Umeme wa kutumia maji ndo umeme wa gharama nafuu zaidi kuliko umeme wa aina zote. Ukishindwa kujenga na kusimamia umeme wa kutumia nguvu ya maji basi ujue hakuna aina ya umeme unayoiweza.
Katika kuzalisha umeme kuna vitu muhimu wiwili. (i) Majenereta yanayozalisha umeme (ii) Mashine zinazoyazungusha hayo majenereta ili yazlishe umeme.
Katika mfumo wa kuzalisha umeme kwa kutumia maji, mashine za kuyazungusha majenereta ili yatoe umeme zinaitwa "water turbines". Hizi water turbines huendeshwa na msukumo wa maji yanashuka kutokea kwenye maporomoko. kuendesha water turbine huhitaji kufanya chochote mbali na kujenga mfumo wa kuyazuia maji na kuyafanya yaende kwa nguvu zaidi. Hili hufanyika kwa kujenga Mabwawa (Dams). Kwa hiyo gharama ya mfumo wa umeme wa maji iko kwenye ununuzi wa majereta na ujenzi wa dams na water turbines. Hivi vitu vikishawekwa gharama ya kuviendesha ni ndogo mno! Kwa hiyo pamoja na kuwa gharama za kuanzia ni kubwa (sababu ya ujenzi wa ma-Dams) katika kipindi cha muda mrefu umeme huu ni gharama nafuu sana.
Kwenye umeme wa makaa ya mawe, unahitaji "steam turbines" ambazo zinaendeshwa na moto wa makaa ya mawe. Hivyo inabidi uwe na mgodi wa makaa ya mawe, uyachimbe halafu uyachome yatoe moto unaochemsha maji na kutoa mvuke. Mvuke huo utumike kuendesha "steam turbines" zinazoendesha majenereta yanayozaa umeme. Gharama hapa ipo kwenye kuchimba mkaa wa mawe, kujenga matanuru ya kuuchomea mkaa huo, kujenga turbines na kununua majenereta. Ili upate umeme kila siku itabidi uchome tani kadhaa za makaa ya mawe hivyo gharama ya uendeshaji ni kubwa. Unahitaji kuhudumia matanuru ya kuchoma makaa vile vile kuhudumia genereta za kuzalisha umeme.
Kwenye umeme wa mafuta unahitaji kuwa na vitu viwili. Engine kubwa ya kuendesha majenerata. Engine hizi huhitaji kula mafuta au gesi ili kuzungusha genereta. Kwa hiyo kila siku ili upate umeme unahitaji kuchoma maelfu kadhaa ya lita za mafuta au cubic mita za gasi. Unahitaji kuhudumia Engine na kuhudumia genereta vile vile ambazo zote ni gharama kubwa.
Umeme wa kutumia nyuklia hapa siuzungumzii kabisa kwani mbali ya kuwa uko mbali nasi, si upendi vile vile. Angalia yanayoendelea Japan utajua kuwa hii kitu haifai kabisa. Uwezo wa binadamu wa kudhibiti nyuklia bado ni mdogo hivyo hatari zake ni kubwa mno pamoja na teknolojia inayotumika kuwa ni ya wenye uwezo tu.
Njia zingine kama Bahari (mawimbi), Upepo, jua, volkano (geothermal - Oldoinyo lengai inaingia hapa), n.k. bado uwezo wake wa kuzalisha umeme wa kiwango cha juu na wa uhakika ni mdogo. Hazitumiki sana duniani.
Kwa hiyo, njia rahisi kabisa ya kuzalisha umeme ni maji. Katika njia zote hizo kuu unahitaji vitu viwili muhimu, jenerata na kitu cha kuizungusaha jenereta. Katika kuendesha miradi ya aina zote unahitaji kuhudumia vitu viwili jenereta na kitu cha kuizungusha jenereta. Sasa kwenye maji, kitu cha kuizungusha genereta ni maji yanayotembea. Huyanunui wala kuyagharimia, naam utalazimika kutunza bwawa hata hivyo. Kwenye makaa unalazimika kuchimba makaa au kuyanunua kama huna na kuyachoma, ikiwa ni pamoja na kuhudumia jenereta yenyewe. Kwenye mfumo wa mafuta na gesi unahitaji kuhudumia injini na jenereta na kununua mafuta na gesi.
Ndo maana nchi nyingine zote zinaingia kwenye vyanzo vingine baada ya kumaliza potential zote zilizoko kwenye vyanzo vya maji! Marekani wana mbwawa zaidi ya 8,000. Nchi nyingi za Ulaya zina maelfu ya Mabwawa. Tanzania tuna Mtera, Kidata, Kihansi, Hale, Pangani, Nyumba ya Mungu tu; yaani mabwawa 6 tu. Kwa hiyo ni lazima tupate matatizo. Tukikimbilia kwenye vyanzo vingine umeme utakuwa wa gharama mno na watanzania hawatamudu. Hiyo ndo hali halisi.