Msanii
Platinum Member
- Jul 4, 2007
- 25,946
- 38,656
Msiba wa Mzee Edwin Mtei haukuwa tu tukio la kuaga mwili. Ulikuwa mahakama ya dhamiri ya taifa. Ilikuwa ni mahali ambapo historia, maumivu, hofu, na matumaini vilikutana uso kwa uso. Katika jukwaa hilo, Freeman Mbowe—mwenyekiti mstaafu wa CHADEMA—alisema maneno yaliyotikisa mioyo ya wengi:
“Taifa letu bado lina maumivu makubwa sana.”
Kauli hii, kwa mujibu wa Aristotle katika Rhetoric, ni pathos tupu—lugha inayolenga kugusa hisia za hadhira. Lakini swali kubwa si kama kauli hiyo ni ya kugusa, bali ni hili:
Kwa nini leo? Kwa nini hapa? Kwa nini msibani? Na kwa nini sasa, baada ya ukimya mrefu kiasi hiki?
Hotuba kama Tukio la Kihistoria (Speech as a Historical Event)
Kwa mujibu wa Quentin Skinner, mtaalamu wa historia ya mawazo ya kisiasa, hotuba haipaswi kuchambuliwa kwa maneno pekee, bali kwa wakati ilipotolewa, mazingira yake, na yale ambayo hayakusemwa.
Mbowe ametoa hotuba hii leo:
- Baada ya maandamano ya Oktoba 29.
- Baada ya vifo vya maelfu ya raia.
- Baada ya viongozi wa CHADEMA kukamatwa na kushtakiwa kwa uhaini.
- Baada ya wengine kukimbia nchi.
- Baada ya hofu ya utekaji na kupotezwa.
Haya yote yalitokea, lakini Mbowe alikaa kimya.
Ndiyo maana, kwa mujibu wa Teun A. van Dijk, ukimya wa kiongozi katika nyakati za uhalifu wa dola si neutral—ni discursive silence, ukimya unaozungumza zaidi kuliko maneno.
“Taifa Lina Maumivu” – Kauli Iliyochelewa au Iliyopimwa?
Kauli hii ni nzito. Ni ya kweli. Lakini ukweli unapochelewa, huanza kufanana na hofu.
Wanazuoni wa saikolojia ya uongozi kama Ronald Heifetz wanasema:
-Leadership is disappointing people at a rate they can absorb.
Lakini je, Mbowe alikuwa anajaribu kulinda chama, au alikuwa analinda nafsi yake?
Je, alikuwa anapima mazingira, au alikuwa amenyamaza kwa hiari ya kisiasa?
Kwa miezi zaidi ya miwili, taifa lililia.
Wazazi walizika watoto.
Watoto walitafuta wazazi waliopotea.
Wazazi walitafuta watoto wao mochwari zote bila kuwaona.
Wanachama walilala vichakani.
Viongozi walikimbilia uhamishoni.
Lakini sauti ya Mbowe haikusikika.
Msiba Kama Kisingizio cha Ujasiri (Moral Cover of Mourning)
Kwa mujibu wa Erving Goffman, binadamu hutumia frames—mazingira yanayompa mtu uhalali wa kusema au kutosema. Msiba humpa msemaji kinga ya maadili. Ukisema chochote, huwezi kushambuliwa kirahisi.
Hapa ndipo swali gumu linapoibuka:
- Je, Mbowe alisubiri msiba ili aseme kwa sababu mazingira haya ni salama kisiasa?
- Kama msiba usingetokea, je, hotuba hii ingezaliwa?
Ethos Iliyojeruhiwa: Tatizo la Uaminifu
Aristotle anasema hotuba bora lazima iwe na:
- Ethos (uaminifu wa msemaji)
- Pathos (hisia)
- Logos (mantiki)
Hotuba ya Mbowe ilikuwa na pathos nyingi. Ilikuwa na mantiki kiasi.
Lakini ethos yake imejeruhiwa.
Kwa nini? Kwa sababu:
-Ni kiongozi aliyedumu muda mrefu kuliko wote CHADEMA
-Ni mtu aliyekuwa ishara ya mapambano
Ukimya wake ulionekana kama usaliti wa kihisia kwa wanachama
Wanachama hawasemi Mbowe hakusema ukweli.
Wanasema amechelewa kuusema.
Maswali Yanayokataa Kunyamaza
Kwa mujibu wa Hannah Arendt, ukimya mbele ya uovu ni aina ya ushiriki. Ndiyo maana maswali haya hayawezi kufutwa:
- Mbowe alipanga kusema lini?
- Alisubiri tukio gani?
- Je, alikuwa ameamua kukaa kimya kabisa?
- Je, msiba umevunja mkakati wake?
- Je, sasa ataendelea kukemea maovu au atarudi likizo?
- Ataenda lini kumtembelea Tundu Lissu gerezani? (ingawa hili ni kama kuna mtego ndani yake umeandaliwa na watesi wetu)
- Atahudhuria kesi ya uhaini?
- Atashiriki vikao vya juu vya chama kama mwenyekiti mstaafu?
- Haya si maswali ya chuki.
- Ni maswali ya uwajibikaji wa kihistoria.
Taifa Linahitaji Zaidi ya Hotuba Moja
Hotuba ya Mbowe imetushtua. Imetufanya tutafakari.
Lakini pia imetufanya tujiulize:
Je, hii ni mwanzo wa sauti mpya, au ni hotuba ya msiba itakayozikwa pamoja na marehemu?
Kwa mujibu wa James Baldwin:
Not everything that is faced can be changed, but nothing can be changed until it is faced.
Taifa lina maumivu—ni kweli.
Lakini maumivu hayo hayaponywi na hotuba moja.
Yanaponywa na uthabiti, ujasiri, na sauti isiyokaa kimya tena.
Wanachama na wapenda haki bado wanakusubiri, Mbowe.
Si kwa hotuba ya majonzi—
bali kwa hotuba ya kuvunja ukimya kabisa.
