888I
JF-Expert Member
- May 16, 2024
- 451
- 568
Hotuba ya Mwenyekiti wa Tume, Jaji Mkuu Mstaafu Mohamed Chande Othman, iliyowasilishwa Leo (tarehe 23 Aprili 2026), inatoa picha halisi, nzito, na ya kusikitisha kuhusu kile kilichotokea wakati na baada ya Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 2025.
Hapa chini ni mambo matano (5) ya niliyoyaona kutokana na hotuba na ripoti hiyo:
1. Uwazi wa Kustua Kuhusu Vifo, Majeruhi na Matumizi ya Silaha za Moto
Tume haikuficha ukubwa wa madhara ya kibinadamu. Imeweka wazi kuwa jumla ya watu 518 walipoteza maisha, wakiwemo watoto 21. Zaidi ya hayo, watu 2,390 walijeruhiwa. Kitu kikubwa cha kiuchambuzi hapa ni ukiri wa Tume kuhusu matumizi makubwa ya nguvu na silaha za moto; ambapo kati ya maiti 219 zilizofanyiwa uchambuzi wa kitaalamu, vifo 197 (sawa na asilimia 90) vilitokana na kupigwa risasi. Kuweka takwimu hizi hadharani kunaonyesha ujasiri wa Tume katika kutoficha makovu ya taifa, huku ikikiri kuwa baadhi ya watu walipigwa risasi wakiwa majumbani mwao, jambo linaloashiria ukiukwaji wa miongozo ya matumizi ya silaha.
2. Kutenganisha "Vyanzo" vya Muda Mrefu na "Vichocheo" vya Muda Mfupi
Jaji Chande amefanya uchambuzi wa kutofautisha kati ya mzizi wa tatizo na kiberiti kilichowasha moto. Tume imebainisha vyanzo vya muda mrefu kuwa ni pamoja na madai ya Katiba Mpya, ugumu wa maisha, ukosefu wa ajira, na hofu iliyotokana na matukio ya watu kutekwa (Tume imebainisha kuwa kati ya 2023-2025 watu 758 walipotea au kutekwa). Kwa upande mwingine, Tume imeweka wazi kuwa vichocheo vilikuwa ni wanasiasa na wabuni mada (content creators) waliotumia mitandao ya kijamii kuhamasisha vurugu kwa kaulimbiu kama "Samia Must Go" na "No Reforms No Election". Hii inatafsiriwa kuwa ghasia hazikutokea kwa bahati mbaya, bali zilikuwa ni hasira za muda mrefu.
3. Tume inasema "Hayakuwa Maandamano ya Amani, Bali Uasi Ulioratibiwa"
Ripoti imejenga hoja ya kupinga madai ya watetezi wa haki za binadamu kuwa zile zilikuwa harakati za amani. Tume imehitimisha kuwa kilichotokea kilikuwa nje ya kinga ya sheria za maandamano kwa sababu washiriki walibeba silaha hatari (nondo, mapanga, vilipuzi), walivamia vituo vya polisi, na walilenga kupoka haki ya kikatiba ya watu wengine kupiga kura. Tume imethibitisha kuwa makundi haya yalifadhiliwa, yalipewa mafunzo kwenye "makambi" maficho, na yalitumia mbinu za kijeshi za kushambulia maeneo mengi kwa wakati mmoja ili kuwazidi nguvu polisi.(SIJUI POLISI WALIKUWA WAPI HAWA WATU WAKIWA KAMBINI WAKIPEWA HAYO MAFUNZO,ILA WALIWEZA KUWAUA BAADA YA KUMALIZA MAFUNZO )
4. Kukataa Kuwalinda Polisi Wanaotuhumiwa kwa Jinai
Licha ya Tume kukubali kuwa Jeshi la Polisi lilizidiwa nguvu na lilikuwa na uhalali wa kutumia nguvu (proportional force) kujilinda katika baadhi ya maeneo, haikuwapa kinga ya moja kwa moja. Tume imependekeza kuundwa kwa "Tume ya Uchunguzi wa Kijinai" ili kuchunguza matukio tatanishi ya vifo, majeruhi, na watu waliopotea. Hotuba imetoa mifano hai ya mauaji yanayotiliwa shaka, kama vile mtoto aliyepigwa risasi kisimani Mbozi, kijana aliyepigwa risasi nne mgongoni Arusha, na mauaji ya watu 13 kwenye kibanda cha TV Mwanza. Hili ni onyo kuwa ukiukwaji wa haki za binadamu uliofanywa na vyombo vya dola lazima uwajibikiwe.(SIJUI KAMA UWAJIBIKAJI UTAFIKIWA)
5. Suluhisho la Kisiasa: Katiba Mpya na Maridhiano ya Kitaifa
Tume imeona suluhisho la mgogoro huu siyo mabomu wala nguvu za dola, bali ni siasa safi. Jaji Chande amependekeza mambo ya kimuundo: Kwanza, Katiba Mpya inapaswa kupatikana ifikapo mwaka 2028 ili itumike kwenye uchaguzi wa 2029/2030. Pili, kuundwa kwa Tume ya Maridhiano na Muafaka wa Kitaifa itakayosaidiwa na Baraza la Ushauri la Wazee ili kuponya majeraha.
