Mheshimiwa Zitto, kwa hili umekosea

[Dr Matola PhD]

Kwahiyo huyu ndugu walikwenda kujieleza kwa wanaccm, halafu wanaccm wakaona Idd Azzan ndio anafaa! siamini kama mlikuwa mnajieleza kwa kiswahili, labda mlikuwa mnatumia lugha ya kindengereko.

Phillip Mangula aliwahi kuambiwa Iringa na wanaccm wenzake kwamba hawahitaji vipeperushi vya karatasi, bali wanataka vipeperushi vya wekundu wa msimbazi.

 

[fige]

Mchambuzi,
Mkuu wangu ni vizuri sana ukizungumzia kitu kulingana na mazingira ya Tanzania na sio kuchukua somo zima la uchumi la kuliweka hapa ili mradi kuhalalisha utawala huu mbaya.

Katika swala la mfumko wa bei sioni uhalali wowote wa kuhusiana na global economic crisis kwa sababu nchi za Kiafrika na hasa maskini hatukuwa affected sawa na nchi za magharibi isipokuwa sisi ile recession ilisababisha slowdown ktk ununuzi wa exports zetu kwa sababu demand ya mali zetu ilipungua hivyo kama tumekosa soko ina maana mali yetu ilikuwa inatakiwa ishuke bei badala ya kupanda kama tulivyoshuhudia wakati wote wa utawala wa JK.

Kwa hiyo sidhani kama ni busara kuzungumzia global economics crisis na impact zake mahala ambapo viashirio vya ongezeko la bei ya bidhaa havifanani hasa tukizingatia kwamba hakutudhulika kwa sababu hizo.. Na sikuelewi unaposema hivi:- Ila muhimu: tutambue kwamba, price levels today are record breaking only in current terms, but in real terms, if you look at the data, the prices remain way below the levels of the late 1970s, ofcourse with the exception of Crude Oil.

Hapo nilipo highlight sielewi hizo data unazozungumzia kwamba prices ya vyakula ipo chini ya miaka ya 70's una maana gani?

Mkuu wangu ktk baadhi ya maelezo yako umeorodhesha vitu vingi vilivyosababisha mfumko wa bei ya bidhaa...haya mengi hayakuwepo miaka ya 70's iweje leo useme kwamba bei zipo chini ya miaka ile wakati unajua fika kwamba nchi kama Tanzania haya maswala ya KILIMO KWANZA ndio sababu kubwa ya mfumko wa bei kwa sababu gharama zote za uzalishaji mazao yetu lazima ziwekwe ktk upangaji wa bei mpya za mazao jambo ambalo halikuwepo zamani..Binafsi nilitegemea zaidi kilimo cha kisasa kingekwenda kwa hatua.. tukitumia mbegu zetu za asili na kitakachoongezeka ni umwagiliaji badala ya kusubiri mvua lakini CCM na KILIMO KWANZA mkachagua matumizi ya mbegu za kisasa ili kuongeza mavuno ya mkulima pasipo kupima gharama na athari zake..

Kilimo cha mbegu za kisasa kinategemea sana matumizi ya vifaa ambavyo havipatikani kwa bei rahisi kama jembe la mkono, pia sii rahisi kubadilisha kilimo cha mashamba madogo kubadilika ghafla na kuwa kile cha ma settlers kwa sababu ati huko Ulaya na nchi zilizoendelea ndio zinafanya hivyo..Matrekta, mbolea, mafuta na kadhalika haya yote yanachangia mfumko wa bei ya mazao hasa pale tulipoamua kufanya hivyo ktk mazao ya chakula (food crops).

Leo hi tumepoteza kabisa mbegu zetu za asili ambazo zilikuwa vumilivu ya ukame isipokuwa mvua hazikuwa za kutosha na kilichotakiwa zaidi ni kilimo cha umwagiliaji na tumepandikiza mbegu ambazo zinahitaji mbolea sana na kama usipoweka mbolea hakuna kitakachoota.. Na kibaya zaidi ardhi iliyokwisha tumia mbolea hizi haiwezi kuotesha kitu kingine chochote pasipo matumizi ya mbolea hizi. bado pamoja na uvumilivu wake wa ukame zinahitaji maji sawa kabisa na amount ya maji mbegu zetu za asili zilihitaji sema tofauti ni muda wa kufikia kuvuna mazao haya...

Nikilikuwa dara miezi michache iliyopita nikatazama jinsi tulivyoondoka ktk ufugaji wa ng'ombe wa kiasili kwenda ng'ombe wa kizungu na hakika sikuelewa sababu haswa. Ukienda ktk Mabucha ya nyama utaambia huwa hawauzi zaidi ya nusu ng'ombe kwa siku na wakati mwingine nyama hulala, Na matumzi ya maziwa sio kwamba yameongezeka kiasi kwamba kulikuwepo na shida ya maziwa au demand ilikuwa kubwa kulio supply bali ni ile imani kwamba ng'ombe wa kizungu wana maziwa na nyama nyingi kuliko wa kienyeji wakati huohuo soko kubwa lililopo nchini ni nyama na maziwa ya ngo'mbe wa kiasili.. sasa tunafanya hivi ili tufikie kitu gani haswa kaa sii kufuata matakwa ya wazungu..

Nimeyasema haya siku nyingi sana na kama nakumbuka hata mh.Mwandosya akiwa waziri wa kilimo ( correct me if I'm wrong) awaliwahi kusema Tanzania hatupo tayari kuanzisha kilimo cha kisasa kwa njia ya kutumia mbegu za kisasa lakini tumekuja wasikia kina Kofi Anan wenye kufanya kazi zao kwa interest za nchi za magharibi leo bei hata ya sukari imepanda na tunashindwa kuirudisha chini..

Na nitahitimisha hili la Kilimo kwanza kwa kusema makosa yaliyofanyika yatakuwa na impact kubwa sana kwetu kama ilivyotokea kwa samaki sangara ziwa nyanza (victoria) kiasi kwamba tumepoteza samaki wa asili (wameliwa na sangara) na wachache waliobakia tunashindwa kumudu bebi zake.. halafu sangara nao wanakwisha mwisho wa siku Ziwa Victoria litabakia ziwa lililokufa (dead lake)..

Labda nikuunge mkono zaidi ktk swala la Trade deficit ambapo kwa miaka mingi tumekuwa tunashindwa kulitazma zaidi. Tanzania ya leo imekuwa nchi ya imports zaidi ya exports na kwa bahati mbaya hata Utajiri Mungu alotupa tunaugawa nje kwa Maifsadi.. mfano tazama mkataba wa Barricks, sasa ukichukulia uchumi wa puto utafikiri kwamba Tanzania inafaidika sana na mauzo ya dhahabu lakini ukweli ni kwamba hatupati kitu..Huu ni uchumi hewa ambao Nyerere aliukataa na wala sii jadi yetu kabisa..Wabongo kwa asili wanaamini zaidi into Liquid market na ndio biashara yetu miaka yote..fedha iliyopo mfukoni itanunua mali inayohitajika with minimum loss of value...kuliko biashara ya tombola ambayo huna hakika ya market kesho na ndio maana tunashindwa hata kuweka fedha benki au hata kununua hisa DSE..

Hivi nikuulize wewe uliyeko CCM, tumeshindwa nini kufanya kilimo kwanza kiwe focussed on Cash crops?..Nchi kubwa yenye ardhi ya kilimo isiyokuwa na kipimo kwa nini tusianzishe mashamba mapya ya mazao ambayo yana soko nje, tuanzishe viwanda vinavyosindika mazao hayo kama wajarumani na waingereza walivyoanzisha Pamba, kahawa, katani na kadhalika badala yake tumeingia ukulima wa mahindi, mpunga, miwa na vitu ambavyo kiasili vilihitaji tu maji kutosheleza mahitaji yetu na hasa tukizingatia kwamba sisi tuna wakulima wadogowadogo wenye mashamba madogo ambayo hayakuhitaji mfumo tulochukua?..

