Habari za jioni, natumaini mko salama.
Kama kichwa kinavyojieleza. Ninataka kuanza kazi kama consultant wa miradi na tafiti (ni professional yangu), kwa muda sasa nimekua napata wateja wengi na wananilipa vema.
Lakini malipo hayo hayajawahi kukatwa kodi maana nilikua nafanya kama hobby tu, ila nimekuja kugundua wateja wengi wananitafuta, nimeona niwe safe side. Naomba kujua utaratibu wa kujisajili niwe natambulika kisheria.
Asante
- Utangulizi
Urasimishaji wa biashara nchini Tanzania ni hatua muhimu kwa wajasiriamali wanaotaka kukuza shughuli zao na kuhakikisha wanaendesha biashara zao kwa mujibu wa sheria. Kwa mtaalamu wa ushauri ambaye anapata wateja wengi na mapato yanayoongezeka, kurasimisha biashara sio tu kunampa kinga ya kisheria bali pia kunamwezesha kufaidika na fursa mbalimbali zinazopatikana kwa biashara zilizosajiliwa. Mwongozo huu unaeleza mchakato wa usajili wa biashara ya ushauri nchini Tanzania, ukielezea aina za miundo ya biashara, hatua za usajili kupitia Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA) na Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA), pamoja na wajibu wa kisheria na taratibu za kodi.
- Aina za Miundo ya Biashara Tanzania
Nchini Tanzania, kuna aina mbalimbali za miundo ya biashara ambazo mjasiriamali anaweza kuchagua. Aina hizi ni pamoja na:
- Umiliki Binafsi: Biashara inamilikiwa na kuendeshwa na mtu mmoja. Mmiliki anawajibika binafsi kwa madeni na majukumu yote ya biashara.
- Ubia: Watu wawili au zaidi wanaungana kumiliki na kuendesha biashara.
- Kampuni Binafsi yenye Ukomo (Limited Liability Company - LLC): Kampuni inachukuliwa kama taasisi tofauti kisheria na wamiliki wake (wanahisa). Hii inamaanisha kuwa mali binafsi za wamiliki kwa kawaida haziko hatarini iwapo biashara itakuwa na madeni.
- Kampuni ya Umma: Hisa zake zinauzwa kwa umma.
Kwa biashara ya ushauri, miundo miwili inayofaa zaidi ni umiliki binafsi au kampuni binafsi yenye ukomo (LLC). Umiliki binafsi ni rahisi kuanzisha, lakini kadiri biashara inavyokua, kampuni binafsi yenye ukomo inatoa faida za ziada kama vile ulinzi wa dhima, uwezekano wa kupata mikopo, na kutambulika zaidi na taasisi za fedha.
- Mchakato wa Usajili wa Biashara kupitia BRELA
BRELA ndiyo taasisi kuu ya serikali inayohusika na usajili wa biashara nchini Tanzania. Mchakato unaweza kufanywa kwa njia ya mtandao.
- Hatua za Usajili wa Jina la Biashara (kwa umiliki binafsi):
- Fungua tovuti ya BRELA.
- Ingia kwenye akaunti yako au fungua akaunti mpya.
- Chagua huduma ya usajili wa "jina la biashara".
- Jaza taarifa za biashara: jina la biashara, anwani, na taarifa za mmiliki (pamoja na Namba ya Utambulisho wa Taifa - NIN).
- Pakia kitambulisho cha taifa (NIN).
- Fanya malipo (kwa njia ya simu au benki).
- Subiri maombi yako yashughulikiwe. Usajili unatarajiwa kukamilika ndani ya siku chache za kazi ikiwa nyaraka zote ziko sawa.
- Hatua za Usajili wa Kampuni (kwa kampuni binafsi yenye ukomo):
- Fungua tovuti ya BRELA.
- Ingia au fungua akaunti mpya.
- Chagua huduma ya usajili wa "kampuni".
- Chagua aina ya kampuni (kampuni binafsi).
- Jaza taarifa za kampuni: jina la kampuni, anwani, taarifa za wanahisa na wakurugenzi (pamoja na NIN zao), na taarifa kuhusu hisa.
- Pakia nyaraka: Katiba ya Kampuni (Memorandum and Articles of Association), fomu ya uadilifu, na fomu ya majumuisho. Kwa wakurugenzi wasio raia, hati ya kusafiria na namba ya utambulisho wa mlipakodi (TIN) zinahitajika.
- Fanya malipo (ada inategemea thamani ya hisa).
- Subiri maombi yako yashughulikiwe.
Ni muhimu kuhakikisha taarifa zote ni sahihi na nyaraka zimekamilika ili kuepuka ucheleweshaji.