Tatu, Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (INEC) ipewe meno na iruhusiwe kuajiri watumishi wake yenyewe ili kuondoa malalamiko ya upendeleo. Hii inaonyesha kuwa Tume inaamini amani ya kweli itapatikana tu kwa kurekebisha mifumo ya kidemokrasia...(NISEME IKIWA MAPENDEKEZO YATATEKELEZWA HARAKA ITAKUWA AHUENI HASWA LA KATIBA MPYA NA INEC LAKINI SIJUI WATAWALA KM WANAHITAJI HAYA )
Hapa chini ni mambo matano (5) ya niliyoyaona kutokana na hotuba na ripoti hiyo:
1. Uwazi wa Kustua Kuhusu Vifo, Majeruhi na Matumizi ya Silaha za Moto
Tume haikuficha ukubwa wa madhara ya kibinadamu. Imeweka wazi kuwa jumla ya watu 518 walipoteza maisha, wakiwemo watoto 21. Zaidi ya hayo, watu 2,390 walijeruhiwa. Kitu kikubwa cha kiuchambuzi hapa ni ukiri wa Tume kuhusu matumizi makubwa ya nguvu na silaha za moto; ambapo kati ya maiti 219 zilizofanyiwa uchambuzi wa kitaalamu, vifo 197 (sawa na asilimia 90) vilitokana na kupigwa risasi. Kuweka takwimu hizi hadharani kunaonyesha ujasiri wa Tume katika kutoficha makovu ya taifa, huku ikikiri kuwa baadhi ya watu walipigwa risasi wakiwa majumbani mwao, jambo linaloashiria ukiukwaji wa miongozo ya matumizi ya silaha.
2. Kutenganisha "Vyanzo" vya Muda Mrefu na "Vichocheo" vya Muda Mfupi
Jaji Chande amefanya uchambuzi wa kutofautisha kati ya mzizi wa tatizo na kiberiti kilichowasha moto. Tume imebainisha vyanzo vya muda mrefu kuwa ni pamoja na madai ya Katiba Mpya, ugumu wa maisha, ukosefu wa ajira, na hofu iliyotokana na matukio ya watu kutekwa (Tume imebainisha kuwa kati ya 2023-2025 watu 758 walipotea au kutekwa). Kwa upande mwingine, Tume imeweka wazi kuwa vichocheo vilikuwa ni wanasiasa na wabuni mada (content creators) waliotumia mitandao ya kijamii kuhamasisha vurugu kwa kaulimbiu kama "Samia Must Go" na "No Reforms No Election". Hii inatafsiriwa kuwa ghasia hazikutokea kwa bahati mbaya, bali zilikuwa ni hasira za muda mrefu.
3. Tume inasema "Hayakuwa Maandamano ya Amani, Bali Uasi Ulioratibiwa"
Ripoti imejenga hoja ya kupinga madai ya watetezi wa haki za binadamu kuwa zile zilikuwa harakati za amani. Tume imehitimisha kuwa kilichotokea kilikuwa nje ya kinga ya sheria za maandamano kwa sababu washiriki walibeba silaha hatari (nondo, mapanga, vilipuzi), walivamia vituo vya polisi, na walilenga kupoka haki ya kikatiba ya watu wengine kupiga kura. Tume imethibitisha kuwa makundi haya yalifadhiliwa, yalipewa mafunzo kwenye "makambi" maficho, na yalitumia mbinu za kijeshi za kushambulia maeneo mengi kwa wakati mmoja ili kuwazidi nguvu polisi.(SIJUI POLISI WALIKUWA WAPI HAWA WATU WAKIWA KAMBINI WAKIPEWA HAYO MAFUNZO,ILA WALIWEZA KUWAUA BAADA YA KUMALIZA MAFUNZO )
4. Kukataa Kuwalinda Polisi Wanaotuhumiwa kwa Jinai
Licha ya Tume kukubali kuwa Jeshi la Polisi lilizidiwa nguvu na lilikuwa na uhalali wa kutumia nguvu (proportional force) kujilinda katika baadhi ya maeneo, haikuwapa kinga ya moja kwa moja. Tume imependekeza kuundwa kwa "Tume ya Uchunguzi wa Kijinai" ili kuchunguza matukio tatanishi ya vifo, majeruhi, na watu waliopotea. Hotuba imetoa mifano hai ya mauaji yanayotiliwa shaka, kama vile mtoto aliyepigwa risasi kisimani Mbozi, kijana aliyepigwa risasi nne mgongoni Arusha, na mauaji ya watu 13 kwenye kibanda cha TV Mwanza. Hili ni onyo kuwa ukiukwaji wa haki za binadamu uliofanywa na vyombo vya dola lazima uwajibikiwe.(SIJUI KAMA UWAJIBIKAJI UTAFIKIWA)
5. Suluhisho la Kisiasa: Katiba Mpya na Maridhiano ya Kitaifa
Tume imeona suluhisho la mgogoro huu siyo mabomu wala nguvu za dola, bali ni siasa safi. Jaji Chande amependekeza mambo ya kimuundo: Kwanza, Katiba Mpya inapaswa kupatikana ifikapo mwaka 2028 ili itumike kwenye uchaguzi wa 2029/2030. Pili, kuundwa kwa Tume ya Maridhiano na Muafaka wa Kitaifa itakayosaidiwa na Baraza la Ushauri la Wazee ili kuponya majeraha.
Tatu, Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (INEC) ipewe meno na iruhusiwe kuajiri watumishi wake yenyewe ili kuondoa malalamiko ya upendeleo. Hii inaonyesha kuwa Tume inaamini amani ya kweli itapatikana tu kwa kurekebisha mifumo ya kidemokrasia...(NISEME IKIWA MAPENDEKEZO YATATEKELEZWA HARAKA ITAKUWA AHUENI HASWA LA KATIBA MPYA NA INEC LAKINI SIJUI WATAWALA KM WANAHITAJI HAYA )