To be specific, The high levels of liquidity had not stressed out any major impact on our financial system. In fact, hao wanaoitwa Wajisiriamali wametokana na mfumo huu wa kibiashara zaidi kwani hutengeneza vitu kulingana na soko na kuviauza chapuchapu.. wenyewe wanasema biashara ya kuzungusha..However, local banks zetu zinztoa fedha na wanachukua risk kubwa sana, na pengine naweza kusema impact iliyotokana na global economic crisis ktk banking system imetugharimu tu kwamba hizi bank zetu zina share ownership na Bank za nje kwa hiyo hiyo bank za nje zinapo suffer capital constraints kitu cha kwanza huondoa capital zao ktk benki ndogo kama zetu na hapo ndio unaona kuyumba kwa mikopo na benki zetu lakini bado ukitazama kwa makini hizi benki zetu zinatengeneza fedha (faida) kubwa sana ku operate kwetu kutokana na interest kuwa wanazo charge kwa gharama ndogo sana ya matumizi..

Mkuu, Tanzania is Heaven of business world, ikiwa tutapata utawala bora (viongozi) wenye kutambua jinsi Mungu alivyotujaalia utajiri mkubwa na kinachotakiwa ni matumizi mazuri ya mwongozo, itikadi na sera nzuri kulingana na mazingira yetu..Ufisadi ni haramu na hata siku moja hatuwezi kuendelea kwa kufuata mrengo wowote ikiwa Ufisadi ni sawa na tobo ktk pakacha la mfuko wa Taifa. No matter how fast, careful, energy mtakayoweka hatuwezi kulijaza pakacha linalovuja.. Tuzibe kwanza pakacha na ndio maana namsifia sana Dr.Slaa ktk hili kwani hata kwa kutumia logic hivi kweli unaweza kuijaza ndoo maji ikiwa imetoboka?.. je ni muhimu kuziba tobo kwanza au kutafuta mbinu za kuijaza hiyo ndoo pasipo kuziba hizo tobo..
Watanzania tena wasomi kwa hesabu kubwa wanafikiria zipo mbinu za kuijaza ndoo bila kuziba tobo na ndio haya tunayoyaona kila siku yakiendelea hali nchi inazidi kudidimia ktk umaskini...Still never learned a thang!

Duh ! Nimekubali mkuu ,adui yetu namba moja ni UFISADI hata kwa sera za ccm Tz inaweza kupaa,tatizo ni mimi kwanza Taifa badaye

 

[Mzee Mwanakijiji]

Serikali kukopa si jambo geni duniani. Karibu serikali zote kwa wakati fulani fulani hulazimika kukopa. Hivyo kwa serikali yetu kukopa tu wala si tatizo kabisa. Tatizo linakuja kwenye mambo mawili - uwezo wa kukopesheka na uwezo wa kulipa. Hivi viwili vinahusiana. Mtu anaweza kukukopesha akiangalia uwezo wako wa kulipa. Kwa mtu binafsi anapoomba mkopo wanaangalia uwezo wake wa kulipa kwa kuangalia mapato yake na hilo huamua ni kiasi gani cha mkopo anaweza kupata (debt to income ratio).

Kwa nchi zinakikomo chake cha kulipa nacho. Huwezi kama serikali kukopa bila kikomo. Hata watu wanaotaka kukukopesha kama nchi wanaangalia uwezo wako wa kulipa kwa kuangalia mapato yako. Nchi nyingi ambazo zimejikuta kwenye matatizo ya kiuchumi mfano mzuri Ureno na Ugiriki zilijikuta kwenye matatizo kwa sababu zilikuwa hazikopesheki tena hadi zilipokubali kufanya mabadiliko makubwa ya kujifunga mikanda (austerity plans).

Swali ni Tanzania inakopesheka? Ili tuweze kujua inakopesheka kwa kiasi gani hatuna budi kuangalia ni kiasi gani cha mikopo wanaweza kupata kutoka taasisi za Kimataifa. Mara nyingi wenzetu hawa wa taasisi za kimataifa wanaangalia rating ya nchi na kuna taasisi zinazo rate hizi nchi mbalimbali. Kwa siku za karibuni tumeona kauli hizi za watu wa taasisi za kimataifa kutoa angalizo kuwa Tanzania inaelekea kutokukopesheka.

Ili nchi ifikie kuwa haikopesheki maana yake kubwa ni aidha ina matumizi makubwa sana kuliko mapato yake au imeshindwa kusimamia mapato yake vizuri au haina vyanzo vya kutosha vya mapato. Wakubwa wakikataa kukukopesha maana yake bajeti yako wewe ina matatizo. Hili kusababisha nchi kuanza kukopa kutoka ndani.

Wengi wameshagusia hapo juu suala hili kwani hata kukopa ndani nako kuna mipaka yake. Huwezi kukopa kuliko uwezo wa fedha wa mabenki ya ndani ulivyo. Kwa mfano, (na hii ndio hatari iliyopo) serikali inaamua kukopa kwa ajili ya matumizi yake shilingi trilioni moja kutoka ndani wakatu uwezo wa ndani wa taasisi zetu za fedha kukopesha ni trilioni tatu (natumia mfano tu). Ina maana theluthi moja ya uwezo huo wa ndani unaservice serikali. Fedha ambazo zingeweza kwenda kwenye sekta binafsi na watu binafsi zinaingizwa kwenye serikali. Sasa swali serikali inaweza vipi kulipa kiasi hicho cha fedha kama uwezo wake wa mapato ni mdogo?

Swali, ni benki gani ya ndani itakayokuwa tayari kuikopesha serikali huku ikijua serikali haina uwezo wa kulipa? Hapa suala la government bonds linakuja kwa nguvu.

Lakini kama serikali haikopesheki toka nje na taasisi za ndani zimekuwa exhausted to the maximum serikali inabakiwa na jambo gani la kufanya? Njia ya kwanza ni kuamua kuchapa fedha zaidi na kusababisha inflation (fiscal intervention). Matokeo ya hili inaweza kusababisha uwepo wa "fedha" nyingi lakini athari zake kwa uchumi zinaelekewa.

Njia ya pili ambayo itajikuta inachukuliwa ni kuanza austerity plans yaani kubana matumizi. Hapa patakuwa patamu. Serikali ya CCM haina sera au uwezo wa kubana matumizi zaidi ya kukata kwenye huduma muhimu. Hawawezi kukata mishahara na posho zao na mastahili yao mengine au hata kufanya government spending freeze.

Sijui tutatokaje.

 

[MpendaTz]

Mimi nina swali kwenu wataalaum wa uchumi. au yeyote mweny jibu lisilo la kisiasa.

Wekeni siasa na maneno ya wanasia pembeni. Uchumi wa Tanzania unategemea nini.?????

Nauliza swali hili sababu nimesoma

• nchi kama UK ni finacial econony
• Nchi kama Ujemarumani na Japan ni manufactiring economy
• USA nadhani ni mchaganyiko wa Fiance na manufactiring.
• China inakuja juu sababu ya manufacturing

Je tanzania uti wa mgongo wa uchumi wetu wake ni nini ? Not politics please.

• agricultural.
  
