NkomaBakhosi
Member
- Jan 11, 2025
- 34
- 36
Wanaume Waogope Wanafunzi Kama Umeme: Siri ya Kupunguza Mimba Shuleni na Mtego wa "Wavaa wa Suti
"Wakuu salamu, Kila alfajiri, mabinti maelfu kote nchini wanajifunga mikanda ya sketi zao, wanabeba mabegi ya madaftari, na kuelekea shuleni kutafuta ufunguo wa maisha yao ya baadaye. Lakini njiani, kwenye vichochoro vya maisha, wamevamiwa na "mafisi" wa kijamii—wanaume wazima wenye tamaa, madereva wa bodaboda, na wakati mwingine hata watu wenye mamlaka na "suti" zao za maofisini. Wanawapa mimba, kisha wanatokomea kusikojulikana.
Mwisho wa picha hii ya kusikitisha haumwangukii yule mwanaume aliyesababisha uhalifu huu. Unamwangukia yule binti anayefukuzwa shuleni au kutengwa, na bibi yake wa vijijini ambaye, katika umri wa kupumzika, analazimika kubeba mtoto mgongoni na kuanza kuhangaika kutafuta maziwa na nepi.
Ndoto za elimu za mama mtoto zinakoma hapo, huku mhusika mkuu akiruruka mtaani bila uoga wowote.
Ifike mahali, sheria zetu ziwafanye wanaume waogope wanafunzi kama wanavyoogopa umeme wenye voltaji kubwa. Tukitaka kutokomeza mimba shuleni na kuokoa nguvu kazi ya kesho, hatuhitaji matamko ya kisiasa; tunelihtaji mapinduzi ya sheria na mifumo ya kimuundo.
1. MAPENGO YA KISHERIA: VIFUNGU DHAIFU VINAVYOLEA WAHALIFU
Ushahidi upo wazi kuwa sheria zetu zenyewe zinasinzizia wahalifu. Ili kupiga umeme huu wa kisheria, ni lazima tusahihishe udhaifu ufuatao:
Bunge Linatetea "Zengwe" Kesi ya Rebeca Gyumi: Mwaka 2016,
kupitia kesi iliyofunguliwa na mwanaharakati Rebeca Gyumi, Mahakama Kuu ilitamka kuwa Vifungu vya 13 na 17 vya Sheria ya Ndoa (1971) vinavyoruhusu mtoto wa kike kuolewa akiwa na miaka 15 ni kinyume cha Katiba.
Uamuzi huu ulithibitishwa na Mahakama ya Rufani mwaka 2019 [TanzLII Case Summary]. Swali kwa wavaa wa suti:
Kwanini hadi leo Bunge halijafanya mabadiliko ya vifungu hivi?
Huu ni mwanya unaotumiwa na vijana wakware na watu wazima kukimbilia "kuoa" kinguvu ili kukwepa kesi za jinai za kumpa mimba mwanafunzi.
Kutofanya Kazi kwa Sheria ya Mtoto (2009) Kwenye Udhalilishaji wa Kimuundo:
Kifungu cha 13(1) cha Sheria ya Mtoto kinakataza kumpatia mtoto adhabu ya kikatili au ya kinyanyasaji [TanzLII].
Lakini sheria inafumbiana macho na ukweli kwamba kumfukuza au kumchelewesha mwanafunzi mjamzito kurudi shule ni ukatili mkubwa wa kisaikolojia.
Waraka wa Elimu wa mwaka 2021 [Ministry of Education Tanzania] unaoruhusu kurudi shule sio sheria kamili—waziri akiamka vibaya kesho anaweza kuufuta.
Haki hii lazima iingizwe ndani ya Sheria ya Elimu ya Mwaka 1978 kuwa ya kudumu.
Mchezo wa "Sio Mimba Yangu" na Ukwepaji wa Matunzo (DNA):
Vifungu vya 31 hadi 40 vya Sheria ya Mtoto vinaruhusu kudai matunzo [TanzLII].
Lakini urasimu wake ni mrefu na binti maskini hawezi gharama. Tunahitaji sheria inayolazimisha Vipimo vya haraka na vya lazima vya DNA vinavyogharamiwa na mtuhumiwa pindi anapokataa mimba. DNA ikithibitisha, Idara ya Ustawi wa Jamii iwe na meno ya kutaifisha bodaboda, mifugo, au shamba lake au kukata mshahara wake papo hapo kuhudumia mtoto, bila kusubiri kesi ya miaka miwili mahakamani.
Kukomesha Ugonjwa wa "Kumalizana Nje ya Mahakama": Kifungu cha 94 cha Sheria ya Mtoto kinapiga marufuku ukiukwaji wa haki, lakini kimeshindwa kuweka adhabu ya jela ya moja kwa moja kwa Wenyeviti wa Vijiji, Watendaji, na Wazazi wanaoficha siri na "kumalizana kwa faini ya ng'ombe". Iwekwe adhabu ya lazima ya miaka 5 jela kwa kiongozi yeyote wa kijiji anayeficha ushahidi huu.