- Kupata Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN) kutoka TRA
Baada ya usajili wa BRELA, hatua inayofuata ni kupata TIN kutoka TRA.
- Taratibu za kupata TIN:
- Kusanya nyaraka:
- Kwa kampuni: Cheti cha usajili kutoka BRELA, Memorandum and Articles of Association, mkataba wa pango (au uthibitisho wa umiliki wa ofisi), barua ya utangulizi kutoka mamlaka ya mtaa.
- Kwa jina la biashara: Cheti cha usajili wa jina la biashara, mkataba wa pango (au uthibitisho wa umiliki), barua ya utangulizi kutoka mamlaka ya mtaa.
- Fika ofisi za TRA zilizo karibu.
- Jaza fomu ya maombi ya TIN.
- Wasiliisha nyaraka zako.
- Utapokea cheti cha TIN baada ya maombi yako kukubaliwa.
Inawezekana pia kuomba TIN kwa njia ya mtandao (kwa wenye NIN), lakini kwa TIN ya biashara, unaweza kuhitaji kufika ofisi za TRA.
- Kupata Leseni ya Biashara Inayohitajika
Baada ya kupata TIN, utahitaji leseni ya biashara. Kuna aina mbili kuu:
- Leseni ya Biashara Kundi A: Inatolewa na BRELA kwa biashara zenye sura ya kitaifa au kimataifa. Biashara ya ushauri inaweza kuangukia hapa, hasa ikiwa inahudumia wateja nchi nzima au kimataifa.
- Leseni ya Biashara Kundi B: Inatolewa na Mamlaka za Serikali za Mitaa (Halmashauri/Manispaa) kwa biashara zisizo na sura ya kitaifa au kimataifa.
Hakikisha unajua aina ya leseni inayofaa kwa biashara yako na ufuate taratibu za kuipata.
- Wajibu wa Kisheria na Taratibu za Kodi kwa Biashara Zilizosajiliwa
Baada ya usajili, biashara ina wajibu wa kisheria na taratibu za kodi:
- Wajibu wa Kisheria:
- Kufanya biashara kwa mujibu wa sheria.
- Kutunza kumbukumbu sahihi za mapato na matumizi.
- Kuwasilisha taarifa za mwaka kwa BRELA (kwa kampuni).
- Kulipa ada za mwaka (kwa jina la biashara).
- Taratibu za Kodi:
- Ulipaji wa Kodi ya Mapato.
- Ulipaji wa Kodi ya Ongezeko la Thamani (VAT) (ikiwa unakidhi vigezo).
- Ulipaji wa Kodi ya Zuio (Withholding Tax) (kwa baadhi ya malipo).
- Matumizi ya Mashine za Risiti za Kielektroniki (EFD).
- Kuwasilisha ritani za kodi.
Ni muhimu kujifunza na kuelewa wajibu wako ili kuepuka adhabu.
- Nyaraka Zinazohitajika na Gharama
- Nyaraka Zinazohitajika (muhtasari):
- Usajili wa Jina la Biashara: NIN, anwani ya barua pepe, anwani ya biashara, namba ya simu, anwani ya makazi.
- Usajili wa Kampuni: NIN za wanahisa na wakurugenzi, Katiba ya Kampuni, fomu za BRELA, mkataba wa pango (kwa TIN).
- TIN: Cheti cha usajili, mkataba wa pango, barua ya utangulizi kutoka mamlaka ya mtaa, fomu ya maombi.
- Gharama (mifano):
- Usajili wa Jina la Biashara: Ada ya maombi (mfano: Tsh 15,000) na ada ya uendeshaji ya mwaka (mfano: Tsh 5,000).
- Usajili wa Kampuni: Ada inategemea mtaji (mfano: kuanzia Tsh 95,000 kwa mtaji mdogo), pamoja na ada za ziada (kufungua jalada, ushuru wa stempu).
- Leseni ya Biashara: Gharama zinatofautiana.
Angalia tovuti husika kwa taarifa za sasa za ada.
- Mapendekezo kwa Mtumiaji
- Amua muundo wa biashara (umiliki binafsi au kampuni).
- Sajili biashara kupitia BRELA.
- Pata TIN kutoka TRA.
- Omba leseni ya biashara.
- Fahamu wajibu wa kisheria na kodi. Unaweza kuhitaji ushauri wa wataalamu.
- Hitimisho
Urasimishaji wa biashara ya ushauri ni muhimu kwa uhalali, uendeshaji, na ukuaji. Kwa kufuata hatua hizi, mtaalamu wa ushauri anaweza kusajili biashara yake, kupata leseni, na kutimiza wajibu wake, akifungua milango kwa fursa nyingi.