• Mining
  
• Tourism
  
• manufacturing
• Small and Medium Enteprse
• Finance

Zing Asante sana kwa swali hili. hapa sasa great thinking is at course! Tunatakiwa kujadili hili kwa kina, zaidi tuwe wakweli.
Nchi yetu ninavyofahamu uchumi wake uliegemea zaidi "Agriculture and Manufacuring" .Ndiyo maana hata wakati huo chama tawala kikijiita ni chama cha wakulima na wafanyakazi. Lakini kwa sasa tumepoteza dira. It's a complete chaotic economy and confusing as a result.
Ila nakiri mimi si mwanauchumi tuwangoje mabingwa wa uchumi wajibu hili swali.
Asante!

 

[ndimuchumvi]

Napenda nifafanue zaidi. Kwanza napenda mjadala huu. JF inapaswa kuwa hivi. Kujadiliana masuala ya kisera. Pili, kwanza sote tunakubaliana kwamba gharama za maisha zimepanda sana. Mwananchi wa kawaida ndiye anayeathirika zaidi na kupanda huku kwa gharama za maisha kuliko mwananchi mwenye kipato kikubwa. Hii inatokana na sababu kwamba bei zinapanda haraka zaidi kuliko kipato cha mwananchi wa kijijini ambacho ni cha msimu.
Kumekuwa na pengo kubwa sana kati ya matajiri na masikini. Sababu kubwa ni kwamba sekta za uchumi zinazokua zinafanya matajiri wawe matajiri zaidi. Sekta ya Kilimo inayoajiri watanzania takribani asilimia 65 haikui inavyotakiwa na hivyo masikini wanakua masikini zaidi.
Kwa kuwa watu masikini wanauza bidhaa zao kwa bei za vijijini, lakini wananua mahitaji yao kama sukari, mafuta nk kwa bei za mijini, basi mfumuko wa bei husukuma watu masikini kwenye lindi la umasikini. Policy intervention inapaswa kuokoa hawa masikini wasiwe masikini zaidi. Tunafanyaje -

Mosi, katika 'basket of goods and services' ambayo mtanzania hutumia kwa siku, chakula ni asilimia 47, umeme na mafuta 11 na usafiri 3. Kwa hiyo NBS wanapokokotoa inflation, asilimia 61 ni masuala hayo. Food inflation inapaswa, narudia, inapaswa kudhibitiwa kwa kuongeza uzalishaji wa chakula na kuhakikisha kinaingia sokoni. Hili ni suala la msimu maana kilimo chetu ni cha mvua. Hivyo inabidi kudhibiti bei ya mafuta.
Sisi hatuna visima vya mafuta ( kuna 1bn barrels of oil in mtwara yet to be officially declared). Bei ya mafuta hatuna mamlaka nayo. Sisi tuna mamlaka na kodi tunazotoza kwenye mafuta. CHADEMA inapendekeza tupunguze kodi hizi kwa asilimia 50.
Sasa tunazibaje pengo hilo la kodi? Ndio tunapendekeza mambo 3- kupunguza misamaha ya kodi kutoka 2.5% ya GDP sawa na 630bn tshs kwa mwaka mpaka 1% ya GDP sawa na kuokoa takribani 400bn tshs. Pili, tunataka kumilikisha umma uchumi. Tunauza hisa za serikali katika Airtel kwa njia ya IPO. Serikali ina hisa 40%, tutauza 25% na kupata takribani 324bn ths. Tutauzakwa IPO hisa za NBC 15% na kupata takribani 200bn.
Hizi ni njia za muda mfupi. Njia za muda mrefu ni kuongeza uzalishaji wa chakula na kuboresha miundombinu chakula kifike sokoni.
Tunapaswa kukuza uchumi na kuweka usawa ie growth with equity.

Ngoja niwahi kikao cha tathmini

Zitto
Nakushukuru kwa mawazo mazuri lakini nafikiri approach hiyo ya kuuza hisa nisingeshauri maana ni sawa na mkulima kuuza ng'ombe wake anaempatia maziwa sasa ili akidhi mahitaji yake sasa.kuna mambo mengi unayachanganya ingawa ni mazuri na inatuwia vigumu kukuelewa .suala la kupunguza kodi ya mafuta ni muhimu sana na hasa ikizingatiwa inagusa nyanja nyingi za uchumi na hivyo kupelekea hali ya maisha ya mtanzania kuwa magumu.mimi nashauri yafuatayo:
kuangalia jinsi ya kuuimarisha mapato ya ndani ambayo bado hayakusanywi kama inavyostahili.kuna mianya mingi tu,misamaha ya kodi,wigo wa walipa kodi bado mdogo na zua mianya ya rushwa
Punguza matumizi ya serikali na bunge.matumizi ya serikali na bunge bado ni makubwa sana ukilinganisha na kazi wanazozifanya.mfano baraza la mawaziri lipunguzwe,matumizi yasiolazima,punguza idadi ya wabunge wa kuteuliwa
Kuna mashirika na taasisi za umma ambazo zifedha za serikali na amabazzo wanachezeachezea tu,mfano kujenga majengo na ofisi za gharama kubwa na kujindnulia magari ya anasa na vitu kama hivyo.ni vizuri treasury register akapewa jukumu kubwa la kuhakikisha ziada ya mapato ya mashirika hayo yanapelekwa hazina kwa muda muafaka.

Kuna haja pia ya benki kuu kuangalia tena juu ya msimamo wake kwenye thamani ya shilingi.kuendelea kuporomoka kwa shilingi kunachangfi kwa asilimia kubwa kupanda kwa bei ya mafuta na bidhaa nyingine zinazoagizwa kutoka nje.ni ukweli usiopingika kwamba shiling imeachwa na kuharibiwa thamani yake na jukumu la kuilinda halijatekelezwa vyema na benki kuu.tunajinyonga wenyewe au kujikaanga kwa mafuta yetu tunapokosa umakini wa kusomamia mambo ya uchumi na hasaforeign exchange na riba.

Mashirika na kampuni muhimu yenye faida yabaki kuwa sehemu ya uwekezaji wenye tija kwa serikali.
Kuna namna ya kuimairisha liquidity pale DSe na si lazima sana serikali ikawa tu ndio inafloat shares.wazalendo na wananchi wanaweza kufanya hivyo kwa kampuni zao kama masharti yatakuwa mazuri na kuvutia.ongeza wahusuka wakuu yaani kampuni zilizoorodheswa ili kuonge idadi ya hisa,ruhusu brokers wengi zaidi,automate trading system na kuwaelimisha wananchi juu ya fursa zilizopo pale.nitakupa mfano wa treasury bonds ambazo zote zimeorodheshwa pale(karibu trilion moja) na zina returns kubwa tu lakini ni wananchi wangapi wanafahamu hili?wakifahamu wataweza kushiriki vizuri zaidi.ruhusu professionalism badala ya watu ambao hawana ujuzi na uelewa wa soko la mitaji.

Labda niseme kwamba una mawazo mazuri ila namna ya kuyafanyia kazi ndio ina nipa shida kukubaliana nawe.

 

[Kobello]

Tupunguze matumizi,hivi hawa wabunge na mawaziri wakikatwa mishahara na marupurupu,kwa asilimia 30% unajua serikali itapata kiasi gani?...au waondoe wabunge wa viti maalum,pia turudi kwenye enzi za babu...magari ya serikali jumapili na jumamosi na sikukuu yakamatwe!!!

 

[lifeofmshaba]

ok wachumi mmeongea tena kwa article ndefu sana
ila ukweli ni kwamba ATCL na hayo mashirika mengine hayana
faidi yoyote kijamii na kiuchumi, ATCL ina ndege mbili na wafanyakazi 150
tatizo nini?
je ni hizo hoja za kiuchumi? au uongozi mbovu?
na kama wote tunakubaliana kwamba ni mfumo au uongozi basi HOJA ya Mh Zitto inamshiko maana kwa kufanya hizo control ya hayo mashirika itaongezeka
na sisi wananchi tunapona kwa hayo mahela wanayopewa ACTL kila kukicha.

