyefanyika mwili, si mtu wa kawaida.
• Aliishi kama mwanadamu halisi, lakini hakuwa wa asili ya dhambi.
• Utukufu wake wa kiungu uliweza kushuhudiwa, hivyo Yesu hakuwa kiumbe mwingine bali ni Mungu mwenyewe aliyedhihirishwa kwa watu.
Kwa maneno haya, uungu wa Yesu unathibitishwa moja kwa moja, kwa kuwa hakuna kiumbe kingine cha kiroho au kibinadamu kinachoweza kufanyika mwili na bado kionyeshe utukufu wa Mungu kama Yesu alivyoonyesha.
Yohana 8:58
Yesu akawaambia, Amin, amin, nawaambia, kabla Abrahamu hajazaliwa, mimi niko.
Andiko hili lina kauli ya ajabu na ya kipekee kutoka kwa Yesu, ambayo kwa wayahudi ilikuwa kauli ya madai ya uungu.
Kuna mambo mawili makubwa ya kufahamu hapa:
1. "Kabla Abrahamu hajazaliwa" Yesu anazungumzia kuwepo kwake kabla ya mwanzo wa taifa la Israeli, kwani Abrahamu ndiye baba wa Ibrahimu, aliyeishi zaidi ya miaka 2000 kabla ya Yesu kuzaliwa. Hili linaonyesha kuwa Yesu alikuwepo milele nyuma, kabla ya wakati.
2. "Mimi niko" – Katika Kiebrania, maneno haya ni “Ehyeh Asher Ehyeh”, ambayo ni jina la Mungu alilojifunua kwa Musa katika Kutoka 3:14:
"Mimi niko ambaye niko (I AM WHO I AM)."
Yesu hakusema "mimi nilikuwapo," kama tungetarajia kwa mtu wa kawaida, bali “mimi niko” akijinasibisha moja kwa moja na jina la Mungu.
Kwa sababu hii, katika Yohana 8:59, Wayahudi walijaribu kumpiga mawe si kwa sababu walikosa kuelewa, bali kwa sababu walielewa alichomaanisha: alidai kuwa Mungu.
Kwa hiyo, Yohana 8:58 ni tamko wazi la Yesu kwamba Yeye ni YEHOVA – YHWH, Mungu wa Agano la Kale.
Yesu hajaanza kuwepo wakati wa kuzaliwa tu, bali ni wa milele, na ana asili ya kimungu isiyobadilika.
Yohana 10:30
Mimi na Baba tu umoja.
Katika kauli hii fupi lakini nzito, Yesu anatangaza uhusiano wa kipekee na Baba (Mungu). Maneno "tu umoja" (kwa Kigiriki: hen esmen) yana maana zaidi ya kushirikiana tu au kuwa na maelewano; yanamaanisha umoja wa asili na kiini (oneness in essence).
Yesu hasemi kuwa yeye ni Baba, bali anasema kuwa Yeye na Baba ni kitu kimoja kwa asili, mamlaka, na kiungu – jambo ambalo limewafanya Wayahudi kumwelewa kama anajilinganisha na Mungu.
Uthibitisho wa tafsiri hii sahihi upo kwenye aya inayofuata (Yohana 10:31):
"Wayahudi wakachukua tena mawe ili wampige."
Kwa nini walitaka kumpiga mawe? Kwa sababu waliamini amekufuru – amejifanya kuwa Mungu, kama inavyothibitishwa wazi kwenye Yohana 10:33:
"Kwa ajili ya kazi njema hatukupigi mawe, bali kwa kukufuru; na kwa kuwa wewe, u mwanadamu, wajifanya kuwa Mungu."
Kwa hiyo, Yohana 10:30 linathibitisha kuwa Yesu hakujitambulisha tu kama nabii au mtumishi wa Mungu, bali alijitangaza kuwa na umoja kamili wa kiini na Mungu Baba jambo linalothibitisha uungu wake halisi.
Yohana 20:28
Toma akajibu, akamwambia, Bwana wangu na Mungu wangu!
Hili ni tamko la wazi la imani ya mtume Toma baada ya kushuhudia Yesu aliyefufuka. Kwa kumwita Yesu:
• "Bwana wangu" (My Lord)
• "na Mungu wangu" (and my God)
Toma anatamka kwa moyo wote kwamba Yesu si tu Mwalimu au Masiya, bali ni Mungu mwenyewe.
Kama Yesu asingekuwa Mungu, asingeruhusu mtu amuite Mungu, kwani ingekuwa kinyume na mafundisho ya Mungu wa Israeli (Kutoka 20:3: Usiwe na miungu mingine mbele yangu). Lakini Yesu hakumkemea Toma wala kukanusha tamko hilo; badala yake, alimpongeza kwa imani yake kwenye Yohana 20:29:
"Kwa sababu umeniona, umeamini; heri wale wasioona, wakasadiki."
Tamko la Toma ni la wazi kabisa na halihitaji tafsiri ya kificho. Ni ushuhuda kutoka kwa shahidi wa karibu wa huduma ya Yesu aliyemshika na kumwona baada ya kufufuka, akithibitisha kwamba Yesu ni Mungu aliye hai.
Wakolosai 1:15–17
Naye ni mfano wa Mungu asiyeonekana, mzaliwa wa kwanza wa viumbe vyote. Kwa kuwa kwa yeye vitu vyote viliumbwa, vilivyo mbinguni na vilivyo duniani, vinavyoonekana na visivyoonekana... vyote viliumbwa kwa njia yake, na kwa ajili yake. Naye amekuwako kabla ya vitu vyote, na vitu vyote hushikamana kwa yeye.
Haya maneno yanamhusu Yesu Kristo, yakitoa ufunuo wa kina kuhusu uungu na ukuu wake juu ya uumbaji wote:
1. "Mfano wa Mungu asiyeonekana"
Yesu ni picha kamili ya Mungu asiyeonekana. Maneno haya hayaonyeshi kuwa Yesu ni kiumbe, bali kwamba ndani yake tunamwona Mungu kikamilifu (linganisha na Yohana 14:9 – “Yeye aliyeniona mimi amemwona Baba”).
2. "Mzaliwa wa kwanza wa viumbe vyote"
Hapa haimaanishi kwamba Yesu ni wa kwanza kuumbwa, bali kwamba ana cheo cha juu kuliko viumbe vyote (kwa Kiebrania: bekor linamaanisha nafasi ya heshima, si lazima kuzaliwa kwanza kwa muda). Ana mamlaka yote juu ya uumbaji.
3. "Kwa kuwa kwa yeye vitu vyote viliumbwa"
Yesu ndiye Chanzo cha uumbaji wote. Kila kitu – kinachoonekana kama sayari na watu, na visivyoonekana kama malaika na nguvu za rohoni – viliumbwa na yeye.
4. "Viliumbwa kwa njia yake, na kwa ajili yake"
Yesu si tu Muumba, bali pia lengo la uumbaji wote – vyote vina kusudi ndani yake.
5. "Naye amekuwako kabla ya vitu vyote"
Yesu ni wa milele, aliyekuwapo kabla ya uumbaji.
6. "Na vitu vyote hushikamana kwa yeye"
Yesu ndiye anayeshikilia kila kitu kiwepo na kiendelee – Mungu Muwezayo kufanyika mwili.
Kwa hiyo, Wakolosai 1:15–17 linathibitisha wazi kwamba Yesu ni Mungu, kwa kuwa:
• Alikuwepo kabla ya vyote,
• Aliviumba vyote,
• Ana mamlaka juu ya vyote,
• Na ndicho kiini cha kuwepo kwa uumbaji wote.
Hili haliwezi kusemwa juu ya mtu au malaika bali ni kweli ya kimungu pekee.
7. Wakolosai 2:9
Maana katika yeye unakaa utimilifu wote wa Mungu, kwa sura ya kimwili.
Andiko hili linathibitisha moja kwa moja kuwa Yesu Kristo ni Mungu aliyejidhihirisha kwa mwili. “Utimilifu wote wa Mungu” yaani asili kamili ya Uungu inakaa ndani ya Yesu katika mwili halisi. Hii ina maana kwamba Yesu si sehemu ya Mungu au kiumbe mwenye uungu fulani bali ni Mungu kamili aliyevaa mwili wa kibinadamu.
8. Tito 2:13
Tukilitazamia tumaini lenye baraka, na mafunuo ya utukufu wa Kristo Yesu, Mungu mkuu na Mwokozi wetu.
Yesu Kristo anatajwa hapa si tu kama Mwokozi wetu, bali pia kama Mungu mkuu. Hii ni kauli ya moja kwa moja ya kwamba Yesu ni Mungu mkuu, si kiumbe aliyeinuliwa au mtume tu. Waandishi wa Agano Jipya walimtambua Yesu kama Mungu mwenye mamlaka na utukufu wote wa Uungu.
