Sasa chama CHADEMA pia vyama vingine vya upinzani Tanzania kuwa na kiongozi / viongozi / waratibu / makada uhamishoni kama ilivyokuwa enzi ANC ilipokuwa na viongozi uhamishoni kukimbia utawala wa kikaburu wa Afrika ya Kusini.
TOKA MAKTABA :
Oliver Reginald Tambo akisimulia maisha yake wakiwa pamoja na Nelson Mandela wakiwa wanafunzi wa chuo kikuu cha Fort Hare nchini South Africa
View: https://m.youtube.com/watch?v=xgHDlDAKDrE
Bango mlangoni lilloandikwa kwa rangi ya shaba kwenye mlango wa ofisi yetu likisomeka Ofisi ya huduma ya kisheria ya Tambo na Mandela . Tulifanya kazi kama mawakili huko Johannesburg katika jengo chakavu kando ya barabara kutoka kwa Mahakama ya Hakimu Mkazi.
Nyumba ya Chansela katika Mtaa wa Fox ilikuwa mojawapo ya majengo machache ambayo wapangaji Waafrika wangeweza kufungua ofisi: jengo lilimilikiwa na Wahindi. Hii ilikuwa kabla ya shoka la Sheria ya Kibaguzi ya kutenga maeneo kuanguka na kutangaza eneo hilo kuwa "malaum kwa weupe tu " na wamiliki wa nyumba wenyewe walifunguliwa mashitaka ikiwa hawakuwafukuza Waafrika.
MANDELA NA TAMBO ziliandikwa kwa herufi kubwa kwenye vioo vya madirisha kwenye ghorofa ya pili, na herufi hizo zilijitokeza kama changamoto. Kwa wazungu Afrika Kusini ilikuwa changamoto mbaya ya kutosha kwamba wanaume wawili wenye ngozi nyeusi wanapaswa kufanya kazi kama mawakili, lakini ilikuwa mbaya zaidi kwamba herufi hizo pia zilielezea kutoa ushirikiano bila kujali rangi au ideolojia ya kisiasa.
Nelson Mandela na mimi Oliver Reginald Tambo sote tulizaliwa jimbo la Transkei, yeye mwaka mmoja baada yangu. Tulikuwa wanafunzi pamoja katika Chuo Kikuu cha Fort Hare. Pamoja na wengine tulikuwa tumeanzisha Umoja wa Vijana wa African National Congress ANC . Tulikwenda pamoja katika Kampeni ya Uasi ya 1952 dhidi ya sheria za kibaguzi, katika mgomo wa jumla dhidi ya Serikali ya kikaburu na tukaketi katika kizimba kilekile wakati wa Kesi ya Uhaini.
Kwa miaka mingi tulifanya kazi bega kwa bega katika ofisi zilizo karibu na Mahakama ya Hakimu mkazi mkuu. Ili kufikia madawati yetu ya Ofisi kila asubuhi, mimi na Nelson ilitubidi kujipenyeza katikati ya misururu ya foleni za watu waliofurika kuanzia kwenye viti kwenye chumba cha kusubiri hadi kwenye korido.
Afrika Kusini ya Utawala wa Makaburu wachache ina sifa mbaya ya kujivunia kuwa miongoni mwa nchi yenye idadi kubwa ya wafungwa duniani. Jela zimejaa Waafrika waliofungwa kwa makosa makubwa - na uhalifu wa unyanyasaji unazidi kuongezeka katika jamii ya kibaguzi - lakini pia kwa makosa madogo ya kisheria ambazo hakuna jamii iliyostaarabika inaweza kuadhibu kwa kifungo.
Afrika ya utawala wa Makaburu hata kukosa ajira pia ilihesabika ni uhalifu kwa sababu hakuna Mwafrika anayeweza kukwepa kwa muda mrefu kukamatwa ikiwa kijitabu chake cha utambulisho hakina muhuri wa ajira rasmi iliyoidhinishwa. Kukosa ardhi pia kunaweza kuwa kosa, na tulihoji kila wiki mamia ya wakulima waliokumbwa na mabadiliko ya kuporwa ardhi kutoka mashambani, ambao walikuja kutuambia ni vizazi vingapi vya familia zao vimefanya kazi katika kipande kidogo cha ardhi ambacho walikuwa wakitimuliwa sasa.
