Mkanganyiko katika majina ya sayari

[njiwaji]

Asante.

Mimi sasa nataka kujua na majina ya miezi ya sayari hizi.

Kwa violwa na magimba kama haya, ambayo hayawezi kuonekana kwa macho kavu, tunahitaji kuunda majina kwa Kiswahili. Mara nyingi waandishi wanamazoea ya kutohoa jina kutokana na jina lake la kisayansi.

 

[njiwaji]

Nakumbuka kusikiliza hadithi za kipindi cha "Mama na Mwana" miaka ya themanini ya mwanzo.

Kulikuwa na hadithi ya sayari ya Zuhura.

Haya si majina yaliyotungwa jana, mengine yana mizizi katika safari za biashara kati ya fukwe za Afrika Mashariki na za Uarabu na Uajemi.

Ni kweli. Kuna utamaduni mkuwa wa mambo ya anga kutoka zamani hata za kale katika jamii zetu.

 

[Che mittoga]

Malkia wa yamini ya Benin, wekundu wa Zebaki
Kwako najiamini,sintohama nitabaki
Mrembo mwendo Zuhura, mpole usofura
Na kwa kudura una sura umefungasha mpaka chura
Wote wa dunia, wanakuhudumia
Wewe hariri bunia, wao busati la gunia
Mahiri vita Mhiri, si jamvi la mshihiri
Mama wanisitiri, kiroho na kimwili
Roho unasumbua, Dar mpaka Bujumbura
Nikupe bamvua kama za miezi ya Sambura
Kwa kani ziso fanani, sina budi kughani
Nikuvike pete kama za kwenye Saratani
Wewe tunu johari, nikupige zumari
Na utulivu wako kama sura ya Zohari
Bi Tausi, nyara kama Kausi
Ubaridi wa Utaridi wewe mwisho wa kamusi.



Mercury - Zebaki
Venus - Zuhura
Earth - Dunia
Mars - Mihiri
Jupiter - Sumbura
Saturn - Saratani
Uranus - Zohari
Neptune - Kausi
Pluto - Utarid

Asante kwa utenzi mwanana kabisa uloshiba vina na mizani.
Weye wajuwa na hakika watujuza utamu wa Kiswahili ndani ya Mswahili

 

[Nyani Ngabu]

Jupiter - Sumbura

Kama jupiter ni sumbura, mushtara ni nini?

 

[Che mittoga]

Wewe umenikumbusha mbali hivi vitu tulivisoma primary enzi hizo ila nilisahau, ahsante kunikumbusha.

Asante mi daftari za Primary School bado ninazo.
Siziazimishi wala simpi mtu.
Nimeangalia kwenye notes zangu za Pimary.

 

[Nyaka-One]

Wakati wenzetu wanaangaika kuvumbua sayari zaidi na kujua mengi zaidi kuhusu sayari hizo sisi tunaangaika na kujadili "mikanganyiko" kuhusu majina ya sayari hizo. What a difference!

 

[Che mittoga]

Kuna utamaduni wa WaSwahili waliokuwa mabaharia na walishatumia majina ya sayari 5 zinazoonekana angani usiku kwa macho kavu. Walitumia nyota mbali mbali pamoja na kudinyota na fungunyota kupata mielekeo wakiwa katika uwazi wa bahari, mbali na nchi kavu. Huo ni msingi mkubwa wa kuzingatia katika kuamua majina ya sayari na nyota.

Loh..kumbe iko historia nzuri ya majina ya Nyota na Sayari.
Hizo ndio habari nzuri.

 

[Al-Watan]

Kwa violwa na magimba kama haya, ambayo hayawezi kuonekana kwa macho kavu, tunahitaji kuunda majina kwa Kiswahili. Mara nyingi waandishi wanamazoea ya kutohoa jina kutokana na jina lake la kisayansi.

Najua kuna mwezi mmoja wa Sumbura unaitwa "Europa"

Sasa huu sijui kwa Kiswahili ndiyo tutauita "Ulaya" au vipi?

Europa (moon) - Wikipedia

 

[Che mittoga]

Kama jupiter ni sumbura, mushtara ni nini?

Wewe unavyo jua.
Neno Mushtara ni jina la nini ?

 

[Che mittoga]

Wakati wenzetu wanaangaika kuvumbua sayari zaidi na kujua mengi zaidi kuhusu sayari hizo sisi tunaangaika na kujadili "mikanganyiko" kuhusu majina ya sayari hizo. What a difference!

Elimu hiyo tumewaachia Wanajimu waliobobea.
Sisi hapa tunachambua masuala ya Lugha ya Kiswahili.

