Mchambuzi,
..lakini nadhani hata nyie mnaojiita waumini wa Azimio la Arusha sidhani kama mna guts za kulifuata kama alivyobainisha Mwalimu Nyerere.
..sasa hebu kuwa honest na utueleze unafikiri ni sehemu ipi ya azimio la arusha bado iko relevant in the times and era that we live today.
Jokakuu, asante kwa swali zuri;
Kwanza, ni muhimu ieleweke wazi kwamba mimi sio muumini wa Azimio la Arusha Per Se, lakini nina amini kabisa kwamba tukilichambua azimio la Arusha kuna mambo mengi ambayo bado yana nafasi kubwa sana ya kumletea mwananchi wa kijijini ahueni ya maisha kwani muundo wa sasa wa soko huria limemtupa mwanakijiji huyu moja kwa moja; baadhi ya marekebisho muhimu ni pamoja kuhimiza demokrasia, uhuru na haki kwa raia kisiasa, kijamii na kiuchumi, haki ambazo zitalindwa in practice katika katiba mpya itakayotokana na wananchi wenyewe;
Mwalimu alipokea Tanzania toka kwa wakoloni ikiwa na watu takriban milioni 9; takwimu zinaelezea kwamba 95% ya watanganyika walikuwa wanaishi vijijini – sawa na kama watanganyika 850,000, na 5% mijini – sawa na takriban watanganyika 50,000; hali ya maendeleo nchini kama historia inavyotueleza, katika nyanja za miundo mbinu, viwanda n.k ilikuwa ni ya chini sana kulinganisha na mataifa mengine mengi yaliyotawaliwa na wakoloni; kwa maana hii,
asimilia 95 ya nchi ya Tanganyika ilikuwa ni kijiji au mapori yenye binadamu wakiishi maisha duni;
Hali hii ilipelekea Mwalimu kutamka haya just before independence:
"If we allow land to be sold like a robe, within a short period, there would only be a few Africans possessing land in Tanganyika and all others would be tenants"
Na mbaya zaidi, katika kitabu kimoja by Samir Amin, anaelezea kwamba by 1959, European and Asian Settlers who formed barely 1.3% of the total population in Tanganyika owned 1,270,000 Hectares of fertile land and Africans owned 1,800,000 Hectares; hii inamaanisha kwamba watu 117,000 wa Tanganyika walikuwa wanamiliki karibia 50% ya ardhi yote yenye rutuba; na wengine kama milioni 8 na ushehe walikuwa wanamiliki the other 50% of fertile land in Tanganyika;
Ni dhahiri kwamba nchi ilikuwa katika a big imbalance at independence; lakini tunaona Nyerere jinsi gani aliachia ‘soko huru' liendelee 1962, 63, 64, 65, 66 kuona performance yake, na baadae kugundua kuna tatizo, kwani unlike nchi nyingine kama vile Kenya ambako wakoloni waliwekeza sana, Mwalimu akaona mbali kwamba – iwapo Tanganyika tungeiga tembo kupiga msamba ingetupeleka katika balaa kubwa siku za mbeleni.
Mwalimu kwenye kitabu chake cha TANU na RAIA ambacho ndicho kilimpelekea kuja na Azimio La Arusha muda mfupi baadae anasema hivi (UK 5-8):
["Tulipoanzisha TANU shabaha yetu ya kwanza ilikuwa kuleta UHURU wa watanganyika; Hatukutaka kuwaletea uhuru huo viongozi wachache wa TANU, au wanachama wachache wa TANU, na raia wengine wote wawe ni watumwa wao au raia wao,
Uhuru wetu ni Uhuru wa raia wote wa Tanganyika; Ndiyo maana baadhi ya watu fulani walipoonyesha kwa vitendo vyao kwamba hawaelewi kuwa uhuru wetu, na heshima inayotokana na uhuru huo, ni kwa raia wote, bila ubaguzi, basi, Serikali ya TANU ilichukua hatua za kuwaondoa mashaka kabisa watu hao;
Leo tumeanza kupiga baragumu la pili;
na baragumu hili ni baragumu la kuongeza utajiri wa nchi yetu. Kama vile mwanzo tulimwomba kila mwananchi kushirikiana na wenzake kuondoa umaskini. Swali ambalo hatuna budi tujiulize ni hili: Tunamwomba kila raia kufanya kazi kwa bidii tuondoe
umaskini wa nani? Umaskini wa viongozi wa TANU? Au wa watumishi wa serikali? Au wa watu wachache wenye elimu, au nguvu, au bahati au ujanja? Au shabaha yetu ni kuondoa umaskini wa kila mtu kama vile shabaha yetu ya kwanza ilikuwa ni kuleta uhuru na heshima kwa kila mtu?