Hata kutengeneza bia ya kienyeji ya Kiafrika kilabuni kama umkhomboti, chibuku, dengelua au kangara n.k , kuinywa au kutumia ili kuongeza kipato kidogo cha familia ilikuwa ni hatia ya kutupwa jela, na wanawake wanaofanya hivyo wanakabiliwa na faini kubwa na vifungo vya jela. Kumpiga busu mzungu inaweza kuwa kosa. Kuishi katika eneo "baya" - eneo lililotangazwa kuwa la mzungu - inaweza kuwa hatia kwa Waafrika.
Sheria za ubaguzi wa rangi za Afrika Kusini zinageuza watu wasiohesabika wasio na hatia kuwa "wahalifu". Ubaguzi wa rangi huchochea chuki na kuchanganyikiwa miongoni mwa watu. Vijana, wanaopaswa kuwa shuleni au kujifunza ufundi, huzurura mitaani, hujiunga na magenge na kulipiza kisasi kwa jamii inayowakabili kwa njia ya kisingizio cha uhalifu au umaskini.
MaFaili yetu katika ofisi ya uwakili ya usaidizi wa kisheria zilibeba maelfu ya hadithi hizi katika paragraph ya hapo juu , tulipoanza ushirikiano wetu wa kutoa huduma ya usaidizi wa kisheria, hatukuwa waasi dhidi ya ubaguzi wa rangi wa Afrika Kusini, uzoefu wetu katika ofisi zetu ungerekebisha upungufu huo. Tulikuwa tumepanda hadhi ya kitaaluma katika jamii yetu, lakini kila kesi mahakamani, kila ziara ya magereza kuwahoji wateja, ilitukumbusha juu ya unyonge na mateso yanayowakumba watu wetu.
Nelson, mmoja wa familia ya kifalme ya Transkei, alifundishwa tangu utotoni kwa ajili ya kulinda heshima, hadhi na kuishi kwa kupewa hifadhi ya haki. Alizaliwa karibu na Umtata mwaka wa 1918, alikuwa mtoto mkubwa wa chifu wa Tembo. Baba yake alifariki akiwa na umri wa miaka kumi na miwili na malezi na elimu yake vikachukuliwa na Chifu Mkuu. Nelson, Sabata, Chifu Mkuu wa Watembu na mpinzani wa Serikali, na Kaizer Matanzima, Waziri Mkuu wa Transkei na mshiriki mkuu na Serikali ya Kitaifa, walielimishwa pamoja.
Katika umri wa miaka l6, Nelson alikwenda chuo kikuu tajwa cha Fort Hare walikosoma baadaye waafrika tajwa kina Robert Mugabe, Dr. Kamuzu Banda, Emmanuel J.E. Makaidi wa Tanganyika na huko tulikutana kwa mara ya kwanza na Nelson Mandela: katika mgomo mkubwa wa wanafunzi.
Photo : Emmanuel J.E Makaidi mzaliwa wa Masasi Lindi Tanganyika msomi wa vyuo vya Fort Hare Transkei , Witwastersrand Johannesburg vya South Africa kabla ya 1960 na kisha kuelekea Howard University Marekani. Makaidi amewahi kuwa mwenyekiti wa chama cha NLD pia umoja wa UKAWA Tanzania .
STORY YA OLIVER TAMBO INAENDELEA :
Nelson na Tambo baada ya Fort Hare, tuliachana. Niliendelea kufundisha hisabati katika Shule ya St. Peter huko Johannesburg. Kutoka shule hii, iliyouawa na Serikali katika miaka ya baadaye kwa sababu ilikataa kuinamisha kichwa chini ya kanuni zilizoamriwa na serikali za elimu maalum kwa Waafrika iliyo "duni" (Elimu ya Kibantu), ambayo ilikuwa na sifa ya wahitimu mfululizo wa vijana makini walioingizwa ndani ya African National Congress ANC, kwa sababu ilikuwa kiongozi wa harakati zetu za kizalendo, kitaifa za haki zetu.
