Wakuu,
Nimeona niwaletee mrejesho na uchambuzi wa waraka muhimu sana ambao umetoka leo tarehe 10 Julai 2026 kutoka kwa Kundi la Mawaziri wa Jumuiya ya Madola linaloshughulikia Demokrasia na Haki za Binadamu (CMAG - Commonwealth Ministerial Action Group). Kikao chao cha 73 kimefanyika leo kwa dharura (extraordinary session) na kutoa Tamko la Kuhitimisha (Concluding Statement) ambalo sehemu kubwa limejadili hali ya kisiasa na haki za binadamu hapa nchini kwetu Tanzania.
Kwa ufupi, Tanzania imeendelea kubakizwa kwenye Ajenda Rasmi (Formal Agenda) ya CMAG, jambo ambalo ki-diplomasia si zuri sana kwani linamaanisha bado tuko chini ya uangalizi maalum.
Hapa chini nimechambua mambo makuu 6 yaliyojiri kwenye tamko hilo:
1. Ripoti ya Mjumbe Maalum (Dr. Lazarus Chakwera)
CMAG imepokea ripoti ya Mjumbe Maalum wa Katibu Mkuu wa Jumuiya ya Madola, Rais Mstaafu wa Malawi, Dkt. Lazarus McCarthy Chakwera aliyefanya ziara hapa nchini. CMAG imeipongeza Serikali ya Tanzania kwa kumpa ushirikiano Mjumbe huyo na kumpa uhuru wa kutembelea Dar es Salaam, Dodoma na Zanzibar. Wametambua pia uwepo wa Tume ya Uchunguzi iliyoundwa na Serikali na ahadi ya Serikali kuleta maridhiano na mabadiliko.
2. Hali Kuzidi Kudorora (Kutoridhishwa kwa CMAG)
Pamoja na pongezi hizo, CMAG imeeleza kusikitishwa sana kwamba tangu ziara ya Mjumbe Maalum, hali ya kisiasa imezidi kudorora. Wametaja mambo yafuatayo:
Tangu kikao cha 71 cha Desemba 2025, CMAG ilitoa masharti ambayo hadi sasa inasema bado mawili hayajaguswa kabisa na moja limetekelezwa nusu. Wakaihimiza Serikali kutatua haya:
a) Kuondoa vizuizi vya uhuru wa kukusanyika, kujieleza, asasi za kiraia na vyombo vya habari.
b) Kuunda Jukwaa la mashauriano ya vyama vya siasa ili kukubaliana mfumo wa pamoja kuelekea uchaguzi ujao.
c) Kutekeleza michakato ya wazi ya kisheria kuwawajibisha waliosababisha vurugu na kuwafidia wahanga.
4. MASHARTI NA MUDA MAALUMU (The Ultimatum)
Kutokana na mapendekezo ya Mjumbe Maalum, CMAG imetoa maelekezo yenye ukomo wa muda (Time-bound actions) kwa Tanzania:
CMAG imekubaliana kukutana tena kwa kikao cha dharura mwezi Septemba 2026 na imeitaka Tanzania kuwasilisha ripoti ya utekelezaji wa haya masharti kabla ya kikao hicho. Hatari kubwa ipo mwezi Novemba 2026, ambapo CMAG imesema itafikiria "kuchukua hatua zaidi" (consider further action) ikiwa Serikali haitaonyesha maendeleo yaliyotarajiwa.
6. Msaada wa Kiufundi
Wamemaliza kwa kusema Sekretarieti ya Jumuiya ya Madola ipo tayari kutoa msaada wa kiufundi kama Tanzania itaomba, huku wakihimiza ushirikiano na Umoja wa Afrika (AU), SADC, EAC na Umoja wa Mataifa (UN).
My Take:
Wakuu, huu waraka unaonyesha joto la kidiplomasia limeanza kupanda juu ya Taifa letu. Kupewa "Timeline" za siku 30, 60 na 90 maana yake uvumilivu wa Jumuiya ya Kimataifa unaelekea ukingoni, hasa kuelekea uchaguzi.
Je, mnaona Serikali itakubaliana na haya masharti ya Jumuiya ya Madola, hasa hili la kumuachia Lissu ndani ya Siku 30 na jukwaa huru ndani ya Siku 90? Au tutaamua kushikilia msimamo wetu kama Taifa Huru na kuwa tayari kupokea hizo "hatua zaidi" (vikwazo) zinazokusudiwa Novemba?
Nimeambatanisha PDF (Original Document) hapo chini kwa wale wanaopenda kujisomea wenyewe kwa Kiingereza. Karibuni kwa mjadala wenye staha na kujenga.
(Chanzo: Concluding Statement of the 73rd CMAG - 10 July 2026)
Nimeona niwaletee mrejesho na uchambuzi wa waraka muhimu sana ambao umetoka leo tarehe 10 Julai 2026 kutoka kwa Kundi la Mawaziri wa Jumuiya ya Madola linaloshughulikia Demokrasia na Haki za Binadamu (CMAG - Commonwealth Ministerial Action Group). Kikao chao cha 73 kimefanyika leo kwa dharura (extraordinary session) na kutoa Tamko la Kuhitimisha (Concluding Statement) ambalo sehemu kubwa limejadili hali ya kisiasa na haki za binadamu hapa nchini kwetu Tanzania.