Najua kuwa tukiulizwa swali hili wote tutajibu bila kusita, na bila unafiki, kwamba shabaha yetu ni kuondoa umaskini wa kila mtu; Lakini tunaweza tukawa tunajidanganya bila kutambua kuwa tunajidanganya; baadhi ya vitendo vyetu vyaweza vikaipotosha shabaha yetu, bila sisi wenyewe kutambua kuwa shabaha yetu inapotosha;
Nitajaribu kueleza. Tulipokuwa tunatawaliwa na wakoloni tuligawanywa katika mafungu matatu; Wazungu walikuwa juu, wahindi walikuwa katikati na waafrika walikuwa chini, kwa hali zao za elimu, mali na vyeo. Yawezekana wachache wa kundi fulani la chini walipata bahati ya kuwa miongoni mwa kundi la juu; laini kwa ujumla hivyo, ndivyo tulivyokuwa;
Shabaha ya TANU na serikali ya TANU ni kuondoa makundi haya. Milango ya elimu, mali na vyeo, ambavyo jana ilikuwa imefungwa kwa waafrika leo inafunguliwa. Wazungu ha wahindi ambao jana walipita katika milango hiyo kwa urahisi kwa sababu cheti cha kupita kilikuwa ni rangi tu, wanaona kwamba cheti hicho siku hizi hakitoshi kumpitisha mtu asiyestahili kupita; Mambo haya tunayatenda hivi sasa na tutaendelea kuyatenda mpaka mafungu yale tuliyorithi kwa mkoloni yawe yameondoka; Jambo ambalo hatuna budi kujiuliza ni hili:
Je, vitendo hivi vina shabaha gani? Ni Shabaha ya kuinua wanyonge wote wa jana? Au ni shabaha ya kuwatia Waafrika wachache katika nafasi ya wazungu na wahindi? Shabaha yetu ni kuondoa makundi kati ya raia, au ni kuunda makundi mapya? Tutakuwa na kundi la Waafrika ambao hawajambo katika hali na mali, elimu na vyeo, na kundi la waafrika ambao ni taabani katika mambo yote hayo;
Tuchukue mfano wa mishahara. Wakoloni walipokuwa hapa walipanga mishahara bila kujali uwezo wa watu wetu kuilipa mishahara hiyo, na bila kuilinganisha mishahara hiyo na mapato ya watu wetu; Lakini ilikuwa ni ada yao kufanya hivyo; serikali ya wageni haiwezi kujali maisha ya raia; serikali yao ilikuwa ni serikali ya
ubwana na ufahari; na walijitimizia
ubwana wao na fahari yao, bila kujali uwezo wa watu wetu wa kugharamia ubwana huo na fahari hiyo;
Lakini baadhi yetu tulikuwa hatutambui jambo hilo. Waafrika wengi tulikuwa tumekwisha kusahau kwamba mzigo ule wa ubwana na fahara ni mzito mno na watu hawawezi kuubeba; Kilichokuwa kikituuma ni kwamba ubwana ule na fahari ile wazungu waligawana wenyewe tu, bila kutugawia na sisi pia; baadhi yetu hatukuwa tunadai uhuru ili
uwapunguzie watu wetu mzigo huu wa ubwana na ufahari, bali tama yetu ilikuwa ni kukali viti vile vya ubwana na ufahari; tama yetu haikuwa kushika vyeo tu, vilivyokuwa vinashikiliwa na wazungu hapo zamani
, tulitaka na mishahara pia iliyokuwa ikifuatana na vyeo hivyo bila kujali kama watu wanaweza kulipa mishahara hiyo, na bila kujali maisha ya watu wetu;
Tulipopunguza mishahara ya mawaziri, tulisifiwa kwamba tumefanya jambo zuri; na ni kweli kwamba tulifanya jambo zuri; mshahara wa waziri wa kikoloni ulikuwa zaidi ya Shs 5,000/= kwa mwezi; juu ya hiyo kulikuwa na matumizi mengine ya kikazi ambayo hata sisi hatukuondoa; sisi tulipunguza mshahara huo na kuufanya Shs 3,000/= kwa mwezi kwa kila waziri pamoja na waziri mkuu pia; Mshahara huu ukilinganisha na mishahara wanayopata mawaziri katika sehemu nyingine za Africa au dunia, ni mshahara mdogo sana; lakini kulinganisha mishahara ya mawaziri wetu na mishahara ya mawaziri wan chi nyingine, ambayo yaweza kuwa tajiri kuliko Tanganyika, siyo njia safi ya kulinganisha; Njia inayofaa kutumiwa, njia ambayo wana TANU na wananchi wote hatuna budi tuitumie, ni kulinganisha mshahara huo na pato la ndugu zetu;