 

[Nyani Ngabu]

Wewe unavyo jua.
Neno Mushtara ni jina la nini ?

Nijuacho ni hicho.

 

[njiwaji]

Kama jupiter ni sumbura, mushtara ni nini?

Mustarii ni Jupiter. Hili ni mojawapo ya masuala ya kujadili na kuamua.

Wakati wenzetu wanaangaika kuvumbua sayari zaidi na kujua mengi zaidi kuhusu sayari hizo sisi tunaangaika na kujadili "mikanganyiko" kuhusu majina ya sayari hizo. What a difference!

Haina ubaya. Tuko njiani. Kuna mengi mengine pia bado ya kufanaya kuwafikia wenzetu. Kwa hiyo tusichoke.

Kwa vile lugha ni msingi wa maendeleo, ni muhimu tuyamalize haya sasa hivi, badala ya kutoelewana tunachozungumza katika kazi zetu za mbeleni.

 

[KUTATABHETAKULE]

Kwa violwa na magimba kama haya, ambayo hayawezi kuonekana kwa macho kavu, tunahitaji kuunda majina kwa Kiswahili. Mara nyingi waandishi wanamazoea ya kutohoa jina kutokana na jina lake la kisayansi.

Hapo kwenye viola na magimba wengine tumetoka kapa. Hiyo lugha naona ni ya kitaalamu na hasa wajuvi wa nyota na sayari!

 

[Che mittoga]

Nijuacho ni hicho.

View attachment 537319

Mojawapo ya sayari kubwa katika elimu ya falaki.

Samahani mkuu

Sayari kubwa ziko ngapi ?

Neno Falaki linamaanisha kitu gani ?

 

[Ti Go]

Kwani majina lazima yabadirishwe kusomeka kwa kiswahili? Mbona hata kingereza bado wanatumia majina ya lugha tofauti -kama kilatini. Kubadiribadiri kunafika mahali panapoteza nvuto na kujifunza kunakuwa kugumu

 

[njiwaji]

Nijuacho ni hicho.

View attachment 537319

Hata matamshi na tahajia (spelling) zake nazo pia zinatatanisha. Wengine wanasema Mshtarii, wengine Mushtarii na wengine Mushtara.

 

[Nyani Ngabu]

Mojawapo ya sayari kubwa katika elimu ya falaki.

Samahani mkuu

Sayari kubwa ziko ngapi ?

Neno Falaki linamaanisha kitu gani ?

Soma vizuri ili uelewe ulichokisoma.

Mushtara ni mojawapo ya sayari, kubwa kupita zote katika elimu ya falaki.

Umeiona hiyo koma hapo? Unajua maana ya hiyo koma?

Umeona baada ya koma kuna maneno 'kubwa kupita zote'?

Kuhusu neno falaki, maana yake hiyo hapo chini.

 

[Nyani Ngabu]

Hata matamshi na tahajia (spelling) zake nazo pia zinatatanisha. Wengine wanasema Mshtarii, wengine Mushtarii na wengine Mushtara.

Sawa.

Lakini walau hiyo tofauti ya matamshi inaweza kuelezewa na lahaja.

Ni kama vile neno 'sifuri' na 'sufuri'.

Lakini 'sumbara' na 'mushtara' wapi na wapi?

 

[njiwaji]

Mojawapo ya sayari kubwa katika elimu ya falaki.

Samahani mkuu

Sayari kubwa ziko ngapi ?

Neno Falaki linamaanisha kitu gani ?

1. Katika sayari za mfumo wetu wa Jua kuna sayari nne zilizo karibu na Jua ambazo ni ndogo mno ukilinganisha sayari nne za mwisho ambazo ni kubwa mno kwa ulingansho na sayari hizi za jirani na Jua. Kati ya sayari hizo 4 kubwa iliyo kubwa zaidi ni Mshtarii (Jupiter).


2. Neno falaki limetumika kutambulisha elimu ya nyota na anga llote la juu katika Ulimwengu huu. Lakini neno hilo pia lintumika katika unajimu yaani utabiri wa maisha ya binadamu kwa kutumia nyota.

Kwa hiyo neno lililokubaliwa kueleza sayansi ya elimu ya nyota na anga za juu ni ASTRONOMIA.

 

[njiwaji]

Sawa.

Lakini walau hiyo tofauti ya matamshi inaweza kuelezewa na lahaja.

Ni kama vile neno 'sifuri' na 'sufuri'.

Lakini 'sumbara' na 'mushtara' wapi na wapi?

Sumbula ni jina lililotumiwa na WaSwahli mabaharia kutambua nyota angavu Alfa Virginis (king. Spica) katika kundi la nyota Nadhifa (king. Virgo)