 

[Mzee Mwanakijiji]

Tupunguze matumizi,hivi hawa wabunge na mawaziri wakikatwa mishahara na marupurupu,kwa asilimia 30% unajua serikali itapata kiasi gani?...au waondoe wabunge wa viti maalum,pia turudi kwenye enzi za babu...magari ya serikali jumapili na jumamosi na sikukuu yakamatwe!!!

Nyerere peke yake aliwahi kukata mishahara ya watumishi wote mwanzoni mwa miaka ya sabini baada ya watu kuanza kudai mastahili ya ajabu. Kikwete hana ujasiri huo. Acha kukata tu aseme tu freeze wage increase for political leaders and higher executives for the next three years watalia utashangaa! Watakuja na kila sababu ya kwanini wao "wanastahili zaidi" na kuwa hata hicho wanachopata "bado ni kidogo"

 

[Kobello]

Nyerere peke yake aliwahi kukata mishahara ya watumishi wote mwanzoni mwa miaka ya sabini baada ya watu kuanza kudai mastahili ya ajabu. Kikwete hana ujasiri huo. Acha kukata tu aseme tu freeze wage increase for political leaders and higher executives for the next three years watalia utashangaa! Watakuja na kila sababu ya kwanini wao "wanastahili zaidi" na kuwa hata hicho wanachopata "bado ni kidogo"

Na Sokoine,in early 80s....alijitolea sehemu ya mshahara wake baada ya daktari mmoja wa muhimbili kujitolea sehemu ya mshahara wake! na enzi hizo mambo hayakuwa chai mayai!

 

[Kobello]

ok wachumi mmeongea tena kwa article ndefu sana
ila ukweli ni kwamba ATCL na hayo mashirika mengine hayana
faidi yoyote kijamii na kiuchumi, ATCL ina ndege mbili na wafanyakazi 150
tatizo nini?
je ni hizo hoja za kiuchumi? au uongozi mbovu?
na kama wote tunakubaliana kwamba ni mfumo au uongozi basi HOJA ya Mh Zitto inamshiko maana kwa kufanya hizo control ya hayo mashirika itaongezeka
na sisi wananchi tunapona kwa hayo mahela wanayopewa ACTL kila kukicha.

Are you serious?....nani atanunua shares za kampuni isiyo na faida?....sidhani hata kama wanaweza kujiregister DSE

 

[toxic]

Hii sasa ndo Jamii Forums kwenye great thinkers. Ahsante sana kwa uchambuzi. Ahsante sana Zitto nawe kwa majibu yako.
Hakika mchambuzi wangu CCM wanakufunika tu ndo maana walikuchakachua kwenye kura za maoni. Yaani wewe kiukweli kabisa bila fitina, nyumbani pako ni CDM. Zitto tafadhali apewe kadi yake.

Mwoga huyu hawezi toka ccm,baba,mama ccm mixed up na uoga wa wajomba zake kina mwakyembe basi tena tuendlee tu kuwa pamoja jf.

 

[Nguruvi3]

Nashukuru kwa makala yako yenye changamoto, nabaki na wasi wasi kuwa watu wenye mtazamo kama wako wa 'Tanzania kwanza, siasa baadae' wana nafasi hapo ulipo. Pengine ungefikiria kuungana na wengine kusukuma gurudumu. Sipendi kupandikiza siasa kwa kuwa ni mfuasi wa Tanzania kwanza siasa baadae siku nyingi, ila ikibidi tuwapongeze wahusika na hapa ni Chadema. CDM kilipojizatiti kimetoa changamoto sana na hakika Tanzania kwanza ni sehemu ya sera zao. Nadhani unaweza kuona mfano mzuri tu bungeni ambako wabunge wenye nguo kama zako wamebaki kupiga makofi na hata kura hawajui inahusu sera gani. Hata wewe ungekuwa mbunge wa Kigamboni sidhani ungejinasua kwenye mfumo huo wa miaka 47, ndio maana nakusihi uangalie, je upo upande sahihi wa barabara?

Mchambuzi: 'mashirika ya umma yemefanya vibaya miaka ya 80 nahakukuwa na njia ila kuyabinafsisha'. Sikubaliani na hoja hii kwasababu mashirika ni kitu na yanaendeshwa na watu. Tatizo ni uongozi na siasa katika uchumi. Wakuu wa mashirika na bodi zao walichaguliwa kufuata utiifu na si elimu wala uzooefu. Jiulize Tanganyika packers iliyokuwa inatengeneza nyama na kuuza kwa askari wa ukombozi na Uarabuni ilikufa kwanini ili hali ng'ombe wapo na hawana soko. Mtu aliyeua kiwanda anachaguliwa kuwa bodi member wa kiwanda kingine. Mifano ipo mingi sana, nachosema hapa uzembe huo bado tunauona katika sekta za madini n.k hadi leo
Iweje CRDB na NMB, au Brewerie na sigara viendelee kufanya vema urafiki, UFI, Bora vife.

'Rais akishika bango Ufisadi CDM watakuwa na sera gani za ushindani' Mchambuzi hakuna taifa lolote lililopiga hatua bila kupambana na kushinda ufisadi. Ushindi si 100% ni kupita kiwango cha ufaulu ambacho sisi tupo chini sana. Unapo mwambia Zitto aendelee kuelemisha kuhusu rushwa ni kumtwisha kazi ambayo kama viongozi wa serikali yako wangekuwa makini na wabunge wao leo ufisadi ungekuwa maktaba, si hivyo asilani. Zitto akipambana na wewe wanyooshe kidole serikali ya chama chako hadharani kama tunavyofanya.

Mukandara: Naungana nawe kuwa uchumi wetu ni mdogo sana na haujafungamana kiasi cha kuathirika sana na masoko ya dunia. Suala la kupanda bei za mafuta linatumika tu kuhalalisha kushindwa. Tatizo lipo kuanzia miaka ya 70 lakini serikali ilikuwa na jinsi ya kulishughulikia.
Marekani majuzi kidogo wafungue 'strategic reserve' kupunguza makali, sijui pamoja na sera za IMF nini kiliua TPDC ambayo ingesadia sana kukabiliana na hali hii. Serikali makini ilitakiwa iwe imejipanga kwa kujua kuwa nishati tunayotegemea ni ya kuagiza.

MMKJ: Nakubaliana kuwa hakuna serikali isiyokopa jambo la muhimu ni kuwa na 'fiscal balance'. Marekani sasa wanafikiri kuweka 'debt ceiling'. Tatizo letu ni kuwa bajeti yetu haiendani na matumizi. Pesa zilizopotea kwa malipo hewa, kazi hewa, mishahara hewa, misamaha ya kodi, mikataba mibovu kama taarifa za CAG, Zitto na Mrema tusingekuwa na nakisi katika bajeti yetu wala kutegemea wafadhili.
Tatizo ni nidhamu ya uongozi inayozaa uzembe, kutowajibika na ufisadi kutoka ngazi za juu za serikali, na hapa ndipo nawaunga mkono CDM kuwa huwezi kuwa na mipango ukiwa umezungukwa na rushwa na ufisadi =( kutia maji ndani ya pakacha)

Kobello: Ni kweli matumizi ya serikali ni makubwa sana, naongezea kuwa hivi nchi masikini kama yetu tunapata wapi Billion 20 kwa ajili ya vitumbua ofisini? Hivi kwanini kuwe na ofisi za bunge Dar/Dodoma, ofisi ya Waziri mkuu Dar/Dodoma, serikali ilipe wabunge wakiwa katika kituo chao cha kazi n.k

Hitimisho: Mh Zitto pamoja na kuweka uwazi wa mashirika ya umma kuuza hisa, bado ni muhimu serikali kuwa na hisa kulinda maslahi ya taifa tusijefika kwa mama Thatcher aliyegomewa na waingereza ambao ni champs wa ubinafsishaji. Sidhani ni vema tukitafuta njia za zimamoto kukabili tatizo. Pongezi kwa jitihada zako za kupambana kwa ajili ya taifa.