9. Waebrania 1:8
Lakini kwa mwana asema, Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele; Na fimbo ya ufalme wako ni fimbo ya adili.
Hili ni tamko la Mungu Baba kumhusu Mwana (Yesu) na anamwita “Mungu”. Maneno haya yanaonyesha kuwa Yesu ni Mungu anayestahili enzi ya milele. Pia inaonyesha uhusiano wa Uungu ndani ya Utatu: Baba anamkiri Mwana kuwa Mungu na Mfalme wa haki.
10. 1 Yohana 5:20
Nasi twajua ya kuwa Mwana wa Mungu amekuja, ametupa akili ili tumjue yeye aliye wa kweli; nasi tumo ndani yake aliye wa kweli, ndani ya Mwanawe Yesu Kristo. Huyu ndiye Mungu wa kweli, na uzima wa milele.
Hapa, Yohana anaeleza kwa uwazi kuwa Yesu Kristo ndiye Mungu wa kweli na uzima wa milele. Kwa kuwa yeye ndiye wa kweli, basi Mungu wote wa Agano la Kale na tumaini la wokovu vinafichwa katika Yesu. Hili ni mojawapo ya maandiko yenye uthibitisho wa moja kwa moja wa Uungu wa Yesu.
11. Yohana 14:6
Yesu akamwambia, Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima; mtu haji kwa Baba, ila kwa njia ya mimi.
Yesu anatangaza kuwa njia pekee ya kumfikia Mungu Baba. Anajiweka kama mlango wa pekee wa wokovu, jambo linaloweza tu kusemwa na Mungu mwenyewe, si kiumbe wa kawaida. Hii inathibitisha nafasi yake ya kipekee ya kimungu.
12. Yohana 14:7
Kama mngalinijua mimi, mngalimjua na Baba; tangu sasa mnamjua, tena mmemwona.
Yesu anaeleza kuwa kumjua yeye ni sawa na kumjua Baba, na pia kwamba watu wamekwisha mwona Baba kwa kuwa wamemwona Yesu. Hii ni ishara ya umoja wa kiini kati ya Yesu na Mungu, jambo linalothibitisha kuwa Yesu ni Mungu aliyejifunua kwa wanadamu.
13. Yohana 14:8–9
Filipo akamwambia, Bwana, tuonyeshe Baba, yatutosha. Yesu akamwambia, Mimi nimekuwa pamoja nanyi siku hizi zote, nawe hujanijua, Filipo? Yeye aliyeniona mimi amemwona Baba; unasemaje, tuonyeshe Baba?
Yesu anamwambia Filipo kwa dhahiri kuwa kumuona yeye ni sawa na kumuona Baba, akimaanisha kuwa yeye ni Mungu anayejifunua kwa sura ya kibinadamu. Hili ni fundisho la moja kwa moja kwamba Yesu si tu mwakilishi wa Mungu, bali ni Mungu mwenyewe anayeonekana.
Yohana 14:10–11
Huwaamini ya kuwa mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu? Maneno hayo ninayowaambia sisemi kwa shauri langu mwenyewe; lakini Baba akaaye ndani yangu, ndiye mwenye kuzitenda kazi zake. Niamini ya kuwa mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu; la, sivyo, aminini kwa sababu ya kazi zenyewe.
Yesu anafafanua uhusiano wake wa kipekee na Baba (Mungu) kwa kusema kwamba Yeye yumo ndani ya Baba na Baba yumo ndani yake. Huu ni umoja wa kiini na si wa kimajukumu tu. Siyo kwamba Yesu ni nabii aliyetiwa nguvu tu na Mungu, bali ni Mungu akidhihirika kwa namna ya Mwana, akiwa na ushirika kamili wa kiungu na Baba.
Maneno ya Yesu "Baba akaaye ndani yangu, ndiye mwenye kuzitenda kazi zake" yanaonyesha kwamba kazi zote alizozifanya (miujiza, rehema, mamlaka ya kufundisha, kusamehe dhambi, kufufua wafu) ni uthibitisho wa uwepo wa Mungu ndani yake.
Kwa hiyo, aya hii inathibitisha kwamba:
• Yesu si mtu wa kawaida,
• Yesu ana asili ya kiungu,
• Na kwamba umoja wake na Baba ni wa ndani na wa milele, jambo ambalo linaonyesha wazi kwamba Yesu ni Mungu.
Yohana 14:16–17
Nami nitamwomba Baba, naye atawapa Msaidizi mwingine, ili akae nanyi hata milele; ndiye Roho wa kweli, ambaye ulimwengu hauwezi kumpokea, kwa sababu haumwoni, wala haumjui; bali ninyi mnamjua; maana anakaa kwenu, naye atakuwa ndani yenu.
Yesu anatangaza kuwa atamwomba Baba ili awape wanafunzi wake Roho wa kweli yaani Roho Mtakatifu. Hili linaonyesha uhusiano wa karibu kati ya Yesu, Baba, na Roho Mtakatifu katika Umoja wa Utatu. Kwa kusema “Msaidizi mwingine,” Yesu anaonyesha kuwa yeye mwenyewe ni Msaidizi wa kwanza, na Roho Mtakatifu atakuwa ni wa pili wote wakitimiza kazi ya Mungu. Yesu ana mamlaka ya kuomba na kupeleka Roho wa Mungu, jambo linalothibitisha kuwa yeye ni Mungu.
Yohana 8:12
Kisha Yesu akanena nao tena, akasema, Mimi ndimi nuru ya ulimwengu; yeye anifuataye hatakwenda gizani kamwe, bali atakuwa na nuru ya uzima.
Yesu anajiita “nuru ya ulimwengu” tamko ambalo linaashiria uungu wake. Katika Agano la Kale, Mungu ndiye nuru (Zaburi 27:1). Hivyo Yesu hapa anaonyesha kuwa yeye ndiye chanzo cha uzima wa kiroho na wa milele, jambo ambalo linawezekana tu kwa Mungu. Kwa kumfuata Yesu, mtu huondolewa gizani dhambi na uharibifu na kuingia katika mwanga wa Mungu, hivyo Yesu anathibitisha kuwa ni Mungu aliye hai.
Yohana 8:23–24
Akawaambia, Ninyi ni wa chini, mimi ni wa juu; ninyi ni wa ulimwengu huu, mimi si wa ulimwengu huu. Ndiyo sababu naliwaambia ya kwamba mtakufa katika dhambi zenu; kwa maana msipoamini ya kuwa mimi ndiye, mtakufa katika dhambi zenu.
Yesu anajitambulisha kama asiye wa ulimwengu huu, akiashiria asili yake ya mbinguni na ya kimungu. Maneno “msipoamini ya kuwa mimi ndiye” yanaakisi jina la Mungu alilojitambulisha nalo kwa Musa: “MIMI NIKO” (Kutoka 3:14). Hivyo, Yesu anasema kuwa kumkataa yeye ni kumkataa Mungu, jambo linaloweka wazi kuwa Yesu ndiye Mungu.
Yohana 8:28
Basi Yesu akawaambia, Mtakapomwinua Mwana wa Adamu, ndipo mtakapojua ya kuwa mimi ndiye, wala sifanyi neno kwa nafsi yangu, bali nasema hayo Baba aliyonifundisha.
Maana:
Yesu anazungumzia msalaba wake (“mtakapomwinua”), na kusema kwamba hapo ndipo watu watajua kuwa “mimi ndiye” tena akitumia jina la kimungu. Hii inaonyesha kuwa msalaba utakuwa uonyesho wa utukufu wa Mungu, na kwamba Yesu ndiye MIMI NIKO aliyejidhihirisha kwa wokovu wa wanadamu.
Yohana 8:58
Yesu akawaambia, Amin, amin, nawaambia, kabla Abrahamu hajazaliwa, mimi niko.
Tamko hili lina uzito mkubwa. Yesu hajasema “nilikuwepo,” bali “mimi niko” akitumia jina la kimungu (I AM Kutoka 3:14). Hii ni kauli ya moja kwa moja ya kwamba Yesu ni wa milele, asiye na mwanzo wala mwisho, jambo linalowezekana kwa Mungu tu.
Yohana 8:59
Basi wakachukua mawe ili wamtupe; lakini Yesu akajificha, akatoka hekaluni.
Watu walitaka kumpiga Yesu mawe kwa sababu walielewa vizuri kwamba alijilinganisha na Mungu, jambo ambalo kwa Myahudi lingehesabiwa kuwa kufuru kama isingekuwa kweli. Hii inaonyesha kwamba hata wapinzani wake walielewa madai yake ya Uungu naye hakukanusha, bali alithibitisha.
