Mkuu Gustanza_the,heshima mbelesoma makala hii iliyoandikwa na joseph mihangwa wa gazeti la raia mwema mnamo tarehe 11 februari 2009 kuhusu maslahi na vyeo kwa wazawa vilivyochochea uasi jeshini 1964 na kuhusika kwa Sarakikya katika uasi huo Waziri wa Mambo ya Nje na Ulinzi wa wakati huo, Oscar Kambona, aliweza kuwashawishi wanajeshi walioasi Januari 21, 1964, kurejea kambini, kwa ahadi ya kushughulikia malalamiko yao. Baba wa Taifa, Mwalimu Julius K. Nyerere, aliweza kutoroka Ikulu kukwepa shari ya waasi waliokwenda kumtafuta, akaenda kujificha mahali pasipojulikana. Mwalimu alijitokeza ghafla siku mbili baadaye, akashika madaraka tena. Hata hivyo, siku nne baadaye, askari hao waliasi tena. Kwa nini? Siku ya pili baada ya kurejea kambini, askari waasi walionekana kufuraha kuona maofisa wa Kiingereza wakiondoka kama walivyoahidiwa na Kambona. Lakini mtu mmoja kati yao hakuwa na furaha kama wengine: Sajini Francis Higo Ilogi. Wakati wa mazishi ya askari wawili siku hiyo, waliouawa mtaani na Mwarabu mmoja wakati wa maasi, Sajini Ilogi aliacha kuzumgumza na Kambona, wala kumtazama usoni. Je, ni kwa sababu Kambona hakuweza kutekeleza yote aliyoahidi? Je, ni kwa sababu hakupandishwa cheo baada ya kuongoza maasi? Siku hiyo ilipokewa taarifa kwamba Kikosi cha Pili cha Jeshi kilichokuwa Tabora nacho kilikuwa kimeasi, baada ya kupata habari kwamba wenzao wa Colito walikuwa wameasi. Inawezekana ama walikuwa hawajapata taarifa kwamba wa Colito walikuwa wamerejea kambini; au walifahamu, lakini wakataka nao watekelezewe mambo kadhaa kwenye kikosi chao.Wakati Kikosi cha Tabora kikiendelea na maasi, ilipokewa simu ya maandishi kutoka kwa Kambona, kwamba alikuwa amemteua Kapteni Mirisho Sam Hagai Sarakikya, kuwa Mkuu wa Kikosi . Wakati huo Sarakikya na maofisa wengine walikuwa wamekamatwa na kuwekwa mahabusu. Sarakikya akatolewa mahabusu, akaomba simu hiyo isomwe kwa sauti; kisha akatoa amri wasimame mguu sawa, wafungue beneti na kutoa risasi. Nao wakamtii. Usiku huo, Sarakikya alifanya mipango ya kuwasafirisha maofisa wa Kiingereza kwenda Dar es Salaam na hatimaye makwao. Tukio la Januari 21, na lile la Tabora pamoja na hali ilivyokuwa huko Kenya, Uganda na Zanzibar, lilifanya Serikali ya Uingereza ichukue tahadhari ya ziada kwa kupeleka askari 2,000 zaidi Afrika Mashariki. Kwa hiyo, manowari iliyoitwa Rhy, ikawa imetia nanga hima Pwani ya Dar es Salaam, na nyingine Centaur; iliyobeba ndege, iliwasili na askari 600. Siku ya tatu baada ya maasi ya Kikosi cha Kwanza, Jumatano, Januari 23 asubuhi, ghafla Nyerere akatokea amepanda gari la wazi akiwa na Mama Nyerere na Waziri wa Mambo ya Ndani, Job Lusinde, akatembelea kila sehemu ya mji iliyoathiriwa na maasi. Alhamisi, Januari 24, ilikuwa shwari; lakini Ijumaa, Januari 25, mazungumzo kati ya Serikali na waasi yalionekana kuanza kuvunjika, wakaasi tena. Ni nani alikuwa kiongozi wa maasi awamu ya pili? Sajini Higo Ilogi tena?. Tofauti na maasi ya Januari 21, ambayo hakushirikisha wanasiasa, wala kuwa na shabaha ya kisiasa, maasi haya mapya yaliingiliwa na wapiga filimbi wa kisiasa. Taarifa za kiusalama zilionyesha kwamba, viongozi wa Vyama vya Wafanyakazi walikuwa wakikutana na askari walioasi kwenye kambi ya Colito, na kwamba vyama hivyo vilikuwa wimeandaa