Nelson alikimbia kutoka Transkei ili kutoroka ndoa ya 'mkeka' ya kikabila kuoa binamu zake na wajomba zake walikuwa wakijaribu kumpangia kwa lazima. Huko Johannesburg, alikutana kwa mara ya kwanza na Waafrika wa mijini katika kitongoji cha Kiafrika kilichojaa watu wengi: msongamano wa watu, kukamatwa mara kwa mara na doria za polisi wakidai vitambulisho (vipande /pasi) , umaskini na vibao vyenye maandishi ya kufadhaisha kuwa eneo hili au lile ni maalumu kwa watu weupe vilivyobandikwa na utawala wa wazungu wabaguzi.
Walter Sisulu, Katibu Mkuu wa African National Congress katika kipindi muhimu, alifanya urafiki na kumshauri na kumtaka asome sheria. Mandela alisoma kwa njia ya posta ili kupata shahada ya sanaa, alijiunga na shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand na baadaye aliandikishwa kwa kampuni ya mawakili wa kizungu. Tulikutana tena mwaka wa 1944 katika safu ya Umoja wa Vijana wa African National Congress.
Kama binadamu mtu huru , Nelson ana shauku, mhemko, hisia za kuudhika kwa haraka na uchungu na kutamani kulipiza kisasi kwa matusi na upendeleo wanaopewa wazungu . Ana hewa ya asili ya mamlaka. Ana karama ya kuvutia umati wa watu: anaushawishi wa kudumisha ari ya muda mrefu kupigania vuguvugu la mabadiliko amvayo anaamini na anaaminiwa na vijana pia wanawake. Amejitolea na hana woga. Yeye anakubalika kama ndiye kiongozi wa vuguvugu aliyezaliwa.
Lakini mapema, alikuja kuelewa kwamba ukandamizaji unaofanywa na serikali ya kikaburu ulikuwa ni wa kikatili sana kuruhusu mikutano ya halaiki na maandamano ambayo kwayo watu wangeweza kutoa malalamiko yao na matumaini ya kusuluhishwa. Ilikuwa na manufaa machache kuongoza mikutano mikubwa. Serikali ya kikaburi haikusikia na punde si punde mabomu ya machozi yakalipuliwa na mitutu ya bunduki ikaelekezwa dhidi ya umma wa wananchi waliodai mabadiliko. Haki ya kilio chetu haikutambuliwa.
Umaarufu wa viongozi kama Mandela ulionekana kama mwaliko wa kuikabili serikali. Nelson Mandela alipigwa marufuku kuzungumza, kuhudhuria mikusanyiko ANC, Johannesburg, au kutoa interview / mahojiano na media ya shirika lolote la habari. Hotuba, maandamano, maandamano ya amani, maandalizi ya kisiasa yakawa yamepigwa marufuku na kutangazwa ni kinyume cha sheria za nchi .
Kati ya kundi hilo lote la vijana, Mandela na rafiki yake wa karibu na kiongozi mwenza, Walter Sisulu, labda ndio waliokuwa wepesi zaidi kupata uhalisia changamoto kubwa ya mapambano ya Waafrika dhidi ya adui mwenye nguvu zaidi barani Afrika: Nchi yenye viwanda vingi, yenye silaha za kutosha, inayoongozwa na kundi la watu weupe wenye itikadi kali na walioazimia kutetea haki yao na chuki yao, ushirikiano wao na mataifa makubwa beberu na kubwa zaidi mfumo wa faida wa sera ukandamizaji katika bara Afrika. Nelson alikuwa mtu muhimu katika akili tunduizi kufikiri, kupanga na kubuni mbinu mpya.