Yohana 14:23
Yesu akajibu, akamwambia, Mtu akinipenda, atashika neno langu, na Baba yangu atampenda, nasi tutakuja kwake, na kufanya makao kwake.
Yesu anasema kwamba yeye na Baba watafanya makao ndani ya mtu ampendaye. Hili ni tendo la Mungu mwenyewe kuishi ndani ya mwanadamu. Kauli hii inaonyesha umoja kamili wa Yesu na Baba, na kwamba Yesu anashiriki Uungu huo, tena ana mamlaka ya kiroho ya kukaa ndani ya waumini jambo linalothibitisha Uungu wake.
Ufunuo 1:8
Mimi ni Alfa na Omega, mwanzo na mwisho, asema Bwana Mungu, aliyeko na aliyekuwako na atakayekuja, Mwenyezi.
Hapa Mungu anajitambulisha kuwa Alfa na Omega mwanzo na mwisho wa kila kitu. Lakini baadaye, Yesu mwenyewe anatumia jina hilo hilo, akijifanya kuwa yeye ndiye Mwenyezi. Hili linaonyesha kuwa Yesu na Mungu ni mmoja, wote ni wa milele, na wote ni Mwenyezi.
Ufunuo 22:13
Mimi ni Alfa na Omega, mwanzo na mwisho, wa kwanza na wa mwisho.
Yesu mwenyewe anasema maneno haya katika muktadha wa mwisho wa kitabu cha Ufunuo. Kwa kutumia jina la Alfa na Omega, anajidhihirisha kuwa Mungu wa milele, asiyekuwa na mwanzo wala mwisho jambo linalowezesha kutambua wazi kuwa Yesu ni Mungu.
Waebrania 7:1–3, 15–17
Maana Melkizedeki huyu, mfalme wa Salemu, kuhani wa Mungu aliye juu sana, aliyekutana na Ibrahimu aliporudi katika kuwapiga wafalme, akambariki, ambaye Abramu alimpa sehemu ya kumi ya vitu vyote... hana baba, hana mama, hana nasaba; hana mwanzo wa siku zake, wala mwisho wa maisha yake; bali amefananishwa na Mwana wa Mungu; anadumu kuwa kuhani milele.
Na ni dhahiri zaidi, kama kwa mfano wa Melkizedeki ameinuka kuhani mwingine, ambaye amefanyika kuhani, si kwa sheria ya amri ya kimwili, bali kwa nguvu ya uzima usio na ukomo. Kwa maana ushuhuda huu umetolewa juu yake: “Wewe u kuhani milele, Kwa mfano wa Melkizedeki.”
Melkizedeki ni mfano wa kipekee wa Uungu wa Kristo anaelezwa kama asiye na mwanzo wa siku wala mwisho wa maisha. Hili ni taswira ya Yesu ambaye hana mwanzo wala mwisho, na ndiye Kuhani wa milele kwa agizo la kiungu. Hii inathibitisha kuwa Yesu ni wa milele, kwa maana ni Mungu.
Mwanzo 1:26
Kisha Mungu akasema, “Na tumfanye mtu kwa mfano wetu, kwa sura yetu; wakatawale samaki wa baharini, na ndege wa angani, na wanyama, na dunia yote pia, na kila chenye kutambaa juu ya nchi.”
Hi inatuonyesha kwamba Mungu, kabla ya kumuumba mwanadamu, alizungumza ndani ya nafsi nyingi zilizo katika uungu mmoja. Neno "tumfanye" na "kwa mfano wetu" ni ushahidi wa moja kwa moja wa muktadha wa umoja katika wingi (plurality in unity) wa Mungu – yaani Utatu Mtakatifu.
Katika Yohana 1:1-3, tunaelezwa kwamba “Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu. Vyote vilifanyika kwa huyo.” Hii ina maana kuwa Yesu Kristo (Neno) alihusika moja kwa moja katika uumbaji wa mwanadamu.
Pia Wakolosai 1:16-17 inasema: “Kwa kuwa kwa yeye vitu vyote viliumbwa... vyote viliumbwa kwa njia yake, na kwa ajili yake. Naye amekuwako kabla ya vitu vyote, na vitu vyote hushikamana kwa yeye.”
Hivyo basi, Mwanzo 1:26 si tu andiko la uumbaji wa mwanadamu, bali pia ni ushahidi wa kushiriki kwa Yesu Kristo katika kazi ya uumbaji akiwa kama Mungu. Hili linathibitisha wazi uungu wa Yesu tangu mwanzo wa Biblia.
Yesu si kiumbe, bali ni Muumba pamoja na Baba na Roho Mtakatifu
Mwanzo 3:15
Nami nitaweka uadui kati yako na mwanamke, na kati ya uzao wako na uzao wake; huo utakuponda kichwa, na wewe utamponda kisigino.
Hili ni andiko la kwanza katika Biblia linalotabiri waziwazi mpango wa Mungu wa ukombozi – linajulikana kama Protoevangelium, yaani “Injili ya kwanza”.
Katika sentensi hii, Mungu anamwambia nyoka (Shetani) kuwa kutakuwa na uadui wa milele kati ya uzao wake (wafuasi wa Shetani) na uzao wa mwanamke. Lakini uzao wa mwanamke anatajwa kwa umoja: “huo utakuponda kichwa” akimaanisha mtu mmoja atakayekuja.
Yesu Kristo ndiye uzao wa mwanamke aliyezaliwa bila mbegu ya mwanaume, kupitia bikira Mariamu (Luka 1:35). Alikuja duniani ili kumshinda Shetani. Kwa kifo chake msalabani (kupigwa kisigino), Yesu alitoa maisha yake, lakini kwa ufufuo wake, alimponda kichwa Shetani yaani alimshinda kabisa kwa mamlaka na nguvu (Waebrania 2:14, 1 Yohana 3:8).
Mwanzo 18:1–3
Bwana akamtokea Ibrahimu penye mialoni ya Mamre, naye alikuwa ameketi mlangoni pa hema wakati wa hari ya mchana. Akaona, na tazama, watu watatu walikuwa wamesimama mbele yake; alipoona, akakimbilia mlangoni pa hema ili kuwalaki, akainama mpaka nchi, akasema, “Bwana wangu, kama nimepata kibali machoni pako, tafadhali usipite mbali na mtumishi wako.”
Andiko hili linaeleza jinsi Bwana mwenyewe (YHWH) alivyomtokea Ibrahimu kwa namna ya kibinadamu akiwa na watu watatu. Ingawa walionekana kama wageni watatu, Ibrahimu aliwatambua kuwa mmojawao ni Bwana, na hivyo alimwinamia hadi chini na kumwita kwa heshima kuu: “Bwana wangu.”
Ni muhimu kuona kwamba maandiko hayasemi “malaika” tu au “wageni” tu – bali Bwana mwenyewe alimtokea Ibrahimu (mstari wa 1). Ibrahimu anamwabudu, na hakuna mahali Mungu anamkemea kwa hilo, jambo ambalo halikubaliki kama angekuwa mtu au malaika tu (Ufunuo 22:8–9).
Katika Yohana 8:56–58, Yesu anasema:
“Ibrahimu baba yenu alishangilia kwa kuwa angeuona siku yangu; naye akaiona, akafurahi… Kabla Abrahamu hajazaliwa, mimi niko.”
Maneno haya ya Yesu yanathibitisha kwamba Yeye ndiye Bwana aliyemtokea Ibrahimu. Kwa kusema “mimi niko” (kwa Kiingereza: I AM), Yesu anajitambulisha kwa jina lile lile la Mungu alilojitambulisha nalo kwa Musa (Kutoka 3:14)
Mwanzo 22:8, 13–14
8 Abrahamu akasema, “Mwanangu, Mungu atajipatia mwana-kondoo kwa ajili ya sadaka ya kuteketezwa.” Wakaendelea wote wawili pamoja.
13 Abrahamu akainua macho yake, akatazama, na tazama, kondoo mume alikuwa amenaswa kichwani mwake penye kijiti cha miti; basi Abrahamu akaenda akamtwaa yule kondoo, akamtoa awe sadaka ya kuteketezwa badala ya mwanawe.
14 Abrahamu akapaita jina la mahali pale, “Bwana atajipatia.” Hata hivi leo husemwa, “Katika mlima wa Bwana itapatikana.”
Wakati Abrahamu alipoagizwa kumtoa mwanawe Isaka kuwa sadaka, alimwambia kwa imani kuwa Mungu atajipatia mwana-kondoo kwa ajili ya sadaka ya kuteketezwa. Kauli hii ilikuwa ya kiunabii, ikitabiri ujio wa Yesu Kristo ambaye ndiye Mwana-Kondoo wa Mungu (Yohana 1:29) aliyekuja kuchukua dhambi za ulimwengu.