. MODELI YA KIMUUNDO: SIO MZIGO WA WABIBI!
Hata kama tutawafunga wanaume wote, binti hawezi kusoma kwa amani darasani ikiwa mtoto wake nyumbani analia njaa kijijini na bibi yake hana msaada.
"Wavaa suti" walioko maofisini wajifunze kutoka kwingineko duniani jinsi ya kuwajenga wahanga kimuundo badala ya kuwaachia mzigo wenyewe:
Ruzuku Maalum Kupitia TASAF (Mbinu ya Amerika ya Kusini): Tunaweza kurekebisha mifumo yetu kama TASAF ili kuongeza kipengele hiki: Ikiwa binti aliyepata mimba anarudi shuleni, kaya yake iongezewe ruzuku maalum ya kulelea mtoto (Child and Education Support Grant) [The Transfer Project].
Hii itafanya wazazi wenyewe wamlee mtoto kwa furaha ili binti asome na ruzuku iendelee kuingia.
Vitalu vya Malezi vya Jamii (Mbinu ya Marekani): Hatuhitaji majengo ya mabilioni ya Daycare shuleni.
Shule za kata zinaweza kushirikiana na vikundi vya akina mama vya kijamii (Vicoba) vilivyopo karibu na shule kuanzisha utaratibu salama na wa gharama nafuu ambapo mama wadogo wanaweza kwenda kunyonyesha watoto wao wakati wa mapumziko (Breaks) kisha wanarudi darasani.
HITIMISHO
Kupunguza mimba shuleni hakuwezi kufanikiwa kwa kumnyanyasa au kumfukuza binti aliyepata changamoto.
Ufumbuzi wa kweli unakuja pale sheria inapomgeukia mwanaume na kumfanya atambue kuwa kugusa mwanafunzi ni sawa na kushika nyaya za umeme zisizo na koti—madhara yake ni ya papo hapo na yatakuacha ukiwa umeungua kiuchumi na kijamii.
Ifike mahali "wavaa suti" watoke maofisini, watekeleze uamuzi wa Kesi ya Rebeca Gyumi, wasahihishe Sheria ya Mtoto, na kuweka mifumo itakayolinda elimu ya mama watoto huku wakiwawajibisha wakimbia mimba kikamilifu.
Wakuu, mnasemaje kuhusu hili?
Je, kuweka vipimo rahisi vya lazima vya DNA na kutaifisha mali za wanaume wanaokimbia mimba kutasaidia kurudisha nidhamu mitaani, au bado tunaendelea kuwalinda hawa "wakware" kwa kigezo cha mila?
Nawasilisha.
"Wakuu salamu, Kila alfajiri, mabinti maelfu kote nchini wanajifunga mikanda ya sketi zao, wanabeba mabegi ya madaftari, na kuelekea shuleni kutafuta ufunguo wa maisha yao ya baadaye. Lakini njiani, kwenye vichochoro vya maisha, wamevamiwa na "mafisi" wa kijamii—wanaume wazima wenye tamaa, madereva wa bodaboda, na wakati mwingine hata watu wenye mamlaka na "suti" zao za maofisini. Wanawapa mimba, kisha wanatokomea kusikojulikana.
Mwisho wa picha hii ya kusikitisha haumwangukii yule mwanaume aliyesababisha uhalifu huu. Unamwangukia yule binti anayefukuzwa shuleni au kutengwa, na bibi yake wa vijijini ambaye, katika umri wa kupumzika, analazimika kubeba mtoto mgongoni na kuanza kuhangaika kutafuta maziwa na nepi.
Ndoto za elimu za mama mtoto zinakoma hapo, huku mhusika mkuu akiruruka mtaani bila uoga wowote.
Ifike mahali, sheria zetu ziwafanye wanaume waogope wanafunzi kama wanavyoogopa umeme wenye voltaji kubwa. Tukitaka kutokomeza mimba shuleni na kuokoa nguvu kazi ya kesho, hatuhitaji matamko ya kisiasa; tunelihtaji mapinduzi ya sheria na mifumo ya kimuundo.
1. MAPENGO YA KISHERIA: VIFUNGU DHAIFU VINAVYOLEA WAHALIFU
Ushahidi upo wazi kuwa sheria zetu zenyewe zinasinzizia wahalifu. Ili kupiga umeme huu wa kisheria, ni lazima tusahihishe udhaifu ufuatao:
Bunge Linatetea "Zengwe" Kesi ya Rebeca Gyumi: Mwaka 2016,
kupitia kesi iliyofunguliwa na mwanaharakati Rebeca Gyumi, Mahakama Kuu ilitamka kuwa Vifungu vya 13 na 17 vya Sheria ya Ndoa (1971) vinavyoruhusu mtoto wa kike kuolewa akiwa na miaka 15 ni kinyume cha Katiba.
Uamuzi huu ulithibitishwa na Mahakama ya Rufani mwaka 2019 [TanzLII Case Summary]. Swali kwa wavaa wa suti:
Kwanini hadi leo Bunge halijafanya mabadiliko ya vifungu hivi?
