Katika jamii yoyote inayotawaliwa kwa misingi ya haki na usawa, wananchi wanapaswa kuwa kiini cha mipango ya maendeleo ya taifa. Hata hivyo, hali imekuwa tofauti katika maeneo mengi ambapo wananchi wanalazimika kuandika barua, kuomba kwa wanasiasa au hata kuandamana ili kupata huduma za msingi kama barabara, shule, au visima vya maji. Swali linalozuka ni: kwa nini wananchi waombe huduma hizi ilhali wao ndio waliotoa fedha kupitia kodi na maeneo yao ndiyo yanayochimbwa rasilimali zinazoliingizia taifa mapato?
Kwasababu:-
1. Kodi za Wananchi Ndizo Chanzo Kikuu cha Mapato ya Serikali
- Wananchi wanalipa kodi mbalimbali: kodi ya mapato, VAT, ushuru wa bidhaa, kodi ya majengo, na nyinginezo.
- Kodi hizi hutumika kugharamia miradi ya maendeleo, mishahara ya watumishi wa umma, na huduma za kijamii kama elimu, afya, barabara n.k.
- Kwa msingi huu, wananchi hawapaswi kuomba huduma hizi bali wanapaswa kuzihitaji kwa haki, kwa sababu wao ndio wanaofadhili mfumo mzima wa serikali.
2. Rasilimali za Taifa Zinachangia Pakubwa Mapato ya Serikali
- Tanzania ina rasilimali nyingi kama dhahabu, almasi, gesi, tanzanite, misitu, ardhi na mengineyo.
- Mara nyingi rasilimali hizi zinachimbwa kwenye maeneo ya wananchi masikini bila wao kunufaika moja kwa moja.
- Serikali hupata mapato kupitia leseni, kodi, na mikataba na wawekezaji – lakini huduma za msingi hazirudi kwa wananchi wa maeneo husika.
- Hili linaibua hoja kubwa ya ukosefu wa uwiano wa haki ya matumizi ya rasilimali.
3. Wananchi Wana Haki, Sio Fadhila
- Kila raia ana haki ya kupata huduma za msingi kama zilivyoainishwa katika Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
- Huduma kama shule, maji safi, barabara, vituo vya afya na umeme si zawadi, bali ni wajibu wa serikali kuwapatia wananchi wake kwa kutumia mapato wanayochangia
4. Kuomba Maendeleo ni Ishara ya Mfumo Usiojali Uwajibikaji
- Ikiwa wananchi wanahitaji kuomba kwa barua, mikutano au kwa wanasiasa ili wapate barabara au shule, basi kuna tatizo kwenye mfumo wa upangaji wa matumizi ya bajeti.
- Hali hii inaonesha kuwa kipaumbele hakipo kwa wananchi wa kawaida bali kwa maslahi binafsi ya kisiasa au kijiografia.
5. Matumizi Mabaya ya Fedha za Umma na Ukosefu wa Uwajibikaji
- Mara nyingi, fedha za miradi ya maendeleo hupotea kupitia ufisadi, matumizi yasiyo na tija, au miradi hewa.
- Hili husababisha wananchi kuendelea kuishi maisha ya shida, licha ya kwamba kodi zao zipo na rasilimali zinachimbwa karibu yao kila siku.
- Wananchi wanatakiwa kuhoji matumizi ya fedha hizi badala ya kuomba tena misaada kwa fedha wanazochangia.
6. Uongozi Bora Unapaswa Kujenga Miradi Bila Kusubiri Malalamiko
- Serikali inayojali watu wake hutambua mahitaji ya wananchi kabla ya wao kupaza sauti au kuandamana.
- Kwa kutumia takwimu na tafiti, serikali inapaswa kupanga miradi ya maendeleo kwa haki na kwa wakati, hata bila wananchi kuiomba.
7. Kuweka Msukumo kwa Uwajibikaji na Uwiano wa Kimaendeleo
- Wananchi wanapaswa kushiriki kwenye vikao vya mipango ya maendeleo, kama vile mikutano ya vijiji au mabaraza ya kata, kuhakikisha wanapaza sauti kuhusu matumizi sahihi ya mapato ya ndani.
- Lazima kuwe na uwiano: maeneo yanayochangia zaidi kwenye uchumi – kwa mfano, yanayozalisha madini au mazao ya biashara – yapate pia huduma za kimaendeleo kwa kiwango kinacholingana.
8. Hitimisho: Wananchi Wadai Sio Waombe
- Ni wakati sasa wananchi wajue haki zao. Badala ya kuandika barua za kuomba kisima au shule, waanze kudai huduma hizi kama haki yao ya kimsingi.
- Viongozi na watendaji wa serikali wanapaswa kuelewa kuwa maendeleo si zawadi wala si fadhila, bali ni wajibu wao wa kikatiba na kijamii.
Kwa ujumla, ujumbe mkuu wa hoja hii ni kuwa
wananchi hawapaswi kuomba kile ambacho ni haki yao ya msingi, hasa kama wao ndio wanaolipa kodi na kuchangia utajiri wa taifa kwa kupitia rasilimali walizonazo. Mfumo wa utawala bora unapaswa kuwa jibu la swali hili kwa kuhakikisha kila mwananchi anapata huduma za msingi bila kulazimika kuwa ombaomba katika taifa lao.
