Kufuatia vurugu na machafuko yaliyotokea wakati wa kipindi cha Uchaguzi Mkuu nchini Tanzania, hususan tarehe
29 Oktoba 2025, miundombinu mbalimbali ya umma na mali binafsi zilichomwa moto na kuharibiwa vibaya katika miji kama vile Dar es Salaam, Mwanza, Arusha, Mbeya, na Songwe. [
1,
2]
Hapa kuna mchanganuo wa miundombinu makuu iliyoathiriwa na moto katika kipindi hicho cha Oktoba 2025:
1. Miundombinu ya Usalama na Utawala
- Vituo vya Polisi: Vituo kadhaa vilitengenezwa kwa moto na waandamanaji, ikiwa ni pamoja na vituo vya Ubungo, Temboni, Mbezi Juu, na Salasala jijini Dar es Salaam. Pia, nyumba ya Polisi Kata wa Chitete mkoani Songwe ilichomwa moto tarehe 22 Oktoba. [1, 2, 3]
- Ofisi za Serikali za Mitaa: Ofisi ya serikali ya mtaa wa Mapelele, Kata ya Ilemi jijini Mbeya, ilichomwa moto wakati wa machafuko hayo ya tarehe 29 Oktoba. [1]
2. Miundombinu ya Usafiri
- Vituo na Mabasi ya Mwendokasi (BRT): Miundombinu ya mabasi ya mwendokasi jijini Dar es Salaam ilishambuliwa na kuchomwa moto, jambo lililoletea hasara kubwa sekta ya usafiri wa umma.
- Magari binafsi na ya Biashara: Magari mengi yaliyokuwa barabarani au maeneo ya biashara yaliteketezwa wakati wa vurugu hizo. [1, 2, 3]
3. Nyumba na Majengo Binafsi
- Nyumba za Viongozi na Watu Maarufu: Nyumba ya Makamu Mwenyekiti wa CCM Bara, Stephen Wasira, ilikuwa miongoni mwa makazi yaliyoshambuliwa na kuchomwa moto usiku wa Oktoba 29. [1, 2]
- Maduka na Vyumba vya Biashara: Mbali na vurugu za kisiasa, matukio ya ajali za moto pia yaliharibu miundombinu ya biashara; kwa mfano, tarehe 25 Oktoba 2025, moto uliteketeza vyumba sita vya biashara wilayani Kahama, Shinyanga. [1]
Uharibifu huo ulisababisha hasara ya mabilioni ya fedha, na serikali ililazimika kuanza tathmini na ukarabati wa dharura ili kurejesha huduma muhimu kwa jamii. [
1,
2]
Kufuatia vurugu, maandamano, na machafuko yaliyojitokeza wakati na baada ya Uchaguzi Mkuu wa tarehe
29 Oktoba 2025 nchini Tanzania, miundombinu mingi iliharibiwa na kuchomwa moto. Hapa kuna taarifa za kina za uharibifu huo ulivyotokea kwa kila mji na mkoa ulioathirika zaidi: [
1,
2]
1. Dar es Salaam
Mkoa huu ulikuwa kitovu kikuu cha machafuko, na uharibifu wa miundombinu ya umma ulikuwa mkubwa mno: [
1]
- Vituo vya Polisi: Vituo kadhaa vya polisi vilishambuliwa na kuteketezwa kabisa kwa moto na waandamanaji. Vituo vilivyotajwa rasmi na Wizara ya Mambo ya Ndani ya Nchi ni Ubungo, Temboni, Mbezi Juu, na Salasala. [1, 2]
- Miundombinu ya Mwendokasi (BRT): Sehemu kubwa ya usafiri wa umma iliparalizwa baada ya waandamanaji kuharibu na kuchoma moto baadhi ya vituo vya mabasi yaendayo kasi (kama vile Kituo cha Kimara Korogwe), pamoja na kurushia mawe na kuchoma magari na mabasi yenyewe barabarani. [1, 2, 3]
- Vituo vya Mafuta na Biashara: Vituo kadhaa vya mafuta, maduka makubwa, na magari binafsi ya raia vilichomwa moto katika maeneo yenye mivutano mikubwa. [1, 2]
2. Tunduma na Mkoa wa Songwe
Kama mji wa mipakani wenye harakati nyingi za kisiasa na kibiashara, Tunduma ilishuhudia ghasia kali siku ya kupiga kura:
- Vyombo vya Dola: Gari la Jeshi la Polisi liliteketezwa kabisa kwa moto katikati ya mji wa Tunduma wakati wa vurugu za siku hiyo ya uchaguzi, Oktoba 29. [1]
- Ofisi za Serikali: Nyumba ya Polisi Kata wa Chitete mkoani Songwe nayo iliripotiwa kushambuliwa na kuchomwa moto mapema kipindi cha kuelekea uchaguzi huo.