Kwani tusifikirie haya:
Nidhamu ya kazi, mapato na matumizi irudishwe kwa nguvu. matumizi= mapato
Futa misamaha ya kodi, rejea mikataba, ongeza wigo wa kodi( tafuta vyanzo kama bandari, madini, utalii)
Punguza ukubwa wa serikali, wingi wa viongozi ( Mkoa mmoja =RC, RAO,DCs,DAO,DED,Wabunge wengi kuliko wilaya zilizopo)
Punguza idadi ya mawaziri na wizara zisizofaa( mfano akina mama na watoto, utawala bora), vikao vya bunge 2 tu.Futa wabunge wa kupendelewa, punguza majimbo ya wabunge
Punguza semina na safari za viongozi, dhibiti matumizi ya anasa ununuzi wa fenicha, magari na vitafunio vya chai
Taarifa za CAG zifanyiwe kazi kisheria.
Kilimo kiwe mikononi mwa wataalamu sio wanasiasa.

Huko ulaya wenzetu wanaita 'austerity measures'

 

[Mchambuzi]

MHESHIMIWA ZITTO,
Kimsingi nimeelewa nia yako – ni kuongeza ushiriki wa umma katika umiliki na uendeshaji wa mali za umma, mali ambazo kodi zao au za wazazi wao ndio zilijenga/anzisha mashirika haya ya umma pamoja na viwanda. That’s the end result, lakini the means towards that inahitaji tusikurupuke, tuangalie what other options zipo aidha tuanze nazo kwanza au tuzichanganye na suala la IPO kwasababu mimi siamini IPO ndio panacea au mwarubani wa tatizo hili. Nitafafanua kauli yangu. Ningependa pia niseme kwamba malengo haya uliyoainisha hayawezi endana kwa pamoja katika mazingira yetu ya sasa na hayatafanikisha lengo kuu la uhusishwaji wa umma. Malengo yako nayanukuu: Kuifanya DSE iwe more liquid; kuepelekea uchumi kwa umma; kuleta kampuni nyingi DSE; kuipatia fedha serikali ili ifidie katika kodi ya mafuta.
Awali ya yote, suala hili inabidi tuliangalie kwa makini sana kwani ingawa this is a legitimate objective, it is very difficult to put it in practice. Katika hili, you need to strike a balance between economic goals and political goals. One goal should not over ride the other kwani source ya tatizo au kikwazo au anguko lolote juu ya hoja hii kwa upande wako katika bunge lijalo na jamii kwa ujumla itatokana na imbalance ya hii equation on your part, even based on perception.
Pili lakini muhimu sana ni kwamba source ya yote haya ni privatization iliyotokea miaka ya nyuma. Ni muhimu tutambue kwamba serikali kushika hisa katika any former state enterprise undergoing privatization ni kitu cha kawaida sana na muhimu kwani any meaningful privatization lazima ianze as a ‘partial privatization’ whereby the government holds a certain chunk of shares even if it is on a temporary basis. Hivyo ndivyo serikali yetu ilitakiwa kufanya kwa mashirika yote yalitokuwa ya umma. In this regard then, serikali yetu should continue to hold shares za Airtel na NBA, not indefinitely of course, but until the right scheme is put in place to transfer those shares. Sio kukimbilia tu IPO, tuangalie other options ambazo hata ikiwezekana, tuachane na IPO au tuzichanganye na IPOs. Ntaelezea options ambazo zipo.
Ni muhimu niseme hili - kwa ujumla wao, watanzania wengi bado wamegawanyika katika makundi mawili, wakulima na wafanyakazi. Kwa kiasi kikubwa wakulima wamebaki wale wale lakini wafanyakazi/waarijiwa/employees wapo katika makundi makuu mawili: wage employees and self employed. Na katika kundi la wage employees, wamegawanyika katika wale waliokuwa private sector na wale waliopo kwenye public sector (au sector ambazo kuna participation ya public na private sector). Katika wale self employed, wapo katika makundi mawili pia: wale waliopo kwenye formal sector na wanalipa kodi na wale aidha wasiokuwepo kwenye uchumi rasmi voluntarily (wengi wakiwa wakwepa kodi) au involuntarily (hawa wengi wakiwa ni maskini). Mheshimiwa Zitto, kabla ya kuja na wazo la kuongeza wigo wa umma kushiriki katika umiliki wa public assets, ni muhimu sana kuelezea ni umma upi huo unaoulenga. Mimi Mpoki Mwambulukutu kwetu Mbeya nalima ndizi na viazi, unanifikiaje mheshimiwa katika hilo? Nimesubiri ufafanuzi wako lakini sijaweza ona mkakati wako ulio rasmi. Je nielewe kwamba Mheshimiwa Zitto calls for return of public assets to the people at large which implies distribution of property ownership independent of determining umma ni nini as well independent of the ability of individuals to pay? Kama nimekosea tafadhali nisahihishe.
Nevertheless, tuangalie options zilizopo za kushirikisha umma katika uchumi , umma nilioutaja. Tuzijadili hizi wakati tunasubiri an effective scheme ya kushughulikia suala kama la NBC na Airtel.
· Nianze na employees wa private sector: hawa ni wale wenzetu wenye bahati ya kumaliza elimu zao katika fani mbalimbali na kupata ajira katika makampuni binafsi ya simu, benki, madini n.k. Ushauri wangu hapa ni kwamba makampuni haya yawe required by law to register DSE na zije na utaratibu wa kuwapa watumishi/waajiri stock options katika mikataba ya ajira zao. Nchi kama marekani na kwingine wanalifanya hili. Sioni ugumu wa hili Tanzania ni nini tukiwabana.
· Ushiriki wa hisa kwa waajiriwa – Tumejaribu hili nadhani sehemu kadhaa. Tuongeze nguvu katika hili. Katika kampuni zote ambazo zinaenda float shares DSE; there should be a reservation of a block of shares kwa waajiriwa; this is ideal for kampuni ambazo capital requirements ni ndogo; Through a Privatization Law ACT, the law should require every privatized firm to create a savings fund ili kuwawezesha waajiriwa kununua hisa katika kampuni;
· Umiliki wa hisa kimakundi – Hii itatoa opportunities kwa watu ambao wapo functionally involved katika sector fulani za uchumi na wenye limited or no capital to kushiriki katika umiliki kwa njia ya hisa. Mfano, wakulima. Kwa vile tunaelekea katika large scale farming (commercial farming), tusifanye makosa kama ya privatization kwenye kilimo; chini ya sheria mpya, wakulima wajikusanye na wajipange kimakundi ili wakati wa mauzo ya mazao (e.g. chai, kahawa, pamba, korosho) wajiandikishe na kununua hisa kwa kukatwa katika mazao yao na hawa matajiri watarajiwa kwenye commercial farming; tararibu wakulima watakuwa na hisa katika commercial farming happening kwenye maeneo yao; utaratibu huu pia utumike katika sekta ya madini (gold, Tanzanite, diamonds), wachimbaji wadogo wadogo wawezeshwe kimtaji kasha wawezeshwe kununua hisa kwenye kampuni za madini kwa mtindo kama huu wa wakulima; kuna mgodi mpya wa Wiliiamson wa almasi unaanzishwa Mbeya, serikali ingekuwa makini nyakati kama hizi.
· Wazawa Economic Empowerment – hili ni suala muhimu sana ingawa IDDI SIMBA alipigwa vita sana kisa kwamba watanzania wazawa sio waafrika tu bali wahindi na waarabu. Ni kweli, wote hawa ni watanzania lakini msingi wa hoja ya iddi simba ulichakachuliwa na akaonekana hana nia njema kwa taifa letu. Wazawa Econ Empower ni utaratibu mzuri kama utasimamiwa vizuri kwani kuna wahindi na waarabu wengi ambao nao ni maskini. Empowerment kwa maana ya in the context of foreign capital sana sana. Lakini matatizo such as nepotism, ufisadi, ethnicity, ubaguzi wa rangi may raise if not handled vizuri;
· Trusteeship arrangements – hizi zianzishwe so as to temporarily warehouse shares za mashirika yanayobinaifshwa until they are sold through public flotation or other better arrangements za kufanikisha lengo la kufikisha uchumi kwa umma. Mfano ni suala la Airtel na NBC – hizi shares ni sahihi kuwa chini ya serikali kwa mtazamo wangu ila usimamizi wa mapato na matumizi during the transition period ni key. Ila nashauri chombo kipya kingeundwa to warehouse these shares, sio serikali moja kwa moja; kwa mfano once majority of shares have been sold to the strategic investor (e.g. kama ilivyotokea NBC), the trust fund holds up to like 30% of the shares in companies where the trustee consider kwamba ni worthwhile investments na baadae sell the shares to the public through IPO au any other better scheme; hili litaleta uwazi;
· La mwisho ni la IPO. In theory, nakubaliana na zitto katika hili kwani this is the easiest and most efficient method to reach the general public. But ni the practicality of it ndio inanifanya nipingane na Mheshimiwa Zitto angalau kwa sasa mpaka alifafanue zaidi. Mheshimiwa ulianisha kwamba lengo kuu hapa ni pamoja na: kuongeza mass participation; kuongeza liquidity in DSE; kuongeza makampuni listed; na kuongezea mapato serikali. Kwanza, we all know kwamba majority of Tanzanians can’t buy these shares kutokana na umaskini plus imperfect market information. Also the infancy of our capital market puts a serious constraint kufanikisha privatization per se, tukiachilia mbali privatization yenye kushirikisha umma. Ebu tuangalie kwanini Stock Market Zinaanzishwa? Hususan in Tanzania, why did DSE come about?
a) Key reason - it was formed under the auspices of the structural adjustment policies to play a role in privatization of former State enterprises by facilitating the public floating of shares. Leaving aside mjadala wa umuhimu wa kuwa na a stock market, the main reason why IMF, World Bank wanted DSE ndiyo hiyo, na hawakujali whether watanzania walikuwa tayari au hapana kushiriki au shirikishwa.
b) Sababu nyingine - stock markets important for people to exercise one of their key monetary motive – speculative motive;
c) In developed economies, stock markets increase savings in the economy and as we know, Savings Equals Investments which are key for any economy;
d) Stock markets are meant to attract international capital flows to our country. Dr. Slaa juzi sumbawanga katueleza kwamba since 2007, hakuna any important investor amekuja Tanzania. So kuna tatizo na DSE au mfumo mzima wa macro economy. So Msheshimiwa Zitto, before we embark into the IPO idea, we have to chambua hili suala kwa uangalifu.
Mheshimiwa Zitto – matatizo DSE ni mengi sana na hayatafanikisha umiliki wa umma through IPO kwa sababu zifuatazo:
a) Kwanza, wawekezaji are concerned na inadequate institutional system and operations procedures DSE;
b) DSE is still in the process of modernizing, developing and streamlining of operations procedures, therefore vitu kama trading and pricing mechanisms, clearing and settlements, shares registration and custody practices bado zipo outdated – kwa mantiki hii, ku float IPO za Airtel na NBC bila uangalifu itazidi umiza wananchi, ndio maana nashauri kama hautiamini serikali, basi hisa hizi zinde katika trusteeship arrangement kama nilivyoainisha hapo juu ambapo kutakuwa na uwazi, wakati tunajipanga vizuri zaidi.
c) Another problem ni rushwa na uhalifu DSE, tuusafishe kwanza. Sijui kwanini DPP, TAKUKURU hawendi huko. Vitu kama inside trading and price manipulation zipo sana DSE and they severely undermine investors interest.
d) Tusiache pia kujifunza kwa wenzetu - hata Ghana ambapo ni mfano wa a success story ya masoko ya hisa Africa (nje ya SA of course), despite its high profile and image, it suffers from classic problems za stock exchanges in emerging economies – too few stocks, poor liquidity, slow settlements, outdated systems and lack of investors interest. Tujifunze kwanza kwa wenzetu – wapi wamefanikiwa na wapi wanalegelega na kwa sababu zipi, kabla ya kufikiria kuusisha umma.
Mwisho, tusisahau kwamba NDC inashikilia hisa nyingi sana katika mashirika ya umma ya zamani na pia miradi mipya. Sasa kwasababu hatujachelewa, kwanini tusierekebishe makosa ya poor privatization process kwa kwenda NDC na kuanza husisha umma huko? Pia STAMICO (state mining corporation) nasikia inataka kufufulia; vile vile TPDC inaingia mikataba mingi ya gesi na mafuta. Tuangalie namna gani tunaweza shirikisha umma katika maeneo haya. Again, IPO ni necessary means of broadening participation ya umma wa Tanzania katika public asset lakini sio Panacea.