Ilitubidi kuunda muungano wa nguvu usiotegemea rangi bali kujitolea kukomesha kabisa ubaguzi wa rangi na ukandamizaji; tungetafuta washirika, wa rangi yoyote ile, mradi tu wangekubaliana kabisa juu ya malengo yetu ya ukombozi. Watu wa Kiafrika, kwa asili ya idadi yao, ushujaa wao, na unyonge wa ukandamizaji wao, wangekuwa viongozi wa mapambano. Ilitubidi kuwapanga watu, mjini na mashambani, kama chombo cha mapambano. Mandela aliandaa mpango wa "M", mpango rahisi wa busara wa shirika kwa misingi ya mitaani, ili watu wa kujitolea wa African National Congress wawe na mawasiliano ya kila siku na watu, na kujua mahitaji yao na kuweza kuwahamasisha. Hakuonekana tena kwenye jukwaa la umma na majukwaa machache yaliruhusiwa kadiri miaka ilivyosonga, lakini alikuwa miongoni mwa watu sikuzote, akiwaongoza waandamani wake pia kuwapanga.
Wakati wa Kesi ya Uhaini, juhudi hizi katika mshikamano zilishtakiwa. Mandela alikwenda kutoka seli ya gereza hadi kizimbani na kisha kwenye eneo walilokaa mashahidi, wakati mshtakiwa alipojitetea, yeye na washtakiwa wenzake walifafanua sera ya ANC African National Congress mahakamani. Washitakiwa wote waliokuwa kizimbani waliachiliwa huru , lakini kufutwa kwa kesi hiyo haikuashiria mwisho wa kipindi hicho na kesi kufunguliwa upya.
Kufikia 1960, karibu kila kiongozi wa Kiafrika alifungwa na kuwekewa vikwazo na amri ya Serikali. Hakukuwa na haki ya kujipanga kufanya shughuli za kisiasa. Mnamo Machi, 1960, kulikuwa na maandamano ya kupinga pasi yaliyoitishwa na chama kilichojitenga cha Pan Africanist Congress, na mkusanyiko wa amani huko Sharpeville ambapo vijana waliambuliwa kupigwa risasi. ANC iliitisha mgomo wa kitaifa wa maandamano.
Nchi nzima ikajibu azimio la maandamano yaliyoitishwa kupinga ukandamizaji . ANC ikatangazwa kuwa ni chama cha kisiasa haramu, pamoja na kile cha Pan Africanist Congress.
Katika hali ya hatari ya miezi mitano iliyotangazwa na serikali ya kikaburu , karibu kila mwanachama wa ANC aliyejulikana alifungwa, lakini wakati wa Dharura na hata zaidi baadaye ANC iliamua kufanya harakati za chini ya ardhi. Sasa mpango wa Mandela "M" ulikuja wenyewe. Aliyekuwa katikati, akiunganisha kamba pamoja, akihamasisha shughuli ambazo, kama zikikamatwa, zinaweza kumaanisha kufungwa kwa muda mrefu kwa wanaharakati wa ANC, alikuwa Nelson.
Mnamo Mei, 1961, Afrika Kusini ilitangazwa kuwa Jamhuri. Kulikuwa na kura ya maoni ya wazungu, lakini hakuna Mwafrika aliyeshauriwa. Watu wa Kiafrika waliamua kuna njia za kufanya upinzani wao dhidi ya serikali . Mgomo mkuu ndiyo utakuwa jibu. Mgomo huo uliitishwa kwa jina la Nelson Mandela. Aliacha nyumba yake, afisi yetu, mke wake na watoto kujitoa muhanga ili kuishi maisha ya uvunjaji sheria wa kisiasa za kikaburu . Hapa ilianza hadithi ya "Black Pimpernel". Aliishi mafichoni, akikutana na washirika wake wa karibu wa kisiasa tu, akizunguka nchi nzima kwa kujificha, akijitokeza hapa kuongoza na kushauri, akitoweka tena wakati serikali kupitia makachero kukifanya uwindaji ulipopamba moto sana kumtia mbaroni .
Mgomo huo wa kitaifa,ulivunjwa na muungano wa polisi na jeshi ambao haujawahi kutokea. Iwapo maandamano ya amani kama haya yangesitishwa kwa nguvu basi wananchi wangelazimika kutumia njia nyingine za mapambano; hili lilikuwa hitimisho lisiloepukika. ANC haikuwa tena mrengo wa kitaifa wa kizalendo, ilikuwa ni mapambano ya chinichini ya upinzani. Vitendo vya hujuma viliitikisa nchi kuanzia nusu ya pili ya 1961. “Umkhonto we Sizwe” (Mkuki wa Taifa) ulikuwa umeundwa na uliingia kazini.