Nitajaribu kuwaonyesheni na sina shaka natumaini mtastuka; pato la nchi yetu kama tukigawana kila mtu sawa sawa, basi kila raia wa Tanganyika atapata Shs 400/= kwa mwaka; Tuseme nyumba ina watu wane – yaani mke, mume na watoto wawili; basi pato lao lingekuwa shs 400/= mara 4 kwa mwaka, yaani shs 1,600/=. Pato hili ni kiasi cha Shs 133/= kwa mwezi;
Lakini tunalifikiaje pato hili? Tunalifikia pato hili kwa kuchanganya pato la Tanganyika nzima, na kuligawa sawa sawa; Ukweli wenyewe ni kwamba pato hili la shs 133/= kwa mwezi ni pato la karatasi tu; Watu wetu hawalipati. Tulipoingia serikalini tulikuta watu wengi wanapata mshahara wa Shs 1/75 kutwa ambao ni kiasi cha Shs 45/50 kwa siku 26 za kazi; tuliongeza mshahara huu ukawa shs 2/75 kwa siku, ambao ni kiasi cha shs 71/50 kwa siku 26 za kazi; watumishi wa juu ya hao walikuwa wakipata kiasi cha shs 107/= kwa mwezi; Ni wakati wa kukubali mishahara iliyotokana na uchunguzi wa bwana Adu ndipo tulipoongeza mshahara ukawa shs 132/= kwa mwezi;
Basi njia safi ya kujua kama mshahara wa shs 3,000/= kwa mwezi ni mkubwa au mdogo si ile ya kulinganisha mishahara ambayo mawaziri wa nchi nyingine hupokea; Njia bora ni kulinganisha
shs 3,000/= kwa mwezi na shs 71/50 au shs 132 kwa mwezi; Hapana mtu anayeridhika na fedha; Kwahiyo mawaziri wetu wanazo shida kubwa, na tunazijua; lakini shida zao ni za aina mbali mbali kabisa na shida ya mtu ambaye anapata sh 71/50 kwa mwezi;
Nimetaja mawaziri kama mfano tu; lakini maneno haya yanawahusu waafrika wote wenye hali nzuri; Leo
Permanent Secretary mwafika mshahara wake ni shs 4,000 kwa mwezi; Hatujali permanent secretary kupata mshahara mkubwa kuliko waziri wake; sababu ni kwamba hatutaki mawaziri wetu walingsanishe mishahara yao na ma – permanent secretary wao, na kusema ni midogo;
Tunataka mawaziri wetu walinganishe mishahara yao na wale vibarua wanaopata Shs 71/50, na watambue kuwa ni mikubwa; hatutaki waziri wetu awe na tama ya kupunguza tofauti ya pengo kati ya mshahara wake wa Shs 3,000/= kwa mwezi na ule wa kibarua wa shs 71/50 kwa mwezi; kadhalika mshahara wa Permanent secretary mzungu ni shs 4,800/= au zaidi; hatutaki permanent secretary mwafrika aseme kuwa huu ni ubaguzi, na kudai yeye pia apate mshahara huo; tunataka afikirie njia za kusaidia kupunguza tofauti iliyopo sasa kati ya mshahara wake wa shs 4,000/= kila mwezi na ule wa kibarua was shs 71/50 kwa mwezi; tunataka kila mwafrika ambae sasa hivi hali yake ni nzuri ailinganishe hali yake na wale wengi ambao hali yao ni mbaya;
Leo tuko Waafrika maelfu hapa Tanganyika ambao hali yetu ni nzuri sana ukilinganisha na ile ya ndugu zetu vibarua na wakulima; na hesabu yetu itazidi kuongezeka kila mwaka; Baadhi yetu ni wakubwa wa siasa, wengine ni watumishi wa serikali kuu, au serikali za mitaa, wengien ni watumishi wa makampuni, au wanafanya shughuli zao wenyewe. Sisi sote hao tuko katika kundi la juu la waafrika ambao hawajambo; na mara nyingi tunayo manung'uniko mengi sana; Lakini ni mara ngapi ambapo manung'uniko hayo ni ya kutaka hali yetu, ambayo ni nzuri, ifanywe nzuri zaidi, na tofauti iliyopo sasahivi kati yetu na ndugu yetu wa chini izidi kuwa kubwa?