 

[Mchambuzi]

Mkandara,
kwa haraka haraka nadhani kuna vitu vya msingi ambavyo aidha hujavielewa au umeviangalia juu juu. sina muda sana, ntakurudia kwa kirefu lakini suala la bei kuwa juu kufananisha miaka hii na ya sabini ni straight forward if you go back and see what i said - mkandara kuna tofauti ya commodity prices in real terms and current terms, na nilisemea bei in real terms zipo chini compared to 1970s kwahiyo bado joto ya jiwe hatujaionja so tuwahi sahihisha tatizo, ila zipo juu zaidi in current terms; tukijisahau na prices zipite the levels of 1970s in real terms, tumeumia;
Suala lingine kwa haraka haraka, sikuelewi unapojaribu kwepesha matatizo yanayoendelea hapa nyumbani na global forces. Au unaona kama najaribu kukwepesha serikali lawama kwa hili? sikuelewi ni vipi kama suala ni oil ambayo ni key import yetu katika vyote and we dont have at home in terms of production na suala la agricultural products mbazo ni key earner yetu ya foreign exchange coz bila kuuza nje, we dont earn forex; na pia chakula ambacho ili tuwe na food security, we have to continue to import based on earned dollars kutoka mazo ya kilimo because sisi ni net importer of food, inakuwaje unataka kukwepesha uhusiano wa yanayoendelea tanzania sasa katika bei ya mafuta na chakula? tatizo hili ni combnation na internal and external factors, sasa kwa sababu internal factors nyingi tunazielewa, ufisadi ikiwa ni moja wapo, kuna ubaya gani mtu kuangalia pia externally what is happening? ntakurudia.

 

[Mchambuzi]

Hili ni jibu kwa mwna JF mmoja aliesema mimi ni mwoga na siwezi hama CCM sababu wazazi damu, na pia kina mwakyembe ni ndugu n.k.

