Biashara kwa muhindi na mwarabu ni sehemu ya utamaduni. Wenzetu kufanya biashara kumekuwa ni sehemu ya maisha na siyo tu shughuli ya kujiingizia kipato cha kila siku. Leo mtoto wa kihindi hata kama atakuwa yuko shule mnasoma naye, lakini ni lazima atakuwa anapata muda wa kutosha kushinda kwenye duka au ghala la wazazi wake huku akifanya kazi ndogo-ndogo.
Mwisho wa siku huyu mtu anakuwa anapata elimu za aina mbili (Formal and Informal Education), akija kuwa mkubwa atakachokuwa anafanya sehemu kubwa ni marudio ya alichojifunza kutoka kwa wazazi wake. Hili nimelishuhudia sana hata kwa Wachagga wengi. Lakini kubwa zaidi ambalo huwa linakuwepo kwa wenzetu ni utayari wa wanafamilia kutoa mitaji kwa watoto ambao wanaonekana kuweza kufanya biashara.
Lakini sasa wewe ndugu
Daby unaweza ukawa ni Massai, lakini sehemu kubwa ya maisha yako umejikita kwenye kusoma (Formal Education) ambayo matokeo yake yanaweza kuja baada ya miaka 14 ya kumaliza shule. Baadae umekosa ajira ndiyo unakumbuka kama wewe ni Massai hivyo unaamua kununua ng'ombe ukitegemea utaweza kufuga, ilhali huna ujuzi wowote wa kufuga (Ulimwacha mzazi wako akafa nao).
Lakini ungekuwa ni massai wa mjini na kijijini naamini kuna vitu vikubwa kuhusu ufugaji ungekuwa unavifahamu kuliko hata mtu wa PhD aliyetoka Sokoine University of Agriculture: AND WHY, it's a generational thing for Massai to be excellent in Pastoralism and Ranching. Hivyo hakuna miujiza, waswahili husema ukiona vyaelea ujue vimeundwa. Kujifunza kwa muda mrefu tena kwa vitendo huku wakisimamiwa na familia: Hii huzaa kijiamini na nidhamu kwasababu huwezi kutumia vibaya fedha ya familia.
KITU KIKUBWA: Utajiri wa kundi la watu (Kabila au dini) mara nyingi huwa ni vizazi (A Genereational thing). Katika matajiri wakubwa hapa Tanzania hasa waashia, utajiri wao unakuwa na mizizi mirefu ya urithi. Watoto hurithishwa kutoka wazazi. Pia huo urithi hauji moja kwa moja, lakini inabidi mtoto autolee jasho na kuupambania kuupata tokea akiwa mtoto ili usije ukapotea. Familia pia huwa tayari kutoa mitaji na ajira kwa wanandugu ambao wanataka kufanya biashara au kujiendeleza.
Marehemu mama yangu aliwahi kuwa rafiki mkubwa sana wa familia ya wakina ABRI ambao ni familia moja na wenye ASAS MILK. Kuna ndugu yao moja hivi alikuwa inabidi apewe sehemu kubwa ya urithi lakini akakosea akaenda kuoa binti wa familia nyingine ya kiarabu: Mama yake aling'aka sana akimwambia mama yangu kwamba yule mtoto hatarithi sehemu kubwa kwasababu anaona mwanamke ambaye siyo ndugu yao. Hii ilikuwa miaka zaidi ya thelathini nyuma na nilivyosimuliwa nikaona nifanya uchunguzi haraka.
Nikagundua wale watoto waarabu mbali na kuzaliwa kwenye familia za kitajiri, sehemu kubwa ya maisha yao ni kufanya biashara za familia. Watu kama Mohamed na Fatma Dewji, ASAS, Freeman Mbowe & The Mengi's wachunguze vizuri maisha yao na utatambua kwamba hawakuanzisha vyao bali waliendeleza walivyovikuta baada ya kufundishwa vizuri na wazazi wao. Sasa sisi weusi mzazi hata viwanja anaficha, mapato yake anaficha na anakuwa na familia mitala ya wake nane hadi tisa: Sehemu kubwa ya malezi anaachiwa mwanamke, hapo utategemea kizazi kifike mbali ? Halafu akifa anakuachia urithi anategemea uundeleze! Uendeleze kwenda wapi ????
Biblia Takatifu inasema hivi: "Fedha na Mali mtu hurithi kutoka kwa baba yake"
Sasa wewe Mkurya mtoto akifika miaka 18 unafukuza nyumbani unasema akatafute zake nishakusomesha.
Tutalalamika sana kuwachukia Wahindi, Waarabu na Wachagga lakini ukweli wenyewe ndiyo huu, wametushinda.