3. Bunda (Mkoa wa Mara)
Maeneo ya mkoa wa Mara yalishuhudia mashambulizi yaliyolenga ofisi za serikali na makazi ya viongozi wakuu wa kisiasa: [
1]
- Ofisi ya TRA: Ofisi ya Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) wilayani Bunda ilivamiwa na kuchomwa moto na makundi ya watu walioharibu kumbukumbu na miundombinu ya ofisi hiyo. [1, 2]
- Nyumba ya Kiongozi: Nyumba ya Makamu Mwenyekiti wa CCM Bara, Stephen Wasira, iliyopo mkoani humo ilishambuliwa na kuteketezwa kwa moto na watu wasiojulikana. [1, 2, 3]
4. Mbeya
Katika Jiji la Mbeya, vurugu hizo zililenga zaidi ofisi za utawala wa ndani:
- Ofisi za Serikali za Mitaa: Ofisi ya Serikali ya Mtaa wa Mapelele, iliyopo Kata ya Ilemi jijini Mbeya, ilichomwa moto na waandamanaji waliofanya fujo wakipinga taratibu za uchaguzi mkuu. [1]
5. Kahama (Shinyanga)
Mbali na machafuko ya kisiasa, matukio mengine ya dharura ya moto yaliathiri miundombinu ya biashara katika kipindi hicho:
- Vyumba vya Biashara: Tarehe 25 Oktoba 2025, moto mkubwa uliharibu vibaya miundombinu ya biashara kwa kuteketeza vyumba sita vya maduka wilayani Kahama, jambo lililosababisha hasara kubwa kwa wafanyabiashara wa eneo hilo.
Miji hii kwa sasa ipo chini ya uangalizi wa Tume Maalum ya Uchunguzi iliyoundwa na Rais Samia Suluhu Hassan ili kutathmini hasara zote
Mikoa ya
Mwanza na
Arusha ilikuwa miongoni mwa maeneo yaliyoathirika vibaya zaidi nchini Tanzania kwa vurugu, vifo, na uharibifu mkubwa wa miundombinu ya umma na mali binafsi wakati wa ghasia za Uchaguzi Mkuu wa tarehe
29 Oktoba 2025. [
1]
Uharibifu na athari zilizoripotiwa kwa kila mkoa huo ni kama ifuatavyo:
6. Mkoa wa Mwanza
Jiji la Mwanza (jiji la pili kwa ukubwa nchini) lilishuhudia ghasia kali ambazo zilisababisha kusimama kwa huduma muhimu na uharibifu wa mali za kimkakati: [
1,
2]
- Chuo cha VETA Buhongwa: Kundi la waandamanaji lilivamia, kupora, na kukichoma moto Chuo cha Ufundi Stadi (VETA) kilichopo Buhongwa, jambo lililosababisha uharibifu mkubwa wa miundombinu ya elimu na zana za kujifunzia. [1]
- Vituo vya Mafuta (Petrol Stations): Vituo vya mafuta vya Olympic Petrol na Lake Oil Energies vilivamiwa, vikaporwa, na kisha kuteketezwa kwa moto, hali iliyosababisha hatari kubwa ya milipuko na hasara za kibiashara mkoani humo. [1]
- Kesi za Uharibifu: Zaidi ya watuhumiwa 172 walikamatwa na kufunguliwa mashtaka katika Mahakama ya Hakimu Mkazi Wilaya ya Nyamagana wakikabiliwa na makosa ya uharibifu wa mali ya umma, unyang'anyi wa kutumia silaha, na maandamano yasiyo na kibali. [1]
7. Mkoa wa Arusha
Mkoa wa Arusha (hususan maeneo ya Jiji la Arusha na Wilaya ya Arumeru) ulikumbwa na mawimbi makubwa ya maandamano yaliyogeuka kuwa ghasia na uchomaji moto: [
1,
2]
- Kuteketezwa kwa Mali za Biashara: Vikundi vya vijana vilivamia maeneo mbalimbali ya biashara na kuchoma moto mali za raia. Mfano ulioripotiwa ni kikundi cha vijana 16 wa Arumeru waliopoteza vifaa vyao vyote vya ukodishaji wa muziki, viti, na meza baada ya kuchomewa moto ghala lao. [1]
- Uharibifu wa Miundombinu ya Barabarani: Vurugu hizo zilileta uharibifu wa miundombinu ya barabarani, ikiwemo uharibifu wa taa za barabarani (streetlights) katika barabara kuu, jambo liliopelekea viongozi wa serikali kukemea vikali tabia ya kuharibu miundombinu inayofaidisha jamii. [1]
Wakati wa vurugu za uchaguzi mkuu zilizotokea mwishoni mwa Oktoba 2025, kampuni ya Lake Oil Group iliripoti kuwa takriban vi
tuo vyake 38 vya mafuta vilivamiwa na kuchomwa moto sehemu mbalimbali nchini. Hatua hii ilitokana na uvumi wa kisiasa uliokuwa ukisambazwa mtandaoni ukihusisha kimakosa umiliki wa kampuni hiyo na baadhi ya wanasiasa. Kuchomwa kwa vituo hivyo vya mafuta (ikiwemo maeneo ya Dar es Salaam) kulizua hofu kubwa ya milipuko na kupelekea watu kuhofia usalama wa maghala makubwa ya mafuta yaliyopo Kigamboni