Kondoo ambaye Abrahamu alimkuta katika kichaka alichukua nafasi ya Isaka, sawa na jinsi Yesu alivyokuja kuchukua nafasi ya wanadamu kwenye msalaba. Katika andiko hili, sadaka ya Mungu mwenyewe inasisitizwa si sadaka kutoka kwa mwanadamu kwenda kwa Mungu, bali sadaka kutoka kwa Mungu kwenda kwa mwanadamu.
Kauli “Bwana atajipatia” inabeba maana ya mbeleni – akionyesha kuwa Mungu mwenyewe atampa dunia sadaka ya ukombozi. Yesu ndiye huyo ambaye Mungu alimtoa mwenyewe, akiwa bila doa, kama sadaka ya kuteketezwa kwa ajili ya dhambi (Waebrania 10:10; 1 Petro 1:18–19). Hii inaonyesha kwamba sadaka hiyo haikuwa ya kawaida, bali ya kiungu.
Mwanzo 49:10
Fimbo ya enzi haitamtoka Yuda, wala mfanya sheria miguuni pake, hata atakapokuja yeye aliye wake; na mataifa watamtii.
Andiko hili ni sehemu ya baraka alizotoa Yakobo kwa wanawe kabla ya kufa kwake, akimtabiria Yuda kuwa kabila lake litakuwa na mamlaka ya kifalme. “Fimbo ya enzi” ni ishara ya utawala na mamlaka ya kifalme, na “mfanya sheria” ni yule atakayeweka na kutekeleza sheria miongoni mwa watu.
Sehemu ya mwisho ya andiko inasema: “hata atakapokuja yeye aliye wake; na mataifa watamtii.” Huyu “yeye aliye wake” anarejelea Masiya mtawala wa milele anayestahili utawala wa Yuda. Kwa mujibu wa Agano Jipya, Yesu alizaliwa katika ukoo wa Yuda (Mathayo 1:1–3, Luka 3:33; Waebrania 7:14), na hivyo anatimiza unabii huu.
Zaidi ya kuwa wa ukoo wa kifalme, Yesu anapewa heshima ya kimataifa katika andiko hili: “mataifa watamtii” – jambo linalomfaa Mungu tu kwa maana ya ibada ya ulimwengu mzima. Katika Ufunuo 5:9-13, mataifa yote na lugha zote huimba na kusujudu mbele ya Mwana-Kondoo (Yesu), wakimwita mwenye kustahili kupokea utukufu, heshima na mamlaka.
Andiko hili linamtambulisha Yesu si kama mfalme wa kawaida wa kibinadamu, bali kama Mfalme wa milele kutoka Yuda, anayestahili utiifu wa mataifa yote – jambo linalodhihirisha uungu wake.
Mwanzo 14:18–20
Melkizedeki mfalme wa Salemu, alikuwa kuhani wa Mungu aliye juu sana. Akamletea Abramu mkate na divai. Akambariki akasema: Abarikiwe Abramu na Mungu aliye juu sana, Muumba wa mbingu na nchi. Na ahimidiwe Mungu aliye juu sana, aliyewatia adui zako mikononi mwako. Abramu akampa fungu la kumi la vitu vyote.
Melkizedeki ni mfalme wa Salemu (baadaye Yerusalemu) na pia kuhani wa Mungu aliye juu sana. Anaonekana ghafla kwenye maandiko bila maelezo ya nasaba, kisha anatoweka, jambo ambalo ni la kipekee katika mfumo wa kuhani wa Kiyahudi ambao ulikuwa unategemea ukoo wa Lawi. Anaonyesha ishara ya amani (“Salemu”) na anatumia mkate na divai – vitu ambavyo baadaye Yesu atavitumia katika Meza ya Bwana kuashiria mwili wake na damu yake (Mathayo 26:26–28).
Kwa kuwa Abramu alimpa fungu la kumi (zaka) kwa hiari, hii inaonyesha kuwa Melkizedeki alikuwa mkuu kuliko Abramu. Heshima hiyo ilitolewa kwa sababu ya ukuhani na mamlaka ya kiroho aliyoibeba – jambo linaloweza kumfaa Mungu au Masiha tu.
Katika Waebrania 7:1–3 na 15–17, Melkizedeki anatambuliwa kuwa mfano wa Yesu Kristo:
“hana baba, hana mama, hana nasaba; hana mwanzo wa siku zake, wala mwisho wa maisha yake; bali amefananishwa na Mwana wa Mungu; anadumu kuwa kuhani milele.”
Yesu Kristo ndiye anayefanyika Kuhani Mkuu kwa mfano wa Melkizedeki – si kwa amri ya kimwili, bali kwa nguvu ya uzima usio na ukomo. Ukuhani huu wa milele na wa kipekee unadhihirisha asili ya kiungu ya Yesu, ambaye hakuwa wa ukoo wa Lawi bali wa Yuda, lakini bado ni Kuhani Mkuu wa milele. Hii inathibitisha kuwa Yesu ana mamlaka ya kiungu yanayozidi ya watu wa kawaida.
Zaburi 110:4
Bwana ameapa, wala hataghairi, “Wewe ni kuhani milele kwa mfano wa Melkizedeki.”
Andiko hili ni sehemu ya unabii wa Daudi unaomzungumzia Masiya, ambaye Mungu mwenyewe amemwapisha kuwa Kuhani milele. Tofauti na makuhani wa kawaida wa Israeli waliotokana na kabila la Lawi, huyu anayezungumziwa hapa ni kuhani kwa mfano wa Melkizedeki – yaani, hana nasaba ya kikabila ya kikuhani, bali anachukua ukuhani wake moja kwa moja kutoka kwa Mungu.
Ukiwa ni ufunuo wa kipekee wa mpango wa Mungu, aya hii inaonyesha kwamba Mungu alikusudia Masiya awe na ukuhani wa kipekee na wa milele – kitu ambacho ni tofauti kabisa na ukuhani wa Walawi, ambao walikufa na nafasi zao kurithiwa na wengine.
Katika Waebrania 5:5–6 na 7:17, andiko hili linamnukuliwa moja kwa moja likimhusu Yesu Kristo. Inathibitishwa kuwa Yesu ndiye anayefanyika Kuhani Mkuu wa milele, si kwa sababu ya nasaba ya Kimwili, bali kwa nguvu ya uzima usio na mwisho. Ukuhani huu wa milele si wa mwanadamu bali wa Mungu mwenyewe aliyejifunua katika Yesu.
Kwa hiyo, kwa kuwa ukuhani wa Melkizedeki ni mfano wa milele usio na mwanzo wala mwisho, na Yesu ndiye anayepewa nafasi hiyo ya kipekee, inadhihirisha wazi kuwa Yesu ana asili ya kimungu si tu kama Kuhani, bali kama wa milele, mwenye mamlaka ya kiroho ya milele kutoka kwa Mungu aliye juu sana.
Isaya 7:14
Kwa hiyo Bwana mwenyewe atawapa ishara; Tazama, bikira atachukua mimba atazaa mtoto mwanaume, naye atamwita jina lake Imanueli.
Andiko hili ni unabii wa moja kwa moja wa kuzaliwa kwa Yesu Kristo kwa njia ya muujiza. Kinachotajwa hapa si uzazi wa kawaida bali bikira atachukua mimba jambo lisilowezekana kwa uwezo wa kibinadamu, bali kwa uweza wa Mungu tu. Hili linatimia katika Luka 1:34–35, ambapo Mariamu, ambaye alikuwa bikira, aliambiwa atazaa Mwana wa Mungu kupitia uweza wa Roho Mtakatifu.
Jina Imanueli linatafsiriwa kuwa “Mungu pamoja nasi” (Mathayo 1:23). Hii inaonyesha kuwa mtoto atakayezaliwa si mtu wa kawaida, bali ni Mungu mwenyewe aliyefanyika mwili kuja kuishi kati ya wanadamu. Kwa hivyo, mtoto huyo hakuwa tu mjumbe kutoka kwa Mungu bali ni Mungu mwenyewe aliyechukua mwili wa kibinadamu.
Kwa kutumia jina Imanueli, andiko hili linamwelezea Yesu kama Mungu aliyejiunganisha na wanadamu. Hili linaongeza uzito wa ufunuo wa Yohana 1:14 kwamba “Naye Neno alifanyika mwili, akakaa kwetu.” Hivyo, Isaya 7:14 ni ushahidi wa mapema kabisa katika Maandiko kwamba Masiya atakuwa Mungu katika mwili wa mwanadamu, yaani Yesu Kristo.
Isaya 9:6
Maana kwa ajili yetu mtoto amezaliwa, tumepewa mwanaume; na uweza wa kifalme utakuwa begani mwake; naye ataitwa jina lake, Mshauri wa Ajabu, Mungu Mkuu, Baba wa milele, Mfalme wa amani.