Ikiwa jitihada yetu itakuwa ni jitihada ya kupunguza tofauti iliyopo kati ya wale walio juu na wale walio chini, basi hapo hatuna haja kuwa na wasiwasi sana tunapowahimiza ndugu zetu kufanya kazi kwa bidii; kwani tunakuwa hatuwahimizi wawafanyie kazi watu wa juu, bali tutakuwa tunawaomba wajifanyie kazi wao wenyewe;
lakini watu wa juu wasipojali tofauti iliyopo baina ya hali zao na hali za watu wa chini, basi hapo kuwahimiza watu wa Tanganyika kufanya kazi ni kuwahimiza wawafanyie kazi watu wa juu; Na serikali ya TANU ikikubali mambo hayo, basi hapo serikai ya TANU itakuwa siyo tofauti na Serikali ya Kikoloni;
Ikiwa TANU inataka kuunda nchi ya ‘UJAMAA' kwa kweli basi, tunaitazama TANU kuendelea na jitihaha ya kupunguza tofauti iliyopo sasa kati ya watu wenye hali ya juu, na wale wenye hali ya chini; Kama nilivyosema hapo juu, kila mtu hupenda fedha nyingi, na hakuna mtu yeyote, tangu waziri mpaka kibarua, ambaye hapendi pato lako lizidi kuongezeka kila siku; Kwahiyo, ikiwa serikali ya TANU itachukua hatua kuzuia tofauti iliyopo sasa kati ya watu wa juu na watu wa chini, sina shaka watu wote walio juu hawatapenda;
hata mimi ninayeyaandika maneno haya, sitapenda; kwani hata mimi napenda kuwa tajiri! Lakini kitachotuwezesha kujenga nchi safi siyo tamaa yangu mimi kuwa tajiri; bali ni vitendo ambavyo, ingawa tunajua kuwa vitawaudhi wachache, tunayo hakika kuwa ni vya manufaa kwa ndugu zetu walio wengi."]
-----------------------------MWISHO----------------------------------
Tunaona jinsi gani maneno ya Mwalimu bado ni very relevant kwa hali ya sasa:
· Mfano leo hii hata CHADEMA wamekuwa wanaibana serikali kwa matumizi holela ya fedha za walipa kodi;
· Tunaona jinsi gani leo hii, soko huria lililoletwa kwa kasi bila kuwaandaa watanzania walio wengi, soko ambalo kwa raha zote CCM na CDM wamelikumbatia, linawadidimiza mamilioni ya watanzania katika umaskini, hususan 75% ya watanzania ambao ni wanavijiji;
· Nini ni tofauti ya msingi kati ya mkoloni anaemsemea Mwalimu na Serikali inayokubali kupakatwa na IMF/WorldBank, vyombo ambavyo wote CCM na CHADEMA wanapigana vikumbo kwenda ikulu kuvitumikia?
Ndiyo maana nahimiza umuhimu wa CCM kumeguka ili tupate chama kipya chenye itikadi inayochukua mazuri ya Azimio La Arusha; CCM ya sasa haiwezi kamwe kubadilika na kuyachukua mazuri ya Azimio La Arusha na kuyafanyia kazi kwa vitendo;
Dhana ya Azimio la Arusha imekuwa inapotoshwa sana kupelekea hali ya kuwatisha baadhi ya watu bila sababu za msingi; Azimio La Arusha lilikuwa na mapungufu yake, Lakini Azimio La Arusha Per Se halikuwa na ubaya; Ndio maana Mwalimu aliumia sana aliposikia limeuawa huko Zanzibar na kuhoji kwenye interview on TV kwa tabasamu kidogo la mshangao, ‘Nasikia Wameliua Azimio La Arusha huko Zanzibar, kwani lilikuwa na Ubaya kiasi gani?'
Binafsi I am of the opinion kwamba tofauti na miaka ya nyuma, leo Tanzania tuna rasilimali tosha za kutuwezesha kusonga mbele kwa kuchukua mazuri ya Azimio La Arusha – leo tuna geologists, engineers, economists etc; tuna madini na rasilimali tele; we are ready to take off ikiwa tutapata viongozi wenye ‘political will', integrity, patriotism and commitment na nchi yao; na ambao watakuwa tayari kuyafanyia kazi mambo mazuri ya Azimio La Arusha; kwani hata Mwalimu alishakiri wazi kwamba:
"Kuna mazuri niliyafanya lakini pia yapo ya kipumbavu niliyafanya, lakini cha kushangaza ni kwamba awamu zilizonifuatia zinaacha mazuri na kuchukua ya kipumbavu?".
Katika mazingira haya mapya pia ni muhimu kuyapa masuala haya kipaumbele:
demokrasia; uhuru na haki za binadamu kijamii, kiuchumi na kisiasa; na haya yasichomekwe tu kiholela ndani ya katiba bali yapewe meno ndani ya katiba mpya itakayotokana na wananchi wenyewe ambao kimsingi ndio waajiri wa viongozi na watumishi wa umma;