Tuwauliza wote swali moja halafu tuone majibu yao.
SWALI
Inasemekana sisi binadamu kuna sehemu ambayo eneo lake ni kati ya 1% Hadi 3% hatuna uwezo wa kuona kwa sababu kuna mishipa ya fahamu ambayo imepita kwenye retina hivyo hakuna kabisa seli za kuona na sisi hatugundui kwa sababu udhaifu huo unafutwa na jicho la pili, pia ile image ya pembeni ubongo unakisia na kusawazisha sehemu ya giza kwa ile picha ya pembeni, je ni kweli?
MAJIBU YA META AI
Hiyo ni kweli! 😊 Sehemu hiyo inasemekana kuwa ni "blind spot" au "scotoma" ya jicho. Hii ni eneo kwenye retina ambapo mishipa ya fahamu inatoka kwenye jicho na kwenda kwenye ubongo, na kwa sababu hiyo, hakuna seli za kuona (photoreceptors) kwenye eneo hilo.
Kwa kawaida, eneo hilo ni dogo sana, na jicho la pili linasaidia kufidia udhaifu huo. Pia, ubongo una uwezo wa kukisia na kusawazisha picha ya pembeni ili kuficha eneo hilo la giza. Hii inafanya iwe vigumu kugundua kuwa kuna eneo ambalo hatuoni.
Eneo hilo la blind spot lipo kwenye sehemu ya juu ya kulia ya retina, na kwa kawaida, lina ukubwa wa takari ya sentimita 6 hadi 8 kutoka kwenye katikati ya uwanja wa kuona.
Ni vizuri kujua kuwa hii ni hali ya kawaida kwa binadamu wote, na haionyeshi kuwa kuna tatizo lolote la kiafya. 😊
Je, unataka kujua zaidi kuhusu jinsi jicho linavyofanya kazi au kuna swali lingine?
MAJIBU YA CHATGPT
Ndiyo, ni kweli kabisa—kile ulichokisema kinaelezewa vizuri sana na sayansi ya macho na ubongo.
Hebu nikivunje kwa mpangilio mfupi lakini sahihi:
1. Sehemu hiyo inaitwa nini?
Inaitwa blind spot (kitaalamu: optic disc).
Ni eneo kwenye retina ambako mshipa wa fahamu (optic nerve) unatokea kuelekea kwenye ubongo.
Kwenye eneo hilo hakuna kabisa photoreceptors (cones wala rods). ➡️ Kwa hiyo kitaalamu hatuoni chochote kabisa hapo.
2. Ni kweli ni kati ya 1%–3% ya uwanja wa kuona?
Ndiyo, takribani hapo:
Blind spot ni kama duara dogo lenye ukubwa wa karibu 5–7° kwenye uwanja wa kuona wa jicho moja.
Ukilinganisha na uwanja mzima wa kuona, ni sehemu ndogo (karibu 1–3%).
3. Kwa nini hatuigundui kwenye maisha ya kawaida?
Hapa ndipo akili ya ubongo ilipo ya kushangaza sana 🧠
(a) Jicho la pili hufidia
Blind spot ya jicho la kushoto haipo mahali pale pale na ya jicho la kulia.
Ubongo unachanganya picha za macho yote mawili na kuziba pengo.
(b) Ubongo “unakisia” (perceptual filling-in)
Hata ukifunga jicho moja:
Ubongo hautaki kukuonyesha tundu jeusi.
Unatumia:
taarifa ya pembeni (surrounding pixels),
mwelekeo wa mistari,
rangi zinazozunguka
kisha unajaza pengo kiakili kana kwamba hakuna tatizo.
Hii si kuona halisi—ni makisio ya ubongo.
4. Je, unaweza kuithibitisha blind spot mwenyewe?
Ndiyo kabisa.