Andiko hili ni moja ya unabii wa kina kabisa kuhusu Masiya atakayekuja – Yesu Kristo. Linasema wazi kuwa mtoto atazaliwa kwa ajili yetu, lakini huyu mtoto hatakuwa wa kawaida. Licha ya kuzaliwa kama mwanadamu, atabeba majina ya kipekee yanayomhusu Mungu tu:
• Mshauri wa Ajabu – ana hekima ya kiungu isiyopimika.
• Mungu Mkuu – jina hili linaeleza asili yake ya kimungu moja kwa moja.
• Baba wa milele – ana mamlaka ya milele, hayuko chini ya muda kama viumbe wa kawaida.
• Mfalme wa amani – anadhibiti na kuleta amani ya kweli, si kwa silaha bali kwa uwezo wa kimungu.
Kuwapo kwa majina haya manne makuu kumethibitisha kuwa mtoto huyu, ambaye ni Yesu Kristo, si tu mfalme wa Israeli bali ni Mungu mwenyewe aliyechukua mwili. Uweza wa kifalme kuwa “begani mwake” ni kiashiria cha mamlaka ya kifalme aliyo nayo, ambayo si ya dunia tu bali ya kiroho na ya milele.
Katika Yohana 14:27 na Yohana 16:33, Yesu anazungumza kuhusu kuleta amani ambayo dunia haiwezi kutoa – akithibitisha yeye ndiye Mfalme wa amani aliyetabiriwa. Na katika Yohana 1:1 na Wakolosai 2:9, tunaona kuwa utimilifu wote wa Mungu unakaa ndani yake.
Kwa hivyo, Isaya 9:6 linampa Yesu majina ambayo ni sifa za Mungu peke yake, jambo linalothibitisha bila shaka kwamba Yesu ni Mungu aliyechukua umbo la mwanadamu.
Mika 5:2
Bali wewe Bethlehemu Efratha, uliye mdogo kuwa miongoni mwa maelfu ya Yuda; kutoka kwako atanitokea yeye atakayekuwa mtawala katika Israeli; na matokeo yake ni tangu zamani za kale, tangu milele.
Andiko hili linatabiri kwa usahihi mahali atakapozaliwa Masiya mji wa Bethlehemu katika kabila la Yuda. Ingawa Bethlehemu ulikuwa mji mdogo na usio na hadhi kubwa, kutoka humo atatokea mtawala wa Israeli ambaye hatakuwa wa kawaida.
Sehemu muhimu sana ya andiko hili ni:
"na matokeo yake ni tangu zamani za kale, tangu milele."
Hii inaonyesha wazi kuwa huyu Masiya hana mwanzo – ametoka “tangu milele.” Kwa lugha nyingine, ana asili ya kimungu kwa kuwa hakuna mwanadamu wa kawaida ambaye matokeo yake ni ya milele.
Mathayo 2:1–6 linaonyesha utimilifu wa unabii huu kwa kuzaliwa kwa Yesu katika Bethlehemu. Yohana 1:1 pia linathibitisha kuwa Yesu alikuwa tangu mwanzo, naye alikuwa Mungu.
Kwa hivyo, Mika 5:2 linathibitisha kwamba Yesu Kristo, ingawa alizaliwa Bethlehemu kama mwanadamu, asili yake ni ya milele na ya kiungu – jambo ambalo linathibitisha kwamba Yesu si mtu tu bali ni Mungu aliyeishi kabla ya mwanzo wa dunia.
Zaburi 45:6–7
Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele; fimbo ya ufalme wako ni fimbo ya adili. Umeipenda haki, ukachukia uovu; kwa hiyo Mungu, Mungu wako, amekutia mafuta ya furaha kuliko wenzako.
Zaburi hii ni ya kifalme lakini inazungumza kwa undani kuhusu Masiya. Inamwita moja kwa moja “Mungu” – “Kiti chako cha enzi, Mungu…” – na inasema kwamba enzi yake ni ya milele, si ya muda mfupi kama ya wafalme wa kawaida. Fimbo ya ufalme wake inaitwa ya adili, ikimaanisha utawala wake umejaa haki.
Kipengele cha pili cha aya kinaonyesha uhusiano wa kipekee kati ya Mungu na huyu anayezungumziwa:
“kwa hiyo Mungu, Mungu wako, amekutia mafuta…”
Hii ni picha ya Kristo (Masihi – yaani “Aliyepakwa mafuta”) ambaye alitawazwa kwa Roho Mtakatifu (Mathayo 3:16–17).
Katika Waebrania 1:8–9, aya hii inanukuliwa moja kwa moja na kuhusishwa na Yesu Kristo:
“Lakini kwa Mwana asema, Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele…”
Hili linaonyesha kuwa Mungu Baba anamtambua Mwana kama Mungu, mwenye kiti cha enzi, mamlaka ya milele, na anayestahili kupakwa mafuta ya furaha kuliko viumbe wengine.
Kwa hiyo, Zaburi 45:6–7 inamwita Yesu Kristo kuwa ni Mungu, Mtawala wa milele, mwenye haki na aliyepakwa mafuta na Mungu Baba, jambo linalothibitisha kwa wazi uungu wake.
Mithali 8:22–31
22 Bwana alinipata mwanzo wa njia yake, Kabla matendo yake ya kale.
23 Nalifanywa tangu milele, tangu mwanzo, kabla haijakuwako dunia.
24 Nalizaliwa hapo bahari zilipokosa kuwepo, hapo chemchemi zilipojaa maji hazikuwapo.
25 Kabla ya kuwekwa milima nalizaliwa, Kabla ya vilima.
26 Hapo alipokuwa hajatengeneza nchi, wala bara, Wala chembe ya mavumbi ya ulimwengu.
27 Alipozitengeneza mbingu nalikuwapo, Alipouzungushia bahari mviringo juu ya uso wa kilindi.
28 Alipozifinya anga juu, Alipokuwa hodari wa chemchemi za vilindi.
29 Alipojiwekea bahari mpaka wake, Maji yasiasi amri yake, Alipoziweka misingi ya dunia,
30 Ndipo nalikuwa pamoja naye, kama stadi wa kazi; Nalikuwa furaha yake kila siku, Nikifurahi mbele zake sikuzote,
31 Nikifurahi katika dunia yake inayokaliwa; Na furaha yangu ilikuwa pamoja na wanadamu.
Katika kifungu hiki, hekima imeelezwa kama kuwa na nafsi na uwepo hai, ikiwa na uhusiano wa karibu na Mungu tangu mwanzo kabisa wa uumbaji. Kwa muktadha wa Agano Jipya, Yesu Kristo ndiye anayefunuliwa kama Hekima ya Mungu.
Katika 1 Wakorintho 1:24, Paulo anasema wazi:
"Kristo ni nguvu ya Mungu, na hekima ya Mungu."
Hii ina maana kwamba maneno ya Mithali 8 yanamtazamia Yesu Kristo kama hekima ya milele aliyekuwako kabla ya uumbaji wa dunia.
Aya hizi zinaeleza kuwa hekima (ambayo ni mfano wa Yesu):
• Alikuwepo kabla ya dunia kuumbwa,
• Alizaliwa kabla ya milima, vilima na hata bahari,
• Alikuwa pamoja na Mungu katika kazi ya uumbaji,
• Alikuwa “stadi wa kazi” – kama mjenzi au mbunifu katika uumbaji.
Hii inaendana kikamilifu na Yohana 1:1–3:
"Hapo mwanzo kulikuwako Neno... Vyote vilifanyika kwa huyo; wala pasipo yeye hakikufanyika chochote kilichofanyika."
Kwa hiyo, Mithali 8:22–31 ni unabii wa kina kuhusu uwepo wa milele wa Kristo, uhusiano wake wa karibu na Mungu Baba, na mchango wake wa moja kwa moja katika kazi ya uumbaji. Inathibitisha kwamba Yesu Kristo ni wa milele, ni Hekima ya Mungu, na hivyo ni Mungu mwenyewe.
Yeremia 23:5–6
Angalia, siku zinakuja, asema Bwana, nitakapomwinua Daudi chipukizi la haki; naye atamiliki akiwa mfalme, atatenda kwa hekima, atafanya hukumu na haki katika nchi. Katika siku zake Yuda ataokolewa, na Israeli atakaa salama; na jina lake atakaloitwa ni hili, BWANA NI HAKI YETU.
Andiko hili ni unabii wa moja kwa moja juu ya kuja kwa Masiya – ambaye anaitwa hapa "chipukizi la haki" kutoka kwa Daudi. Maandiko ya kale mara nyingi yanamrejelea Masiya kuwa ni mzawa wa Daudi, kama inavyoonekana pia katika Isaya 11:1. Huyu ni Mfalme ambaye atatawala kwa hekima na haki tofauti na wafalme wa kawaida waliokuwa na mapungufu.
