Getrude Mollel
JF-Expert Member
- Apr 26, 2022
- 308
- 424
Utulivu wa kisiasa wa Tanzania, ukilinganishwa na nchi nyingine za Afrika na Asia ambazo zimepitia machafuko au mapinduzi ya umma, unatokana na misingi ya kihistoria na mshikamano wa kisaikolojia uliojengeka kwa muda mrefu.
Ufuatayo ni uchambuzi wa sababu tano kuu za kisaikolojia na kimuundo zinazoeleza kwa nini harakati za aina hiyo haziwezi kutokea nchini Tanzania.
1. Asili ya Kihistoria na Malezi ya Jeshi la Tanzania.
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) lilianzishwa mwaka 1964 kama “Jeshi la Wananchi,” likitokana na harakati za ukombozi, tofauti na majeshi ya Kenya au Madagascar yaliyorithiwa kutoka kwa wakoloni na kubeba urithi wa kibaguzi na kikanda.
JWTZ liliundwa kwa mfano wa majeshi ya China na Urusi, likisisitiza uzalendo, nidhamu, na utii kwa mamlaka ya kiraia. Hivyo, tangu chimbuko lake, jeshi hili limejengwa kisaikolojia kuwa mlinzi wa taifa, si chombo cha siasa. Kwa msingi huo, wazo la mapinduzi ya kijeshi ni kinyume na maadili ya taasisi yenyewe.
2. Umiliki wa Ardhi na Ushirikishwaji wa Kiuchumi
Chanzo kikuu cha mapinduzi katika nchi nyingi ni hisia za wananchi — hasa vijana — kujiona wametengwa kiuchumi. Nchini Kenya, takriban asilimia 10 ya wananchi wanamiliki zaidi ya asilimia 65 ya ardhi yenye rutuba, huku takriban asilimia 45 ya familia za vijijini Nepal zikiwa hazina ardhi au zinamiliki chini ya nusu hekari.
Tanzania, kupitia Azimio la Arusha, ilianzisha mfumo wa usawa wa umiliki wa ardhi unaowezesha wananchi wengi kumiliki au kulima ardhi chini ya utaratibu wa kimila. Leo zaidi ya asilimia 75 ya Watanzania wa vijijini wanamiliki ardhi wanayoitumia, na sheria hairuhusu umiliki binafsi wa kibepari wa ardhi kwa wachache.
Hii inaleta usalama wa kisaikolojia na kupunguza sababu za ghasia. Kwa kuongezea, mfumuko wa bei uko chini (takriban asilimia 3.1 mwaka 2024, ukilinganishwa na 6.7% nchini Kenya), hali inayoongeza utulivu wa maisha.
3. Imani kwa Taasisi na Kumbukumbu ya Nidhamu ya Kiraia
Utamaduni wa kisiasa wa Tanzania umejengwa juu ya imani katika taasisi za kiraia — kuanzia serikali za mitaa hadi mahakama. Wananchi wanaona taasisi hizi kama njia halali za kushughulikia malalamiko. Kihistoria, Tanzania imekwepa hali ya kuvunjika kwa taasisi iliyoonekana Madagascar au Nepal, ambako wananchi waliona serikali kama adui, hivyo kuhalalisha maandamano makubwa kama njia pekee ya kusikika. Falsafa ya “Ujamaa na Kujitegemea” ya Mwalimu Nyerere iliimarisha uhusiano wa kisaikolojia kati ya serikali na wananchi — msingi muhimu wa amani ya ndani.
4. Ulimbukeni wa Mitandaoni na Ukosefu wa Muundo wa Harakati
Kauli zinazojitokeza katika majukwaa ya kijamii kama TikTok na Clubhouse — “tutachukua nchi” au “tutawasha moto” — zinaonyesha hasira ya pamoja, lakini hazina muundo, uongozi, wala dhamira binafsi.
Kisaikolojia, matumizi ya maneno ya wingi (“tutafanya”) badala ya binafsi (“nitafanya”) yanaonyesha ukosefu wa uwajibikaji binafsi na hali ya kuzungumza kwa hisia badala ya kupanga kimkakati.
Hadi kufikia siku ambayo imepangwa kwa maandamano, mipango ya maandamano imebaki bila mwelekeo — hakuna viongozi wanaojulikana, hakuna malengo yaliyofafanuliwa, wala mikakati ya kuanza au kumaliza — ishara tosha ya kutokuwepo kwa umoja wa kimantiki.
5. Umoja wa Kitaifa na Ukosefu wa Mgawanyiko wa Kikabila
Tofauti na Kenya (vurugu za uchaguzi 2007–2008) au Nepal (mapinduzi ya waasi wa Maoist), Tanzania imeendeleza kiwango cha juu cha mshikamano wa kitaifa.
Serikali za awali zilidhibiti siasa za kikabila na kuhimiza utambulisho wa pamoja kupitia lugha ya Kiswahili na usawa wa uwakilishi wa kitaifa.
Hivyo, kisaikolojia, hakuna “upande unaopingana” unaoweza kuwa chanzo cha mapambano ya kijamii. Bila mgawanyiko wa wazi wa “sisi dhidi yao,” nguvu za mapinduzi hukosa mwelekeo na adui wa pamoja.
Hitimisho
Utulivu wa Tanzania si bahati mbaya bali matokeo ya kihistoria na ujenzi wa ufahamu kwa jamii zetu. Mchanganyiko wa jeshi lenye nidhamu ya kiraia, usawa wa umiliki wa ardhi, imani kwa taasisi, nidhamu ya kisiasa, na mshikamano wa kitaifa umeunda kinga madhubuti dhidi ya machafuko ya kijamii.