mgomo mwishoni mwa wiki kuungana na askari hao. Maasi haya ya pili yaliweza kuambukiza majeshi ya Kenya na Uganda, nayo yakaasi vivyo hivyo, siku hiyo hiyo, wakati huo huo, na kwa mtindo huo huo. Jomo Kenyatta na Milton Obote walizisoma alama za nyakati ukutani; wakajiandaa kuita Jeshi la Uingereza kuzima maasi. Nyerere hakutaka. Hakuamini kwamba Jeshi lake mwenyewe lingeweza kumhujumu, yeye na Serikali yake. Alianza kuamini pale Maofisa Usalama walipomuonyesha orodha ya mawaziri watarajiwa, iliyoandaliwa na waasi. Mmoja wa watu wake wa karibu alikwenda mbali zaidi kumwambia kwamba, alikuwa ameombwa akubali kuwa Makamu wa Rais baada ya mapinduzi. Mwalimu akalowa; akayaamini maneno hayo, kwamba Serikali yake ilikuwa hatarini.Ndipo, yapata saa 11:30 siku hiyo, Mwalimu akamwita Ikulu, Naibu Balozi wa Uingereza, Bwana F. Stephen Mills; akamwomba msaada wa kijeshi. Na bila kuchelewa, Mills alipeleka taarifa London na kujibiwa kwamba maombi yalikuwa yamekubaliwa.Naye Oscar Kambona akaenda mbio kwenye Ubalozi wa Uingereza kumtafuta Bregedia Douglas ambaye alikuwa amejificha humo kwa wiki nzima, kumwomba msaada. Usiku wa siku hiyo, Douglas na ofisa mwingine, walinyatia hadi kwenye manowari Centaur iliyokuwa imefichwa Pwani. Jumamosi; Januari 26; saa 12:20 asubuhi, helikopta sita kutoka manowari Centaur zilichukua askari 60 (akiwamo Bregedia Douglas) hadi eneo karibu na kambi ya Colito. Dakika 10 baadaye, saa 12:30, manowari hiyo, na meli nyingine ya vita, Cambrian, iliyokuwa ikisubiri Pwani; zilianza mashambulizi kwa kupiga mizinga kuwatisha waasi.Kutoka umbali wa mita 20 hivi, na kwa ujasiri mkubwa, Douglas akatangaza kwa kipaza sauti, kwamba alikuwa ameshika madaraka yake tena; akatoa amri askari wote watoke kambini na silaha juu na kukaa chini barabarani.Baada ya dakika 10 bila kuona kitu, akaanza kuhesabu, moja, mbili
.. kumi, askari wa Kiingereza wakafyatua roketi hadi kambini. Waasi wakaanza kujisalimisha.Dakika 10 nyingine zilizofuata, askari 150 walijisalimisha, na wengine 150 baada ya saa moja. Kufikia saa 1:30 asubuhi, wote walikuwa wamesalimu amri; maasi yakawa yamezimwa katika zoezi ambalo askari walioasi watano waliuawa, na wengine watano kujeruhiwa. Hakuna askari wa Kiingereza kati ya 60 walioongoza mapambano, aliyedhurika. Na kwa juma lote la maasi, raia wasiopungua 17 waliuawa.Wakati Wanajeshi wa Jeshi la Uingereza wakiwadhibiti askari waasi wa Tanganyika, huko Uganda na Kenya nako, Jeshi hilo lilikuwa linachukua hatua kama hiyo, muda, saa na kwa staili hiyo hiyo kwa askari walioasi Jinja (Uganda), na katika Kikosi cha 11 cha Bark-Lanet (Kenya).Haielezwi ni jinsi gani Sajini Higo Ilogi aliweza kuponyoka, akaonekana mjini asubuhi hiyo kwenye jumba la Simu za Nje za Kimataifa (Extelcoms), akituma simu ya mandishi kwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa (UN), U Thant, kuomba msaada. Simu hiyo ilisomeka: Majeshi ya Tanganyika yametekwa na askari wasiojulikana. Saidia haraka kuleta Majeshi ya Umoja wa Mataifa. LUTENI KANALI ILOGI, MKUU WA JESHI.Turejee kwenye swali letu la msingi: Nani alichochea maasi ya jeshi letu mwaka 1964? Oscar Kambona? John Okello?. Kambona alikuwa waziri mwenye dhamana ya ulinzi wakati huo, ambapo Jeshi lilikuwa chini ya Wizara yake. Kwa sababu