Kipengele muhimu zaidi cha aya hii ni jina la huyu Masiya:
"BWANA NI HAKI YETU"
Kwa Kiebrania ni: YHWH Tsidkenu, ambacho ni jina la kipekee la Mungu Mwenyewe. Hii inamaanisha kuwa huyu Mfalme atakuwa na asili ya kimungu, si tu mtawala wa haki bali ni Mungu mwenyewe ambaye ni chanzo cha haki yetu.
Katika Agano Jipya, Yesu Kristo ndiye aliyekuja kutoka katika ukoo wa Daudi (Mathayo 1:1), akatenda kwa hekima na haki, na kwa kupitia kwake tunaokolewa na kufanywa wenye haki (Warumi 3:22–26).
Kwa hiyo, Yeremia 23:5–6 linatoa ushahidi wa moja kwa moja kwamba Masiya atakuwa Mungu mwenyewe katika umbo la mwanadamu, ambaye ni Yesu Kristo – BWANA mwenye haki yetu.
Isaya 40:3
Sauti ya mtu aliaye: Itengenezeni jangwani njia ya Bwana; nyosheni njia kuu nyikani kwa Mungu wetu.
Andiko hili ni unabii unaotabiri huduma ya Yohana Mbatizaji, ambaye alikuja kutengeneza njia kwa ajili ya kuja kwa Masiya. Jambo la kushangaza na la msingi hapa ni kwamba Yohana anatayarisha njia kwa ajili ya Bwana (YHWH) yaani, Mungu mwenyewe.
Katika Mathayo 3:1–3 na Yohana 1:23, Yohana Mbatizaji alitambulika wazi kuwa ndiye “sauti ya mtu aliaye jangwani” kama ilivyotabiriwa na Isaya. Lakini ambaye alikuja baada yake ni Yesu Kristo, si mtu mwingine. Kwa hiyo, maandiko haya yanaeleza wazi kwamba Yesu ndiye huyo Bwana ambaye njia yake iliandaliwa.
Maneno "Itengenezeni njia ya Bwana" na "nyosheni njia kuu kwa Mungu wetu" yanamaanisha kuwa huyo anayekuja si wa kawaida ni Mungu mwenyewe akiingia katika historia ya mwanadamu kwa njia ya kimwili. Kwa hivyo, andiko hili linathibitisha kuwa Yesu ni YHWH (Bwana/Mungu wetu) aliyekuja kama Masiya.
Yohana 1:1–3
Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu. Huyo mwanzo alikuwako kwa Mungu. Vyote vilifanyika kwa huyo; wala pasipo yeye hakikufanyika chochote kilichofanyika.
Andiko hili ni mojawapo ya maandiko ya msingi zaidi kuthibitisha uungu wa Yesu Kristo. Neno “Neno” (kwa Kigiriki Logos) linamwakilisha Yesu Kristo kabla hajafanyika mwili (kama inavyoelezwa baadaye kwenye Yohana 1:14).
Kuna mambo matatu makubwa yaliyo wazi hapa:
1. "Hapo mwanzo kulikuwako Neno" – Yesu alikuwapo kabla ya uumbaji wa ulimwengu, akifunua kuwepo kwake wa milele.
2. "Naye Neno alikuwako kwa Mungu" – Yesu ana uhusiano wa karibu wa kipekee na Mungu Baba; alikuwa pamoja naye.
3. "Naye Neno alikuwa Mungu" – Yesu hakuwa tu karibu na Mungu, bali alikuwa Mungu mwenyewe katika asili.
Aya ya 3 inasisitiza kwamba vyote vilifanyika kwa njia yake, yaani kwa Yesu Kristo, na hakuna kitu kilichoumbwa pasipo yeye. Hili linafanana na Mithali 8:30–31 ambapo hekima (ambayo ni mfano wa Kristo) inatajwa kuwa stadi wa kazi katika uumbaji.
Kwa hivyo, Yohana 1:1–3 linathibitisha kwamba:
• Yesu alikuwepo kabla ya muda.
• Yesu alikuwa Mungu.
• Yesu aliumba kila kitu.
Hili ni ushahidi usio na shaka kwamba Yesu Kristo ni Mungu wa milele na Muumbaji wa vyote, si tu mwalimu au nabii, bali Mungu aliye hai.
Yohana 1:14
Naye Neno alifanyika mwili, akakaa kwetu; nasi tukauona utukufu wake, utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba; amejaa neema na kweli.
Hili andiko linafuatilia ufunuo wa Yohana 1:1–3 na linaeleza tukio la kipekee la Mungu kuwa mwanadamu. "Neno" ambaye alikuwa Mungu (Yohana 1:1), sasa amefanyika mwili – yaani, amechukua umbile la kibinadamu kupitia Yesu Kristo.
Maneno muhimu katika aya hii ni:
• "Neno alifanyika mwili" – Mungu (Neno) hakubaki kuwa wa rohoni tu, bali aliingia moja kwa moja katika historia ya mwanadamu kwa kuchukua mwili halisi wa kibinadamu.
• "Akakaa kwetu" – Yesu aliishi kati ya wanadamu, akionyesha kuwa Mungu si wa mbali bali yuko nasi.
• "Tukauona utukufu wake" – Wafuasi wa Yesu waliona utukufu wake wa kiungu (mfano: kubadilika sura, miujiza, kufufuka kwake).
• "Utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba" Yesu anajulikana kama Mwana wa Mungu pekee, akiwa wa kipekee kwa asili yake ya Kimungu.
• "Amejaa neema na kweli" – Huu ni ufunuo wa tabia ya Mungu ndani ya Yesu; huruma ya neema na uthabiti wa kweli.
Hivyo basi, Yohana 1:14 linathibitisha kwamba:
• Yesu ni Mungu aliyefanyika mwili, si mtu wa kawaida.
• Aliishi kama mwanadamu halisi, lakini hakuwa wa asili ya dhambi.
• Utukufu wake wa kiungu uliweza kushuhudiwa, hivyo Yesu hakuwa kiumbe mwingine bali ni Mungu mwenyewe aliyedhihirishwa kwa watu.
Kwa maneno haya, uungu wa Yesu unathibitishwa moja kwa moja, kwa kuwa hakuna kiumbe kingine cha kiroho au kibinadamu kinachoweza kufanyika mwili na bado kionyeshe utukufu wa Mungu kama Yesu alivyoonyesha.
Yohana 8:58
Yesu akawaambia, Amin, amin, nawaambia, kabla Abrahamu hajazaliwa, mimi niko.
Andiko hili lina kauli ya ajabu na ya kipekee kutoka kwa Yesu, ambayo kwa wayahudi ilikuwa kauli ya madai ya uungu.
Kuna mambo mawili makubwa ya kufahamu hapa:
1. "Kabla Abrahamu hajazaliwa" Yesu anazungumzia kuwepo kwake kabla ya mwanzo wa taifa la Israeli, kwani Abrahamu ndiye baba wa Ibrahimu, aliyeishi zaidi ya miaka 2000 kabla ya Yesu kuzaliwa. Hili linaonyesha kuwa Yesu alikuwepo milele nyuma, kabla ya wakati.
2. "Mimi niko" – Katika Kiebrania, maneno haya ni “Ehyeh Asher Ehyeh”, ambayo ni jina la Mungu alilojifunua kwa Musa katika Kutoka 3:14:
"Mimi niko ambaye niko (I AM WHO I AM)."
Yesu hakusema "mimi nilikuwapo," kama tungetarajia kwa mtu wa kawaida, bali “mimi niko” akijinasibisha moja kwa moja na jina la Mungu.
Kwa sababu hii, katika Yohana 8:59, Wayahudi walijaribu kumpiga mawe si kwa sababu walikosa kuelewa, bali kwa sababu walielewa alichomaanisha: alidai kuwa Mungu.
Kwa hiyo, Yohana 8:58 ni tamko wazi la Yesu kwamba Yeye ni YEHOVA – YHWH, Mungu wa Agano la Kale.
Yesu hajaanza kuwepo wakati wa kuzaliwa tu, bali ni wa milele, na ana asili ya kimungu isiyobadilika.
Yohana 10:30
Mimi na Baba tu umoja.
Katika kauli hii fupi lakini nzito, Yesu anatangaza uhusiano wa kipekee na Baba (Mungu). Maneno "tu umoja" (kwa Kigiriki: hen esmen) yana maana zaidi ya kushirikiana tu au kuwa na maelewano; yanamaanisha umoja wa asili na kiini (oneness in essence).
Yesu hasemi kuwa yeye ni Baba, bali anasema kuwa Yeye na Baba ni kitu kimoja kwa asili, mamlaka, na kiungu – jambo ambalo limewafanya Wayahudi kumwelewa kama anajilinganisha na Mungu.