Jibu langu ni kwamba - kama vile alishakwisha eleza Zitto, hajawahi kuwa mwanachama wa chama chochote maishani mwake zaidi ya Chadema; mimi hivyo hivyo, sijawahi kuwa mwanachama wa chama chochote nje ya CCM; kwahiyo ieleweke hivyo kwamba mtu haukurupuki tu kuhamia chama kingine kwasababu isiyo na msingi; CCM ina mapungufu yake mengi tu kama ilivyo chadema, CUF, NCCR n.k. Ila yakizidi, hata mwalimu nyerere alishatamka kwamba CCM SIO MAMA YANGU NAWEZA ACHANA NAYO. na ibaki hivyo, sio suala la uoga.

 

[Noti mpya tz]

nashukuru sana. Nipo sumbawanga. Hujanielewa. Ninashauri kufanya ipo ya airtel na nbc ili kwanza kupata mapato kwa serikali lakini pili kwa kumilikisha uchumi kwa umma. Ipo ni kwa wananchi kupitia soko la hisa.

Hukunielewa vema na ninaomba unielewe. Siku zote nimekuwa mstari wa mbele kuhakikisha dse inakuwa more liquid. Nataka tuwe na kampuni nyingi sana dse. Hii itawezesha uwazi.

kweli hakukuelewa ila nimependa ile hali ya kujitokeza na kutoa ufafanuzi, bravo zito

 

[Kobello]

Ukiangalia bajeti ya zitto inavyoelekea,utagundua kuwa hata haifuati ilani ya uchaguzi ya CDM kuhusu kupunguza matumizi....He didn't even mentioned it,instead wanataka kuuza shares!! and that is even supported by some of our UDSM economists.
To me that's just disgusting and I hope Mkullo is not gon fall for that!

YouTube - why sell shares and not this?

 

[Rufiji]

Mchambuzi,

Ningependa kujua maana ya sahihi yako, "MLANGO WA MAENDELEO YA NCHI YETU YA TANZANIA TULIO INGILIA MWAKA 1967 - KISIASA, KIUCHUMI NA KIJAMII - NDIO HUO HUO TUTAKAO UTOKEA MWAKA 1985-1995-2005 NA VIZAZI VIJAVYO."

 

[Mdondoaji]

