bless on
JF-Expert Member
- May 22, 2026
- 1,111
- 2,711
Tulipokuwa wadogo tulifundishwa kwamba kwenye hesabu kuna majibu sahihi. Ukiandika 7 + 5, kila mtu atapata 12. Ukiandika 20 ÷ 4, kila mtu atapata 5. Hapo ndipo akili zetu zilipoanza kuamini kwamba maisha nayo yana formula. Tukafanya kila kitu kwa kufuata hatua fulani tukidhani mwisho wake utakuwa uleule kwa kila mtu. Lakini maisha yalipokuja kutufundisha, tukagundua jambo moja la kushangaza: maisha hayafanyi kazi kama hesabu za darasani.
Jiulize swali moja. Kwa nini watu wawili wasome shule moja, wafundishwe na mwalimu mmoja, wapate alama zinazofanana, lakini mmoja aje kuwa tajiri na mwingine abakie maskini? Kwa nini watu wawili wapende kwa kiwango kilekile, lakini mmoja aolewe na mwingine aachwe? Kama maisha yangekuwa formula, matokeo yangekuwa yanarudiwa kwa usahihi uleule. Lakini hayarudiwi. Hapo ndipo unatambua kwamba maisha si mfumo wa majibu; ni mfumo wa uwezekano.
Tatizo kubwa la mwanadamu ni kwamba anatafuta uhakika, wakati maisha yanampa uwezekano. Anataka ahakikishiwe kwamba akifanya A atapata B. Lakini maisha husema, "Unaweza kupata B... au C... au D... na yote yakawa yana maana kwa safari yako." Hiyo ndiyo sababu maisha hayawezi kuishiwa na mshangao.
Maisha hayakupimi kwa kile unachoongeza pekee; yanakupima kwa kile unachoweza kubaki nacho baada ya kupunguzwa. Mti haujulikani kwa majani wakati wa masika; hujulikana wakati wa kiangazi. Vivyo hivyo, tabia yako haionekani unapokuwa na fedha, marafiki na afya. Inaonekana pale maisha yanapochukua fedha, yanapoondoa marafiki na yanapokuyumbisha kiafya. Watu wengi wanajua namna ya kuishi wakati wanapewa; wachache wanajua namna ya kuendelea kuishi wanaponyang'anywa.
Fikiria mfano mwingine tofauti na namba. Chukua mishumaa miwili inayowaka. Mmoja upo ndani ya chumba kisicho na upepo, mwingine upo nje ambako upepo unavuma. Mishumaa yote ina moto, lakini si yote ina uwezo wa kustahimili mazingira. Tatizo si moto; tatizo ni uwezo wa moto kustahimili upepo. Vivyo hivyo, si kila mtu anayeshindwa kwa sababu hana ndoto; wengi hushindwa kwa sababu hawajajenga uwezo wa kubeba uzito wa ndoto zao.
Ndiyo maana nasema kuna tofauti kati ya mafanikio na uwezo wa kuyabeba mafanikio. Dunia imejaa watu waliopata nafasi kubwa kuliko walivyokuwa wamejiandaa, ndiyo maana nafasi ikawaharibu badala ya kuwainua. Hekima si kuomba maisha yakupe zaidi; hekima ni kujijenga kiasi kwamba chochote kitakachokuja kisikuvunje.
Lakini kuna kanuni nyingine ya ajabu zaidi. Hasara si kinyume cha mafanikio; wakati mwingine ndiyo ada ya kuingia kiwango kingine cha maisha. Mbegu haigeuki mti kwa kuongezwa; huanza kwa kupoteza umbo lake. Kiwavi hageuki kipepeo kwa kuboresha mwili wake wa zamani; huuvunja kwanza. Kwa hiyo, si kila kinachopungua katika maisha yako ni adui yako. Baadhi ya vitu vinaondoka ili uwezo mkubwa zaidi uzaliwe.
Sasa jiulize swali la mwisho. Kipi ni hatari zaidi: kupoteza mali au kupoteza uwezo wa kuanza tena? Kupoteza kazi au kupoteza imani kwamba unaweza kujenga nyingine? Watu wengi hulinda walichonacho kuliko wanavyojenga yule anayekimiliki. Hapo ndipo kosa kubwa lilipo. Ukiijenga nafsi, akili, nidhamu na hekima, hata maisha yakikupunguzia kila kitu, bado yatakuwa hayajakupunguza wewe.
Kwa hiyo usiombe maisha yasikupunguze. Omba yawe hayawezi kukupunguza kuliko ulivyojijenga ndani. Kwa sababu maisha hayana formula ya kuhakikisha ushindi wako. Lakini yana kanuni moja isiyobadilika: kadiri unavyozidi kujenga ndani, ndivyo unapunguza nguvu ya kile kinachoweza kukuvunja nje.