Uthibitisho wa tafsiri hii sahihi upo kwenye aya inayofuata (Yohana 10:31):
"Wayahudi wakachukua tena mawe ili wampige."
Kwa nini walitaka kumpiga mawe? Kwa sababu waliamini amekufuru – amejifanya kuwa Mungu, kama inavyothibitishwa wazi kwenye Yohana 10:33:
"Kwa ajili ya kazi njema hatukupigi mawe, bali kwa kukufuru; na kwa kuwa wewe, u mwanadamu, wajifanya kuwa Mungu."
Kwa hiyo, Yohana 10:30 linathibitisha kuwa Yesu hakujitambulisha tu kama nabii au mtumishi wa Mungu, bali alijitangaza kuwa na umoja kamili wa kiini na Mungu Baba jambo linalothibitisha uungu wake halisi.
Yohana 20:28
Toma akajibu, akamwambia, Bwana wangu na Mungu wangu!
Hili ni tamko la wazi la imani ya mtume Toma baada ya kushuhudia Yesu aliyefufuka. Kwa kumwita Yesu:
• "Bwana wangu" (My Lord)
• "na Mungu wangu" (and my God)
Toma anatamka kwa moyo wote kwamba Yesu si tu Mwalimu au Masiya, bali ni Mungu mwenyewe.
Kama Yesu asingekuwa Mungu, asingeruhusu mtu amuite Mungu, kwani ingekuwa kinyume na mafundisho ya Mungu wa Israeli (Kutoka 20:3: Usiwe na miungu mingine mbele yangu). Lakini Yesu hakumkemea Toma wala kukanusha tamko hilo; badala yake, alimpongeza kwa imani yake kwenye Yohana 20:29:
"Kwa sababu umeniona, umeamini; heri wale wasioona, wakasadiki."
Tamko la Toma ni la wazi kabisa na halihitaji tafsiri ya kificho. Ni ushuhuda kutoka kwa shahidi wa karibu wa huduma ya Yesu aliyemshika na kumwona baada ya kufufuka, akithibitisha kwamba Yesu ni Mungu aliye hai.
Wakolosai 1:15–17
Naye ni mfano wa Mungu asiyeonekana, mzaliwa wa kwanza wa viumbe vyote. Kwa kuwa kwa yeye vitu vyote viliumbwa, vilivyo mbinguni na vilivyo duniani, vinavyoonekana na visivyoonekana... vyote viliumbwa kwa njia yake, na kwa ajili yake. Naye amekuwako kabla ya vitu vyote, na vitu vyote hushikamana kwa yeye.
Haya maneno yanamhusu Yesu Kristo, yakitoa ufunuo wa kina kuhusu uungu na ukuu wake juu ya uumbaji wote:
1. "Mfano wa Mungu asiyeonekana"
Yesu ni picha kamili ya Mungu asiyeonekana. Maneno haya hayaonyeshi kuwa Yesu ni kiumbe, bali kwamba ndani yake tunamwona Mungu kikamilifu (linganisha na Yohana 14:9 – “Yeye aliyeniona mimi amemwona Baba”).
2. "Mzaliwa wa kwanza wa viumbe vyote"
Hapa haimaanishi kwamba Yesu ni wa kwanza kuumbwa, bali kwamba ana cheo cha juu kuliko viumbe vyote (kwa Kiebrania: bekor linamaanisha nafasi ya heshima, si lazima kuzaliwa kwanza kwa muda). Ana mamlaka yote juu ya uumbaji.
3. "Kwa kuwa kwa yeye vitu vyote viliumbwa"
Yesu ndiye Chanzo cha uumbaji wote. Kila kitu – kinachoonekana kama sayari na watu, na visivyoonekana kama malaika na nguvu za rohoni – viliumbwa na yeye.
4. "Viliumbwa kwa njia yake, na kwa ajili yake"
Yesu si tu Muumba, bali pia lengo la uumbaji wote – vyote vina kusudi ndani yake.
5. "Naye amekuwako kabla ya vitu vyote"
Yesu ni wa milele, aliyekuwapo kabla ya uumbaji.
6. "Na vitu vyote hushikamana kwa yeye"
Yesu ndiye anayeshikilia kila kitu kiwepo na kiendelee – Mungu Muwezayo kufanyika mwili.
Kwa hiyo, Wakolosai 1:15–17 linathibitisha wazi kwamba Yesu ni Mungu, kwa kuwa:
• Alikuwepo kabla ya vyote,
• Aliviumba vyote,
• Ana mamlaka juu ya vyote,
• Na ndicho kiini cha kuwepo kwa uumbaji wote.
Hili haliwezi kusemwa juu ya mtu au malaika bali ni kweli ya kimungu pekee.
7. Wakolosai 2:9
Maana katika yeye unakaa utimilifu wote wa Mungu, kwa sura ya kimwili.
Andiko hili linathibitisha moja kwa moja kuwa Yesu Kristo ni Mungu aliyejidhihirisha kwa mwili. “Utimilifu wote wa Mungu” yaani asili kamili ya Uungu inakaa ndani ya Yesu katika mwili halisi. Hii ina maana kwamba Yesu si sehemu ya Mungu au kiumbe mwenye uungu fulani bali ni Mungu kamili aliyevaa mwili wa kibinadamu.
8. Tito 2:13
Tukilitazamia tumaini lenye baraka, na mafunuo ya utukufu wa Kristo Yesu, Mungu mkuu na Mwokozi wetu.
Yesu Kristo anatajwa hapa si tu kama Mwokozi wetu, bali pia kama Mungu mkuu. Hii ni kauli ya moja kwa moja ya kwamba Yesu ni Mungu mkuu, si kiumbe aliyeinuliwa au mtume tu. Waandishi wa Agano Jipya walimtambua Yesu kama Mungu mwenye mamlaka na utukufu wote wa Uungu.
9. Waebrania 1:8
Lakini kwa mwana asema, Kiti chako cha enzi, Mungu, ni cha milele na milele; Na fimbo ya ufalme wako ni fimbo ya adili.
Hili ni tamko la Mungu Baba kumhusu Mwana (Yesu) na anamwita “Mungu”. Maneno haya yanaonyesha kuwa Yesu ni Mungu anayestahili enzi ya milele. Pia inaonyesha uhusiano wa Uungu ndani ya Utatu: Baba anamkiri Mwana kuwa Mungu na Mfalme wa haki.
10. 1 Yohana 5:20
Nasi twajua ya kuwa Mwana wa Mungu amekuja, ametupa akili ili tumjue yeye aliye wa kweli; nasi tumo ndani yake aliye wa kweli, ndani ya Mwanawe Yesu Kristo. Huyu ndiye Mungu wa kweli, na uzima wa milele.
Hapa, Yohana anaeleza kwa uwazi kuwa Yesu Kristo ndiye Mungu wa kweli na uzima wa milele. Kwa kuwa yeye ndiye wa kweli, basi Mungu wote wa Agano la Kale na tumaini la wokovu vinafichwa katika Yesu. Hili ni mojawapo ya maandiko yenye uthibitisho wa moja kwa moja wa Uungu wa Yesu.
11. Yohana 14:6
Yesu akamwambia, Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima; mtu haji kwa Baba, ila kwa njia ya mimi.
Yesu anatangaza kuwa njia pekee ya kumfikia Mungu Baba. Anajiweka kama mlango wa pekee wa wokovu, jambo linaloweza tu kusemwa na Mungu mwenyewe, si kiumbe wa kawaida. Hii inathibitisha nafasi yake ya kipekee ya kimungu.
12. Yohana 14:7
Kama mngalinijua mimi, mngalimjua na Baba; tangu sasa mnamjua, tena mmemwona.
Yesu anaeleza kuwa kumjua yeye ni sawa na kumjua Baba, na pia kwamba watu wamekwisha mwona Baba kwa kuwa wamemwona Yesu. Hii ni ishara ya umoja wa kiini kati ya Yesu na Mungu, jambo linalothibitisha kuwa Yesu ni Mungu aliyejifunua kwa wanadamu.
13. Yohana 14:8–9
Filipo akamwambia, Bwana, tuonyeshe Baba, yatutosha. Yesu akamwambia, Mimi nimekuwa pamoja nanyi siku hizi zote, nawe hujanijua, Filipo? Yeye aliyeniona mimi amemwona Baba; unasemaje, tuonyeshe Baba?
Yesu anamwambia Filipo kwa dhahiri kuwa kumuona yeye ni sawa na kumuona Baba, akimaanisha kuwa yeye ni Mungu anayejifunua kwa sura ya kibinadamu. Hili ni fundisho la moja kwa moja kwamba Yesu si tu mwakilishi wa Mungu, bali ni Mungu mwenyewe anayeonekana.