Kwa ufupi, Tanzania imeendelea kubakizwa kwenye Ajenda Rasmi (Formal Agenda) ya CMAG, jambo ambalo ki-diplomasia si zuri sana kwani linamaanisha bado tuko chini ya uangalizi maalum.
Hapa chini nimechambua mambo makuu 6 yaliyojiri kwenye tamko hilo:
1. Ripoti ya Mjumbe Maalum (Dr. Lazarus Chakwera)
CMAG imepokea ripoti ya Mjumbe Maalum wa Katibu Mkuu wa Jumuiya ya Madola, Rais Mstaafu wa Malawi, Dkt. Lazarus McCarthy Chakwera aliyefanya ziara hapa nchini. CMAG imeipongeza Serikali ya Tanzania kwa kumpa ushirikiano Mjumbe huyo na kumpa uhuru wa kutembelea Dar es Salaam, Dodoma na Zanzibar. Wametambua pia uwepo wa Tume ya Uchunguzi iliyoundwa na Serikali na ahadi ya Serikali kuleta maridhiano na mabadiliko.
2. Hali Kuzidi Kudorora (Kutoridhishwa kwa CMAG)
Pamoja na pongezi hizo, CMAG imeeleza kusikitishwa sana kwamba tangu ziara ya Mjumbe Maalum, hali ya kisiasa imezidi kudorora. Wametaja mambo yafuatayo:
- Kuzuiliwa kwa shughuli za kisiasa nchi nzima.
- Kubinywa kwa uhuru wa asasi za kiraia, mitandao ya kijamii na vyombo vya habari kwa ujumla.
- Kuendelea kushikiliwa kwa Kiongozi Mkuu wa Upinzani, Tundu Lissu, na mchakato wake wa kisheria kutotatuliwa.
- Uwepo wa hali ya taharuki na hofu miongoni mwa wapinzani.
Tangu kikao cha 71 cha Desemba 2025, CMAG ilitoa masharti ambayo hadi sasa inasema bado mawili hayajaguswa kabisa na moja limetekelezwa nusu. Wakaihimiza Serikali kutatua haya:
a) Kuondoa vizuizi vya uhuru wa kukusanyika, kujieleza, asasi za kiraia na vyombo vya habari.
b) Kuunda Jukwaa la mashauriano ya vyama vya siasa ili kukubaliana mfumo wa pamoja kuelekea uchaguzi ujao.
c) Kutekeleza michakato ya wazi ya kisheria kuwawajibisha waliosababisha vurugu na kuwafidia wahanga.
4. MASHARTI NA MUDA MAALUMU (The Ultimatum)
Kutokana na mapendekezo ya Mjumbe Maalum, CMAG imetoa maelekezo yenye ukomo wa muda (Time-bound actions) kwa Tanzania:
- Ndani ya Siku 30: Kutatua suala la kushikiliwa kwa Tundu Lissu kupitia njia za kisiasa au kisheria, na kuwaachia wengine wote wanaoshikiliwa kwa kutumia haki zao kwa amani.
- Ndani ya Siku 60: Kurejesha upatikanaji kamili wa mitandao ya kijamii na kuacha vitisho dhidi ya vyombo vya habari na watetezi wa uhuru wa kujieleza.
- Ndani ya Siku 90: Kuitisha jukwaa shirikishi na la kuaminika la vyama vya siasa (likiongozwa na mwezeshaji huru) kujadili mabadiliko ya mfumo wa uchaguzi, ushindani wa kisiasa, wafungwa, na uwajibikaji.
- Bila Kuchelewa: Kuanza uchunguzi huru wa makosa ya jinai uliopendekezwa na Tume ya Uchunguzi, pamoja na fidia kwa wahanga.
CMAG imekubaliana kukutana tena kwa kikao cha dharura mwezi Septemba 2026 na imeitaka Tanzania kuwasilisha ripoti ya utekelezaji wa haya masharti kabla ya kikao hicho. Hatari kubwa ipo mwezi Novemba 2026, ambapo CMAG imesema itafikiria "kuchukua hatua zaidi" (consider further action) ikiwa Serikali haitaonyesha maendeleo yaliyotarajiwa.
6. Msaada wa Kiufundi
Wamemaliza kwa kusema Sekretarieti ya Jumuiya ya Madola ipo tayari kutoa msaada wa kiufundi kama Tanzania itaomba, huku wakihimiza ushirikiano na Umoja wa Afrika (AU), SADC, EAC na Umoja wa Mataifa (UN).
My Take:
Wakuu, huu waraka unaonyesha joto la kidiplomasia limeanza kupanda juu ya Taifa letu. Kupewa "Timeline" za siku 30, 60 na 90 maana yake uvumilivu wa Jumuiya ya Kimataifa unaelekea ukingoni, hasa kuelekea uchaguzi.
Je, mnaona Serikali itakubaliana na haya masharti ya Jumuiya ya Madola, hasa hili la kumuachia Lissu ndani ya Siku 30 na jukwaa huru ndani ya Siku 90? Au tutaamua kushikilia msimamo wetu kama Taifa Huru na kuwa tayari kupokea hizo "hatua zaidi" (vikwazo) zinazokusudiwa Novemba?
Nimeambatanisha PDF (Original Document) hapo chini kwa wale wanaopenda kujisomea wenyewe kwa Kiingereza. Karibuni kwa mjadala wenye staha na kujenga.
(Chanzo: Concluding Statement of the 73rd CMAG - 10 July 2026)