Na hapo ndipo napenda kuhitimisha kwa kusema: Mtu mwenye akili ya kawaida hujenga akiba ya fedha. Mtu mwenye busara hujenga akiba ya tabia. Lakini mtu mwenye akili nyingi hujenga akiba ya ufahamu, kwa sababu anajua fedha zinaweza kuibiwa, watu wanaweza kuondoka, afya inaweza kuyumba, lakini ufahamu uliojengwa vizuri unaweza kuanzisha dunia mpya hata ukiwa umebakiwa na sifuri.
Jiulize swali moja. Kwa nini watu wawili wasome shule moja, wafundishwe na mwalimu mmoja, wapate alama zinazofanana, lakini mmoja aje kuwa tajiri na mwingine abakie maskini? Kwa nini watu wawili wapende kwa kiwango kilekile, lakini mmoja aolewe na mwingine aachwe? Kama maisha yangekuwa formula, matokeo yangekuwa yanarudiwa kwa usahihi uleule. Lakini hayarudiwi. Hapo ndipo unatambua kwamba maisha si mfumo wa majibu; ni mfumo wa uwezekano.
Tatizo kubwa la mwanadamu ni kwamba anatafuta uhakika, wakati maisha yanampa uwezekano. Anataka ahakikishiwe kwamba akifanya A atapata B. Lakini maisha husema, "Unaweza kupata B... au C... au D... na yote yakawa yana maana kwa safari yako." Hiyo ndiyo sababu maisha hayawezi kuishiwa na mshangao.
Maisha hayakupimi kwa kile unachoongeza pekee; yanakupima kwa kile unachoweza kubaki nacho baada ya kupunguzwa. Mti haujulikani kwa majani wakati wa masika; hujulikana wakati wa kiangazi. Vivyo hivyo, tabia yako haionekani unapokuwa na fedha, marafiki na afya. Inaonekana pale maisha yanapochukua fedha, yanapoondoa marafiki na yanapokuyumbisha kiafya. Watu wengi wanajua namna ya kuishi wakati wanapewa; wachache wanajua namna ya kuendelea kuishi wanaponyang'anywa.
Fikiria mfano mwingine tofauti na namba. Chukua mishumaa miwili inayowaka. Mmoja upo ndani ya chumba kisicho na upepo, mwingine upo nje ambako upepo unavuma. Mishumaa yote ina moto, lakini si yote ina uwezo wa kustahimili mazingira. Tatizo si moto; tatizo ni uwezo wa moto kustahimili upepo. Vivyo hivyo, si kila mtu anayeshindwa kwa sababu hana ndoto; wengi hushindwa kwa sababu hawajajenga uwezo wa kubeba uzito wa ndoto zao.
Ndiyo maana nasema kuna tofauti kati ya mafanikio na uwezo wa kuyabeba mafanikio. Dunia imejaa watu waliopata nafasi kubwa kuliko walivyokuwa wamejiandaa, ndiyo maana nafasi ikawaharibu badala ya kuwainua. Hekima si kuomba maisha yakupe zaidi; hekima ni kujijenga kiasi kwamba chochote kitakachokuja kisikuvunje.
Lakini kuna kanuni nyingine ya ajabu zaidi. Hasara si kinyume cha mafanikio; wakati mwingine ndiyo ada ya kuingia kiwango kingine cha maisha. Mbegu haigeuki mti kwa kuongezwa; huanza kwa kupoteza umbo lake. Kiwavi hageuki kipepeo kwa kuboresha mwili wake wa zamani; huuvunja kwanza. Kwa hiyo, si kila kinachopungua katika maisha yako ni adui yako. Baadhi ya vitu vinaondoka ili uwezo mkubwa zaidi uzaliwe.
Sasa jiulize swali la mwisho. Kipi ni hatari zaidi: kupoteza mali au kupoteza uwezo wa kuanza tena? Kupoteza kazi au kupoteza imani kwamba unaweza kujenga nyingine? Watu wengi hulinda walichonacho kuliko wanavyojenga yule anayekimiliki. Hapo ndipo kosa kubwa lilipo. Ukiijenga nafsi, akili, nidhamu na hekima, hata maisha yakikupunguzia kila kitu, bado yatakuwa hayajakupunguza wewe.
Kwa hiyo usiombe maisha yasikupunguze. Omba yawe hayawezi kukupunguza kuliko ulivyojijenga ndani. Kwa sababu maisha hayana formula ya kuhakikisha ushindi wako. Lakini yana kanuni moja isiyobadilika: kadiri unavyozidi kujenga ndani, ndivyo unapunguza nguvu ya kile kinachoweza kukuvunja nje.
Na hapo ndipo napenda kuhitimisha kwa kusema: Mtu mwenye akili ya kawaida hujenga akiba ya fedha. Mtu mwenye busara hujenga akiba ya tabia. Lakini mtu mwenye akili nyingi hujenga akiba ya ufahamu, kwa sababu anajua fedha zinaweza kuibiwa, watu wanaweza kuondoka, afya inaweza kuyumba, lakini ufahamu uliojengwa vizuri unaweza kuanzisha dunia mpya hata ukiwa umebakiwa na sifuri.