Yohana 14:10–11
Huwaamini ya kuwa mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu? Maneno hayo ninayowaambia sisemi kwa shauri langu mwenyewe; lakini Baba akaaye ndani yangu, ndiye mwenye kuzitenda kazi zake. Niamini ya kuwa mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu; la, sivyo, aminini kwa sababu ya kazi zenyewe.
Yesu anafafanua uhusiano wake wa kipekee na Baba (Mungu) kwa kusema kwamba Yeye yumo ndani ya Baba na Baba yumo ndani yake. Huu ni umoja wa kiini na si wa kimajukumu tu. Siyo kwamba Yesu ni nabii aliyetiwa nguvu tu na Mungu, bali ni Mungu akidhihirika kwa namna ya Mwana, akiwa na ushirika kamili wa kiungu na Baba.
Maneno ya Yesu "Baba akaaye ndani yangu, ndiye mwenye kuzitenda kazi zake" yanaonyesha kwamba kazi zote alizozifanya (miujiza, rehema, mamlaka ya kufundisha, kusamehe dhambi, kufufua wafu) ni uthibitisho wa uwepo wa Mungu ndani yake.
Kwa hiyo, aya hii inathibitisha kwamba:
• Yesu si mtu wa kawaida,
• Yesu ana asili ya kiungu,
• Na kwamba umoja wake na Baba ni wa ndani na wa milele, jambo ambalo linaonyesha wazi kwamba Yesu ni Mungu.
Yohana 14:16–17
Nami nitamwomba Baba, naye atawapa Msaidizi mwingine, ili akae nanyi hata milele; ndiye Roho wa kweli, ambaye ulimwengu hauwezi kumpokea, kwa sababu haumwoni, wala haumjui; bali ninyi mnamjua; maana anakaa kwenu, naye atakuwa ndani yenu.
Yesu anatangaza kuwa atamwomba Baba ili awape wanafunzi wake Roho wa kweli yaani Roho Mtakatifu. Hili linaonyesha uhusiano wa karibu kati ya Yesu, Baba, na Roho Mtakatifu katika Umoja wa Utatu. Kwa kusema “Msaidizi mwingine,” Yesu anaonyesha kuwa yeye mwenyewe ni Msaidizi wa kwanza, na Roho Mtakatifu atakuwa ni wa pili wote wakitimiza kazi ya Mungu. Yesu ana mamlaka ya kuomba na kupeleka Roho wa Mungu, jambo linalothibitisha kuwa yeye ni Mungu.
Yohana 8:12
Kisha Yesu akanena nao tena, akasema, Mimi ndimi nuru ya ulimwengu; yeye anifuataye hatakwenda gizani kamwe, bali atakuwa na nuru ya uzima.
Yesu anajiita “nuru ya ulimwengu” tamko ambalo linaashiria uungu wake. Katika Agano la Kale, Mungu ndiye nuru (Zaburi 27:1). Hivyo Yesu hapa anaonyesha kuwa yeye ndiye chanzo cha uzima wa kiroho na wa milele, jambo ambalo linawezekana tu kwa Mungu. Kwa kumfuata Yesu, mtu huondolewa gizani dhambi na uharibifu na kuingia katika mwanga wa Mungu, hivyo Yesu anathibitisha kuwa ni Mungu aliye hai.
Yohana 8:23–24
Akawaambia, Ninyi ni wa chini, mimi ni wa juu; ninyi ni wa ulimwengu huu, mimi si wa ulimwengu huu. Ndiyo sababu naliwaambia ya kwamba mtakufa katika dhambi zenu; kwa maana msipoamini ya kuwa mimi ndiye, mtakufa katika dhambi zenu.
Yesu anajitambulisha kama asiye wa ulimwengu huu, akiashiria asili yake ya mbinguni na ya kimungu. Maneno “msipoamini ya kuwa mimi ndiye” yanaakisi jina la Mungu alilojitambulisha nalo kwa Musa: “MIMI NIKO” (Kutoka 3:14). Hivyo, Yesu anasema kuwa kumkataa yeye ni kumkataa Mungu, jambo linaloweka wazi kuwa Yesu ndiye Mungu.
Yohana 8:28
Basi Yesu akawaambia, Mtakapomwinua Mwana wa Adamu, ndipo mtakapojua ya kuwa mimi ndiye, wala sifanyi neno kwa nafsi yangu, bali nasema hayo Baba aliyonifundisha.
Maana:
Yesu anazungumzia msalaba wake (“mtakapomwinua”), na kusema kwamba hapo ndipo watu watajua kuwa “mimi ndiye” tena akitumia jina la kimungu. Hii inaonyesha kuwa msalaba utakuwa uonyesho wa utukufu wa Mungu, na kwamba Yesu ndiye MIMI NIKO aliyejidhihirisha kwa wokovu wa wanadamu.
Yohana 8:58
Yesu akawaambia, Amin, amin, nawaambia, kabla Abrahamu hajazaliwa, mimi niko.
Tamko hili lina uzito mkubwa. Yesu hajasema “nilikuwepo,” bali “mimi niko” akitumia jina la kimungu (I AM Kutoka 3:14). Hii ni kauli ya moja kwa moja ya kwamba Yesu ni wa milele, asiye na mwanzo wala mwisho, jambo linalowezekana kwa Mungu tu.
Yohana 8:59
Basi wakachukua mawe ili wamtupe; lakini Yesu akajificha, akatoka hekaluni.
Watu walitaka kumpiga Yesu mawe kwa sababu walielewa vizuri kwamba alijilinganisha na Mungu, jambo ambalo kwa Myahudi lingehesabiwa kuwa kufuru kama isingekuwa kweli. Hii inaonyesha kwamba hata wapinzani wake walielewa madai yake ya Uungu naye hakukanusha, bali alithibitisha.
Yohana 14:23
Yesu akajibu, akamwambia, Mtu akinipenda, atashika neno langu, na Baba yangu atampenda, nasi tutakuja kwake, na kufanya makao kwake.
Yesu anasema kwamba yeye na Baba watafanya makao ndani ya mtu ampendaye. Hili ni tendo la Mungu mwenyewe kuishi ndani ya mwanadamu. Kauli hii inaonyesha umoja kamili wa Yesu na Baba, na kwamba Yesu anashiriki Uungu huo, tena ana mamlaka ya kiroho ya kukaa ndani ya waumini jambo linalothibitisha Uungu wake.
Ufunuo 1:8
Mimi ni Alfa na Omega, mwanzo na mwisho, asema Bwana Mungu, aliyeko na aliyekuwako na atakayekuja, Mwenyezi.
Hapa Mungu anajitambulisha kuwa Alfa na Omega mwanzo na mwisho wa kila kitu. Lakini baadaye, Yesu mwenyewe anatumia jina hilo hilo, akijifanya kuwa yeye ndiye Mwenyezi. Hili linaonyesha kuwa Yesu na Mungu ni mmoja, wote ni wa milele, na wote ni Mwenyezi.
Ufunuo 22:13
Mimi ni Alfa na Omega, mwanzo na mwisho, wa kwanza na wa mwisho.
Yesu mwenyewe anasema maneno haya katika muktadha wa mwisho wa kitabu cha Ufunuo. Kwa kutumia jina la Alfa na Omega, anajidhihirisha kuwa Mungu wa milele, asiyekuwa na mwanzo wala mwisho jambo linalowezesha kutambua wazi kuwa Yesu ni Mungu.
Waebrania 7:1–3, 15–17
Maana Melkizedeki huyu, mfalme wa Salemu, kuhani wa Mungu aliye juu sana, aliyekutana na Ibrahimu aliporudi katika kuwapiga wafalme, akambariki, ambaye Abramu alimpa sehemu ya kumi ya vitu vyote... hana baba, hana mama, hana nasaba; hana mwanzo wa siku zake, wala mwisho wa maisha yake; bali amefananishwa na Mwana wa Mungu; anadumu kuwa kuhani milele.
Na ni dhahiri zaidi, kama kwa mfano wa Melkizedeki ameinuka kuhani mwingine, ambaye amefanyika kuhani, si kwa sheria ya amri ya kimwili, bali kwa nguvu ya uzima usio na ukomo. Kwa maana ushuhuda huu umetolewa juu yake: “Wewe u kuhani milele, Kwa mfano wa Melkizedeki.”
Melkizedeki ni mfano wa kipekee wa Uungu wa Kristo anaelezwa kama asiye na mwanzo wa siku wala mwisho wa maisha. Hili ni taswira ya Yesu ambaye hana mwanzo wala mwisho, na ndiye Kuhani wa milele kwa agizo la kiungu. Hii inathibitisha kuwa Yesu ni wa milele, kwa maana ni Mungu.