Nilikuwa (Oliver Tambo) nimeondoka Afrika Kusini mapema mwaka wa 1960 kwenda uhamishoni , nilitumwa na ANC kufungua ofisi yetu nje ya nchi. Mandela wakati huo alikuwa gerezani wakati wa hali ya hatari iliyotangazwa baada ya Sharpeville. Nilimwona tena, cha kushangaza, mwaka 1961 na 1962, alipotoka mafichoni mahali fulani huko Afrika Kusini, alivushwa mpaka na kufikishwa kwenye mkutano wa Addis Ababa wa Pan African Freedom Movement of East and Central Africa
[1] kueleza mbele ya wajumbe sera ya mapambano ya chama chetu ushirikishwaji wa watu wetu.
Nchini Afrika Kusini, mapambano ya uhuru yamekua ya kusikitisha na yasiyokoma. Mandela alirejea nyumbani kutoka Addis Ababa na kuweza kunusurika maisha ya hatari chini ya ardhi kwa muda wa miezi 17 hadi aliposalitiwa na mtoa habari na kuhukumiwa kifungo cha miaka mitano kwa uongozi wake wa mgomo wa 1961 na kuondoka nchini kwenda nje ya nchi kinyume cha sheria.
Kutoka kwa selo yake gerezani, Nelson Mandela alipandishwa kizimbani katika Kesi maarufu kihistoria ya Rivonia kujibu mashtaka na wengine wanane - miongoni mwao Walter Sisulu. Shitaka hilo lilikuwa la hujuma na kula njama za kupindua Serikali kwa nguvu. Ulimwengu ulitazama kesi hiyo na unajua hukumu ya hatia na hukumu ya kifungo cha maisha.
Nelson Mandela yuko Robben Island leo. Msukumo wake unaishi katika moyo wa kila mzalendo wa Kiafrika. Yeye ndiye ishara ya uongozi wa kujitolea ambao mapambano yetu yameelekezwa na watu wetu wanahitaji. Yeye ni mtu mgumu, mkakamavu asiyekata tamaa lakini ana uwezo wa kunyumbulika na kukabili mateso ya gerezani bila kukata tamaa . Yeye ni mtu imara , lakini anajua kwamba anapata nguvu zake kutoka kwa nguvu ya umma, umati mkubwa wa watu, ambao wanaunda mapambano ya uhuru katika nchi yetu.
Nina hakika kwamba maandamano yaliyotendeka dunia nzima wakati wa Kesi ya Rivonia yaliokoa maisha ya Mandela na washtakiwa wenzake kutokana na hukumu ya kifo. Lakini nchini Afrika Kusini, kifungo cha maisha humaanisha kifungo hadi kifo - au hadi kushindwa kwa Serikali, ambayo inawashikilia watu hawa. Hukumu wanazotumikia ni ukumbusho wa kutisha kwamba wapambanaji kama hao hawapaswi kupotezwa gerezani; kwamba hakuna suluhu la mzozo wa Afrika Kusini linaloweza kupatikana, huku wananchi wakinyimwa uongozi huo; kwamba Mandela amefungwa si kwa ajili ya kukaidi sheria ya ubaguzi wa rangi bali kwa sababu alidai madai ya watu wote wanaoishi na kufa chini ya mfumo wa kikatili wa utawala wa ubaguzi kwa misingi ya rangi ambao ulimwengu unaujua.
[1] Pan African Freedom Movement of East and Central Africa (PAFMECSA) iliundwa katika mkutano wa wawakilishi wa vuguvugu la utaifa kutoka Kenya, Uganda, Nyasaland, Rhodesia Kaskazini na Zanzibar - huku Julius Nyerere wa Tanganyika akiwa Mwenyekiti. Baadaye ilipanuliwa kwa kukubaliwa kwa harakati za Rhodesia ya Kusini (Zimbabwe) na Afrika Kusini. Harakati hizo ziliruhusiwa kufungua ofisi Dar es Salaam Tanganyika ilipopata uhuru