Huu ni mwanya unaotumiwa na vijana wakware na watu wazima kukimbilia "kuoa" kinguvu ili kukwepa kesi za jinai za kumpa mimba mwanafunzi.
Kutofanya Kazi kwa Sheria ya Mtoto (2009) Kwenye Udhalilishaji wa Kimuundo:
Kifungu cha 13(1) cha Sheria ya Mtoto kinakataza kumpatia mtoto adhabu ya kikatili au ya kinyanyasaji [TanzLII].
Lakini sheria inafumbiana macho na ukweli kwamba kumfukuza au kumchelewesha mwanafunzi mjamzito kurudi shule ni ukatili mkubwa wa kisaikolojia.
Waraka wa Elimu wa mwaka 2021 [Ministry of Education Tanzania] unaoruhusu kurudi shule sio sheria kamili—waziri akiamka vibaya kesho anaweza kuufuta.
Haki hii lazima iingizwe ndani ya Sheria ya Elimu ya Mwaka 1978 kuwa ya kudumu.
Mchezo wa "Sio Mimba Yangu" na Ukwepaji wa Matunzo (DNA):
Vifungu vya 31 hadi 40 vya Sheria ya Mtoto vinaruhusu kudai matunzo [TanzLII].
Lakini urasimu wake ni mrefu na binti maskini hawezi gharama. Tunahitaji sheria inayolazimisha Vipimo vya haraka na vya lazima vya DNA vinavyogharamiwa na mtuhumiwa pindi anapokataa mimba. DNA ikithibitisha, Idara ya Ustawi wa Jamii iwe na meno ya kutaifisha bodaboda, mifugo, au shamba lake au kukata mshahara wake papo hapo kuhudumia mtoto, bila kusubiri kesi ya miaka miwili mahakamani.
Kukomesha Ugonjwa wa "Kumalizana Nje ya Mahakama": Kifungu cha 94 cha Sheria ya Mtoto kinapiga marufuku ukiukwaji wa haki, lakini kimeshindwa kuweka adhabu ya jela ya moja kwa moja kwa Wenyeviti wa Vijiji, Watendaji, na Wazazi wanaoficha siri na "kumalizana kwa faini ya ng'ombe". Iwekwe adhabu ya lazima ya miaka 5 jela kwa kiongozi yeyote wa kijiji anayeficha ushahidi huu.
. MODELI YA KIMUUNDO: SIO MZIGO WA WABIBI!
Hata kama tutawafunga wanaume wote, binti hawezi kusoma kwa amani darasani ikiwa mtoto wake nyumbani analia njaa kijijini na bibi yake hana msaada.
"Wavaa suti" walioko maofisini wajifunze kutoka kwingineko duniani jinsi ya kuwajenga wahanga kimuundo badala ya kuwaachia mzigo wenyewe:
Ruzuku Maalum Kupitia TASAF (Mbinu ya Amerika ya Kusini): Tunaweza kurekebisha mifumo yetu kama TASAF ili kuongeza kipengele hiki: Ikiwa binti aliyepata mimba anarudi shuleni, kaya yake iongezewe ruzuku maalum ya kulelea mtoto (Child and Education Support Grant) [The Transfer Project].
Hii itafanya wazazi wenyewe wamlee mtoto kwa furaha ili binti asome na ruzuku iendelee kuingia.
Vitalu vya Malezi vya Jamii (Mbinu ya Marekani): Hatuhitaji majengo ya mabilioni ya Daycare shuleni.
Shule za kata zinaweza kushirikiana na vikundi vya akina mama vya kijamii (Vicoba) vilivyopo karibu na shule kuanzisha utaratibu salama na wa gharama nafuu ambapo mama wadogo wanaweza kwenda kunyonyesha watoto wao wakati wa mapumziko (Breaks) kisha wanarudi darasani.
HITIMISHO
Kupunguza mimba shuleni hakuwezi kufanikiwa kwa kumnyanyasa au kumfukuza binti aliyepata changamoto.
Ufumbuzi wa kweli unakuja pale sheria inapomgeukia mwanaume na kumfanya atambue kuwa kugusa mwanafunzi ni sawa na kushika nyaya za umeme zisizo na koti—madhara yake ni ya papo hapo na yatakuacha ukiwa umeungua kiuchumi na kijamii.
Ifike mahali "wavaa suti" watoke maofisini, watekeleze uamuzi wa Kesi ya Rebeca Gyumi, wasahihishe Sheria ya Mtoto, na kuweka mifumo itakayolinda elimu ya mama watoto huku wakiwawajibisha wakimbia mimba kikamilifu.
Wakuu, mnasemaje kuhusu hili?
Je, kuweka vipimo rahisi vya lazima vya DNA na kutaifisha mali za wanaume wanaokimbia mimba kutasaidia kurudisha nidhamu mitaani, au bado tunaendelea kuwalinda hawa "wakware" kwa kigezo cha mila?
Nawasilisha.