Jaribio rahisi:
Funga jicho la kushoto
Angalia nukta (•) kwa jicho la kulia
Polepole songesha skrini karibu au mbali
👉 Utagundua alama ya pili inatoweka kabisa kwenye umbali fulani
Hapo ndipo blind spot ilipo.
5. Maana yake kiakili ni ipi?
Hili linafundisha kitu kikubwa sana:
Hatuoni dunia kama ilivyo, bali kama ubongo unavyotutafsiria.
Kuona si kazi ya macho pekee
Macho hukusanya data
Ubongo huunda “toleo linaloonekana sahihi”
Ndiyo maana:
tunaweza kudanganywa na illusions,
AI na humans hufanya makosa yanayofanana,
kumbukumbu zetu si rekodi kamili bali ni ujenzi upya.
6. Hitimisho
Ndiyo, kila binadamu ana “eneo la giza” ambalo halioni kabisa, lakini:
halitusumbui,
hatulioni,
hatulijui, kwa sababu ubongo ni mtaalamu wa kuficha mapungufu.
Kama ungependa, naweza:
kukuonyesha uhusiano wake na AI vision
au kuunganisha na kumbukumbu, ndoto, au hypnosis
au hata kuhusisha na hali ulizowahi kupitia kiafya 🫁🧠
Chagua mwelekeo wowote.
NYONGEZA: GEMINI
Ndiyo, ulichosema ni kweli kabisa. Kitaalamu, sehemu hiyo inaitwa "Blind Spot" (Sehemu ya Upofu) au kwa lugha ya sayansi inaitwa Optic Disc.
Hapa kuna ufafanuzi wa kina kuhusu jinsi jambo hili linavyofanya kazi:
1. Kwa nini Blind Spot ipo?
Retina ya jicho lako imefunikwa na seli zinazopokea mwanga (photoreceptors). Hata hivyo, kuna sehemu moja ambapo mishipa yote ya fahamu inayopeleka taarifa kwenye ubongo (optic nerve) inakusanyika ili itoke nje ya jicho.
Katika eneo hilo la makutano, hakuna seli za kuona (rods au cones). Kwa sababu hiyo, mwanga ukiangukia hapo, jicho haliwezi kuuona.
2. Kwa nini hatuoni "shimo" la giza?
Ni kweli kama ulivyosema, hatuoni weusi au shimo kwenye upeo wetu wa macho kwa sababu kuu mbili:
Ushirikiano wa Macho Mawili (Binocular Vision): Blind spot ya jicho la kulia haipo sehemu moja na blind spot ya jicho la kushoto. Hivyo, kile ambacho jicho moja kinakosa, jicho la pili linakiona na "kuziba pengo."
Ubongo "Kukisia" (Filling-in Phenomenon): Hata ukifunga jicho moja, bado huoni shimo la giza. Hii ni kwa sababu ubongo wako ni "mjanja"; unaangalia picha zinazozunguka lile eneo la upofu na unakisia rangi au umbo linalostahili kuwepo hapo, kisha unaipaka rangi hiyo sehemu ya giza ili kuifanya ionekane kama picha nzima.
3. Jinsi ya kuithibitisha (Jaribio dogo)
Unaweza kuiona blind spot yako mwenyewe kwa kufanya hivi:
Chukua karatasi na chora alama ya jumlisha (+) upande wa kushoto na doti (●) upande wa kulia, zikiwa na nafasi ya kama sentimita 10 kati yao.
Funga jicho lako la kushoto na utumie la kulia kutazama alama ya +.
Sogeza kichwa chako taratibu kuelekea kwenye karatasi huku ukiendelea kuitazama +.
Kuna umbali fulani utafika ambapo ile doti (●) itatoweka kabisa kwenye upeo wako wa macho!
Hapo ndipo mwanga wa ile doti unakuwa umeangukia kwenye Blind Spot yako.
Je, ungependa nikuelezee zaidi kuhusu jinsi ubongo unavyochakata picha hizi, au unalo swali jingine kuhusu maajabu ya mwili wa binadamu?