MHESHIMIWA ZITTO,
Kimsingi nimeelewa nia yako – ni kuongeza ushiriki wa umma katika umiliki na uendeshaji wa mali za umma, mali ambazo kodi zao au za wazazi wao ndio zilijenga/anzisha mashirika haya ya umma pamoja na viwanda. That's the end result, lakini the means towards that inahitaji tusikurupuke, tuangalie what other options zipo aidha tuanze nazo kwanza au tuzichanganye na suala la IPO kwasababu mimi siamini IPO ndio panacea au mwarubani wa tatizo hili. Nitafafanua kauli yangu. Ningependa pia niseme kwamba malengo haya uliyoainisha hayawezi endana kwa pamoja katika mazingira yetu ya sasa na hayatafanikisha lengo kuu la uhusishwaji wa umma. Malengo yako nayanukuu: Kuifanya DSE iwe more liquid; kuepelekea uchumi kwa umma; kuleta kampuni nyingi DSE; kuipatia fedha serikali ili ifidie katika kodi ya mafuta.
Awali ya yote, suala hili inabidi tuliangalie kwa makini sana kwani ingawa this is a legitimate objective, it is very difficult to put it in practice. Katika hili, you need to strike a balance between economic goals and political goals. One goal should not over ride the other kwani source ya tatizo au kikwazo au anguko lolote juu ya hoja hii kwa upande wako katika bunge lijalo na jamii kwa ujumla itatokana na imbalance ya hii equation on your part, even based on perception.
Pili lakini muhimu sana ni kwamba source ya yote haya ni privatization iliyotokea miaka ya nyuma. Ni muhimu tutambue kwamba serikali kushika hisa katika any former state enterprise undergoing privatization ni kitu cha kawaida sana na muhimu kwani any meaningful privatization lazima ianze as a ‘partial privatization' whereby the government holds a certain chunk of shares even if it is on a temporary basis. Hivyo ndivyo serikali yetu ilitakiwa kufanya kwa mashirika yote yalitokuwa ya umma. In this regard then, serikali yetu should continue to hold shares za Airtel na NBA, not indefinitely of course, but until the right scheme is put in place to transfer those shares. Sio kukimbilia tu IPO, tuangalie other options ambazo hata ikiwezekana, tuachane na IPO au tuzichanganye na IPOs. Ntaelezea options ambazo zipo.
Ni muhimu niseme hili - kwa ujumla wao, watanzania wengi bado wamegawanyika katika makundi mawili, wakulima na wafanyakazi. Kwa kiasi kikubwa wakulima wamebaki wale wale lakini wafanyakazi/waarijiwa/employees wapo katika makundi makuu mawili: wage employees and self employed. Na katika kundi la wage employees, wamegawanyika katika wale waliokuwa private sector na wale waliopo kwenye public sector (au sector ambazo kuna participation ya public na private sector). Katika wale self employed, wapo katika makundi mawili pia: wale waliopo kwenye formal sector na wanalipa kodi na wale aidha wasiokuwepo kwenye uchumi rasmi voluntarily (wengi wakiwa wakwepa kodi) au involuntarily (hawa wengi wakiwa ni maskini). Mheshimiwa Zitto, kabla ya kuja na wazo la kuongeza wigo wa umma kushiriki katika umiliki wa public assets, ni muhimu sana kuelezea ni umma upi huo unaoulenga. Mimi Mpoki Mwambulukutu kwetu Mbeya nalima ndizi na viazi, unanifikiaje mheshimiwa katika hilo? Nimesubiri ufafanuzi wako lakini sijaweza ona mkakati wako ulio rasmi. Je nielewe kwamba Mheshimiwa Zitto calls for return of public assets to the people at large which implies distribution of property ownership independent of determining umma ni nini as well independent of the ability of individuals to pay? Kama nimekosea tafadhali nisahihishe.
Nevertheless, tuangalie options zilizopo za kushirikisha umma katika uchumi , umma nilioutaja. Tuzijadili hizi wakati tunasubiri an effective scheme ya kushughulikia suala kama la NBC na Airtel.
· Nianze na employees wa private sector: hawa ni wale wenzetu wenye bahati ya kumaliza elimu zao katika fani mbalimbali na kupata ajira katika makampuni binafsi ya simu, benki, madini n.k. Ushauri wangu hapa ni kwamba makampuni haya yawe required by law to register DSE na zije na utaratibu wa kuwapa watumishi/waajiri stock options katika mikataba ya ajira zao. Nchi kama marekani na kwingine wanalifanya hili. Sioni ugumu wa hili Tanzania ni nini tukiwabana.
· Ushiriki wa hisa kwa waajiriwa – Tumejaribu hili nadhani sehemu kadhaa. Tuongeze nguvu katika hili. Katika kampuni zote ambazo zinaenda float shares DSE; there should be a reservation of a block of shares kwa waajiriwa; this is ideal for kampuni ambazo capital requirements ni ndogo; Through a Privatization Law ACT, the law should require every privatized firm to create a savings fund ili kuwawezesha waajiriwa kununua hisa katika kampuni;
· Umiliki wa hisa kimakundi – Hii itatoa opportunities kwa watu ambao wapo functionally involved katika sector fulani za uchumi na wenye limited or no capital to kushiriki katika umiliki kwa njia ya hisa. Mfano, wakulima. Kwa vile tunaelekea katika large scale farming (commercial farming), tusifanye makosa kama ya privatization kwenye kilimo; chini ya sheria mpya, wakulima wajikusanye na wajipange kimakundi ili wakati wa mauzo ya mazao (e.g. chai, kahawa, pamba, korosho) wajiandikishe na kununua hisa kwa kukatwa katika mazao yao na hawa matajiri watarajiwa kwenye commercial farming; tararibu wakulima watakuwa na hisa katika commercial farming happening kwenye maeneo yao; utaratibu huu pia utumike katika sekta ya madini (gold, Tanzanite, diamonds), wachimbaji wadogo wadogo wawezeshwe kimtaji kasha wawezeshwe kununua hisa kwenye kampuni za madini kwa mtindo kama huu wa wakulima; kuna mgodi mpya wa Wiliiamson wa almasi unaanzishwa Mbeya, serikali ingekuwa makini nyakati kama hizi.
· Wazawa Economic Empowerment – hili ni suala muhimu sana ingawa IDDI SIMBA alipigwa vita sana kisa kwamba watanzania wazawa sio waafrika tu bali wahindi na waarabu. Ni kweli, wote hawa ni watanzania lakini msingi wa hoja ya iddi simba ulichakachuliwa na akaonekana hana nia njema kwa taifa letu. Wazawa Econ Empower ni utaratibu mzuri kama utasimamiwa vizuri kwani kuna wahindi na waarabu wengi ambao nao ni maskini. Empowerment kwa maana ya in the context of foreign capital sana sana. Lakini matatizo such as nepotism, ufisadi, ethnicity, ubaguzi wa rangi may raise if not handled vizuri;
· Trusteeship arrangements – hizi zianzishwe so as to temporarily warehouse shares za mashirika yanayobinaifshwa until they are sold through public flotation or other better arrangements za kufanikisha lengo la kufikisha uchumi kwa umma. Mfano ni suala la Airtel na NBC – hizi shares ni sahihi kuwa chini ya serikali kwa mtazamo wangu ila usimamizi wa mapato na matumizi during the transition period ni key. Ila nashauri chombo kipya kingeundwa to warehouse these shares, sio serikali moja kwa moja; kwa mfano once majority of shares have been sold to the strategic investor (e.g. kama ilivyotokea NBC), the trust fund holds up to like 30% of the shares in companies where the trustee consider kwamba ni worthwhile investments na baadae sell the shares to the public through IPO au any other better scheme; hili litaleta uwazi;
· La mwisho ni la IPO. In theory, nakubaliana na zitto katika hili kwani this is the easiest and most efficient method to reach the general public. But ni the practicality of it ndio inanifanya nipingane na Mheshimiwa Zitto angalau kwa sasa mpaka alifafanue zaidi. Mheshimiwa ulianisha kwamba lengo kuu hapa ni pamoja na: kuongeza mass participation; kuongeza liquidity in DSE; kuongeza makampuni listed; na kuongezea mapato serikali. Kwanza, we all know kwamba majority of Tanzanians can't buy these shares kutokana na umaskini plus imperfect market information. Also the infancy of our capital market puts a serious constraint kufanikisha privatization per se, tukiachilia mbali privatization yenye kushirikisha umma. Ebu tuangalie kwanini Stock Market Zinaanzishwa? Hususan in Tanzania, why did DSE come about?
a) Key reason - it was formed under the auspices of the structural adjustment policies to play a role in privatization of former State enterprises by facilitating the public floating of shares. Leaving aside mjadala wa umuhimu wa kuwa na a stock market, the main reason why IMF, World Bank wanted DSE ndiyo hiyo, na hawakujali whether watanzania walikuwa tayari au hapana kushiriki au shirikishwa.
b) Sababu nyingine - stock markets important for people to exercise one of their key monetary motive – speculative motive;
c) In developed economies, stock markets increase savings in the economy and as we know, Savings Equals Investments which are key for any economy;
d) Stock markets are meant to attract international capital flows to our country. Dr. Slaa juzi sumbawanga katueleza kwamba since 2007, hakuna any important investor amekuja Tanzania. So kuna tatizo na DSE au mfumo mzima wa macro economy. So Msheshimiwa Zitto, before we embark into the IPO idea, we have to chambua hili suala kwa uangalifu.
Mheshimiwa Zitto – matatizo DSE ni mengi sana na hayatafanikisha umiliki wa umma through IPO kwa sababu zifuatazo:
a) Kwanza, wawekezaji are concerned na inadequate institutional system and operations procedures DSE;
b) DSE is still in the process of modernizing, developing and streamlining of operations procedures, therefore vitu kama trading and pricing mechanisms, clearing and settlements, shares registration and custody practices bado zipo outdated – kwa mantiki hii, ku float IPO za Airtel na NBC bila uangalifu itazidi umiza wananchi, ndio maana nashauri kama hautiamini serikali, basi hisa hizi zinde katika trusteeship arrangement kama nilivyoainisha hapo juu ambapo kutakuwa na uwazi, wakati tunajipanga vizuri zaidi.
c) Another problem ni rushwa na uhalifu DSE, tuusafishe kwanza. Sijui kwanini DPP, TAKUKURU hawendi huko. Vitu kama inside trading and price manipulation zipo sana DSE and they severely undermine investors interest.
d) Tusiache pia kujifunza kwa wenzetu - hata Ghana ambapo ni mfano wa a success story ya masoko ya hisa Africa (nje ya SA of course), despite its high profile and image, it suffers from classic problems za stock exchanges in emerging economies – too few stocks, poor liquidity, slow settlements, outdated systems and lack of investors interest. Tujifunze kwanza kwa wenzetu – wapi wamefanikiwa na wapi wanalegelega na kwa sababu zipi, kabla ya kufikiria kuusisha umma.
Mwisho, tusisahau kwamba NDC inashikilia hisa nyingi sana katika mashirika ya umma ya zamani na pia miradi mipya. Sasa kwasababu hatujachelewa, kwanini tusierekebishe makosa ya poor privatization process kwa kwenda NDC na kuanza husisha umma huko? Pia STAMICO (state mining corporation) nasikia inataka kufufulia; vile vile TPDC inaingia mikataba mingi ya gesi na mafuta. Tuangalie namna gani tunaweza shirikisha umma katika maeneo haya. Again, IPO ni necessary means of broadening participation ya umma wa Tanzania katika public asset lakini sio Panacea.

Mkuu,

Mchambuzi nadhani jibu lako ni moja Ondokana na siasa za kijamaa. Kwa mujibu wa maandishi yako hicho unachokipendekeza ni vigumu sana kutokea na kitakuwa vigumu kutekelezwa. Hata huko marekani walipoanzisha stock markets kuna wengine waliingia darasani kujifunza stock market inafanyakazi vp kuna wengine walijifunzia mtaani mfano mzuri ni Rockefeller, Phillip Fisher, Jesse Livermore na wengineo wengi walikuwa hawana a formal education but they manage to penetrate into the industry and emerged themselves as top investors.

Sikubaliani na ushauri wako wa groups in ownership of public corporations. Hilo litasababisha wafanyakazi wafanye kazi mategemeo ya kupata stock options. Hii ni hatari kwani itachangia kukua kwa risk taking behavior among staff of the company. Vile vile itajenga kingdoms kwenye kampuni kitakachochangia kuongezeka kwa ufisadi. Ni vema waruhusu umma umiliki kampuni kupunguza uwezo wa mtu mmoja kutawala maamuzi ya kampuni.

 

[Zing]

Nyerere peke yake aliwahi kukata mishahara ya watumishi wote mwanzoni mwa miaka ya sabini baada ya watu kuanza kudai mastahili ya ajabu. Kikwete hana ujasiri huo. Acha kukata tu aseme tu freeze wage increase for political leaders and higher executives for the next three years watalia utashangaa! Watakuja na kila sababu ya kwanini wao "wanastahili zaidi" na kuwa hata hicho wanachopata "bado ni kidogo"

Mwanakijiji
Sio Kikwete asiye na sijui ni ujasiri au uzalendo, Hata wabunge wenyewe wawe wa CCM au wa upinzani hawawezi. Ndio maana we have a long way to go