Hasira za mtandaoni zinaweza kuwapo, lakini kwa mizizi hii ya kisaikolojia na kimuundo, mapinduzi makubwa nchini Tanzania hubaki kuwa wazo lisilo na uhalisia wala msingi wa utekelezaji.
Ufuatayo ni uchambuzi wa sababu tano kuu za kisaikolojia na kimuundo zinazoeleza kwa nini harakati za aina hiyo haziwezi kutokea nchini Tanzania.
1. Asili ya Kihistoria na Malezi ya Jeshi la Tanzania.
Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) lilianzishwa mwaka 1964 kama “Jeshi la Wananchi,” likitokana na harakati za ukombozi, tofauti na majeshi ya Kenya au Madagascar yaliyorithiwa kutoka kwa wakoloni na kubeba urithi wa kibaguzi na kikanda.
JWTZ liliundwa kwa mfano wa majeshi ya China na Urusi, likisisitiza uzalendo, nidhamu, na utii kwa mamlaka ya kiraia. Hivyo, tangu chimbuko lake, jeshi hili limejengwa kisaikolojia kuwa mlinzi wa taifa, si chombo cha siasa. Kwa msingi huo, wazo la mapinduzi ya kijeshi ni kinyume na maadili ya taasisi yenyewe.
2. Umiliki wa Ardhi na Ushirikishwaji wa Kiuchumi
Chanzo kikuu cha mapinduzi katika nchi nyingi ni hisia za wananchi — hasa vijana — kujiona wametengwa kiuchumi. Nchini Kenya, takriban asilimia 10 ya wananchi wanamiliki zaidi ya asilimia 65 ya ardhi yenye rutuba, huku takriban asilimia 45 ya familia za vijijini Nepal zikiwa hazina ardhi au zinamiliki chini ya nusu hekari.
Tanzania, kupitia Azimio la Arusha, ilianzisha mfumo wa usawa wa umiliki wa ardhi unaowezesha wananchi wengi kumiliki au kulima ardhi chini ya utaratibu wa kimila. Leo zaidi ya asilimia 75 ya Watanzania wa vijijini wanamiliki ardhi wanayoitumia, na sheria hairuhusu umiliki binafsi wa kibepari wa ardhi kwa wachache.
Hii inaleta usalama wa kisaikolojia na kupunguza sababu za ghasia. Kwa kuongezea, mfumuko wa bei uko chini (takriban asilimia 3.1 mwaka 2024, ukilinganishwa na 6.7% nchini Kenya), hali inayoongeza utulivu wa maisha.
3. Imani kwa Taasisi na Kumbukumbu ya Nidhamu ya Kiraia
Utamaduni wa kisiasa wa Tanzania umejengwa juu ya imani katika taasisi za kiraia — kuanzia serikali za mitaa hadi mahakama. Wananchi wanaona taasisi hizi kama njia halali za kushughulikia malalamiko. Kihistoria, Tanzania imekwepa hali ya kuvunjika kwa taasisi iliyoonekana Madagascar au Nepal, ambako wananchi waliona serikali kama adui, hivyo kuhalalisha maandamano makubwa kama njia pekee ya kusikika. Falsafa ya “Ujamaa na Kujitegemea” ya Mwalimu Nyerere iliimarisha uhusiano wa kisaikolojia kati ya serikali na wananchi — msingi muhimu wa amani ya ndani.
4. Ulimbukeni wa Mitandaoni na Ukosefu wa Muundo wa Harakati
Kauli zinazojitokeza katika majukwaa ya kijamii kama TikTok na Clubhouse — “tutachukua nchi” au “tutawasha moto” — zinaonyesha hasira ya pamoja, lakini hazina muundo, uongozi, wala dhamira binafsi.
Kisaikolojia, matumizi ya maneno ya wingi (“tutafanya”) badala ya binafsi (“nitafanya”) yanaonyesha ukosefu wa uwajibikaji binafsi na hali ya kuzungumza kwa hisia badala ya kupanga kimkakati.
Hadi kufikia siku ambayo imepangwa kwa maandamano, mipango ya maandamano imebaki bila mwelekeo — hakuna viongozi wanaojulikana, hakuna malengo yaliyofafanuliwa, wala mikakati ya kuanza au kumaliza — ishara tosha ya kutokuwepo kwa umoja wa kimantiki.
5. Umoja wa Kitaifa na Ukosefu wa Mgawanyiko wa Kikabila
Tofauti na Kenya (vurugu za uchaguzi 2007–2008) au Nepal (mapinduzi ya waasi wa Maoist), Tanzania imeendeleza kiwango cha juu cha mshikamano wa kitaifa.
Serikali za awali zilidhibiti siasa za kikabila na kuhimiza utambulisho wa pamoja kupitia lugha ya Kiswahili na usawa wa uwakilishi wa kitaifa.
Hivyo, kisaikolojia, hakuna “upande unaopingana” unaoweza kuwa chanzo cha mapambano ya kijamii. Bila mgawanyiko wa wazi wa “sisi dhidi yao,” nguvu za mapinduzi hukosa mwelekeo na adui wa pamoja.
Hitimisho
Utulivu wa Tanzania si bahati mbaya bali matokeo ya kihistoria na ujenzi wa ufahamu kwa jamii zetu. Mchanganyiko wa jeshi lenye nidhamu ya kiraia, usawa wa umiliki wa ardhi, imani kwa taasisi, nidhamu ya kisiasa, na mshikamano wa kitaifa umeunda kinga madhubuti dhidi ya machafuko ya kijamii.
Hasira za mtandaoni zinaweza kuwapo, lakini kwa mizizi hii ya kisaikolojia na kimuundo, mapinduzi makubwa nchini Tanzania hubaki kuwa wazo lisilo na uhalisia wala msingi wa utekelezaji.