hii, kushiriki kwake katika kutuliza maasi ya awamu ya kwanza, hakuwezi kuchukuliwa kwamba alikuwa na hisa au kwamba alikuwa anajua mpango huo.Ni ujasiri wake tu uliomtuma kukabiliana na hali hiyo. Kama kweli angekuwa na nia mbaya kwa Serikali; na kwa kuzingatia jinsi alivyodhibiti hali na askari wakamkubali, angeshindwaje kupindua nchi ambayo ilikuwa mikonini mwa Jeshi kwa siku mbili mfululizo?.Je, ni Field Marshal John Okello? Hapana; yeye hakuwa na muda huo, kwa sababu kwa kipindi chote tangu Mapinduzi ya Zanzibar, alikuwa katika hati hati za kulinda na kuimarisha utawala wake Visiwani kutokana na tishio la kuenguliwa na hasimu wake ambao alidai hawakushiriki katika mapinduzi. Okello aliongoza Serikali ya Mapinduzi Zanzibar kwa miezi miwili mfululizo kabla ya kuenguliwa.Wala haishangazi kwamba, maasi ya askari hawa yaliweza kuambukizwa kwa wenzao wa Kenya na Uganda, ikizingatiwa kuwa majeshi ya nchi hizi tatu yamezaliwa na Jeshi la Wakoloni wa Kiingereza waliotawala nchi hizo. Kwa hiyo, kwa kipindi hicho, na kwa mazingira ya kazi ya wakati huo, malalamiko yao yalifanana kuwafanya wadai haki zao kwa njia na kwa mtindo unaofanana.Nakubaliana na maoni ya Balozi Abbas Kleist Sykes (akinukuliwa mahali fulani mwaka 2001), kwamba, Maasi ya Jeshi la Tanganyika Rifles (TR) mapema mwaka 1964, yalitokana kwa kiasi kikubwa na kuchelewa kuwaondoa Makamanda wa Kizungu na kuwapandisha vyeo Waafrika, kama ilivyofanyika kwa Jeshi la Polisi na Watumishi wengine Serikalini. Na ndivyo ilivyokuwa kwa maasi ya Kenya na Uganda.Wala haishangazi kwamba, viongozi wa Vyama Vya Wafanyakazi waliungana na waasi awamu hii ya pili kutaka kuiangusha Serikali, kutokana na ukweli kwamba, tangu Mwalimu alipositisha zoezi la Africanisation Januari 1963, walikwishaapa kutolala usingizi mpaka kieleweke.Kutokana na maasi hayo, Mwalimu alikifuta Kikosi chote cha Kwanza (Colito Barracks) na kuwafukuza kazi askari 100 wa kikosi cha Pili, Tabora. Alifukuza pia asilimia 10 ya askari Polisi 5,000 waliokuwapo kwa kushindwa kutekeleza wajibu wao. Watu zaidi ya 400 walikamatwa na kuhojiwa, wakiwamo viongozi wa vyama vya wafanyakazi; na wengine 500 walitiwa nguvuni chini ya Sheria ya kuzuia hatari, lakini wengi waliachiwa. Nalo Shirikisho la Vyama vya Wafanyakazi nchini (TFL) lilifutwa, badala yake kikaundwa Chama cha NUTA kama Jumuiya ya Chama tawala TANU. Mwalimu alimteua Mirisho Sam Hagai Sarakikya kuwa Mkuu mpya wa Jeshi, na kumpandisha cheo kuwa Bregedia. Mwanzoni mwa April 1964, Majeshi ya Uingereza yaliondoka, na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi cha Tatu cha Jeshi la Nigeria, chini ya Luteni Kanali James Pam. Sajini Francis Higo Ilogi alipatikana na hatia ya uasi wa Jeshi na kufungwa miaka 15, washirika wake 13 wakafungwa kifungo kati ya miaka mitano hadi kumi.Waswahili walisema, Kila ovu lina baraka zake. Mwalimu aliongeza kima cha chini cha mshahara kwa wanajeshi, kutoka 105/= hadi 240/= kwa mwezi. Lakini la muhimu kuliko yote ni kwamba, maasi hayo yalitusaidia kujihoji na kufahamu aina ya Jeshi lililotakiwa kwa nchi kama yetu. Yalituwezesha kujenga Jeshi upya kabisa, tukapata Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWT), kwa maana halisi ya Jeshi la Wananchi na kwa ajili ya Wananchi.Nawasilisha
