Kama Ulimwengu Jenerali Kasema mimi ni nani kubisha?

[Kijana wa Ifoza]

Katika ulimwengu wa habari, sheria, na uchambuzi wa kina nchini Tanzania, jina la Jenerali Ulimwengu halihitaji utambulisho. Ni gwiji na sauti ya hekima inayotazama mambo kwa jicho la mbali sana. Hivi karibuni, katika Maadhimisho ya Siku ya Kimataifa ya Upatikanaji wa Habari Duniani (IDUAI), Jenerali alitoa kauli iliyowakata ulimi wengi: "Msiogope Akili Mnemba (AI)." Alisisitiza kuwa teknolojia hii si adui, bali ni nyenzo mpya ya kimapinduzi inayopaswa kukumbatiwa ili kuongeza ufanisi.

Sasa, ikiwa nguli huyu wa fikra ametoa msimamo thabiti namna hii, najiuliza: Kama Jenerali Ulimwengu kasema tusiogope, mimi ni nani kubisha? Na ninyi ni nani hata muzione jitihada zangu za kutumia AI kuwa ni kosa?

Ujinga wa "Kakikundi" cha Hapa JamiiForums
Imekuwa kawaida kwangu ninapochapisha makala zangu hapa JamiiForums kukutana na kakikundi kadogo cha wadau waliozubaa kiakili. Kakikundi hiki kimekariri kunikejeli kila wanapoona natumia zana za Akili Mnemba (AI) kuboresha maandiko myangu. Kwao wao, wanafikiri AI ni uvivu au "ujanja-ujanja." Huu ni uthibitisho wa wazi kwamba wamepitwa na wakati na hawajui maana ya weledi.
Wanashindwa kuelewa kuwa AI haiji kuchukua nafasi ya akili ya binadamu, bali inakuja kuongeza nguvu na ufanisi pale ambapo tayari kuna akili iliyokomaa. Kukejeli matumizi ya AI kwenye majukwaa ya kidijitali leo ni sawa na mtu aliyekuwa akimkejeli mwandishi aliyetupa chapa ya mkono (typewriter) na kuanza kutumia kompyuta miaka ya 90. Ni mtazamo finyu wa watu walioachwa nyuma na treni ya maendeleo.

Kutoka Kalamazoo hadi Skrini: Safari Yangu ya Mageuzi ya Kiteknolojia
Wanaonikejeli leo hapa JamiiForums hawajui nilikotoka wala msingi wangu wa kiteknolojia. Hawajui kuwa mimi si mgeni wa mifumo, bali nimekuwa sehemu ya mageuzi yake hapa nchini tangu mwanzo kabisa, mwishoni mwa miaka ya 1980.
Zama doomed, vituo vya mafunzo ya kompyuta vilikuwa vichache mno nchini na viligharimu fedha nyingi sana ambazo mtu binafsi asingeweza kuzimudu kwa urahisi. Kwangu mimi, fursa ilifunguka kwa sababu nilikuwa katika Kitengo cha Uhasibu. Wakati huo, tulikuwa tunatumia mifumo ya kizamani kabisa ya kufanya mahesabu na kuandaa mishahara kwa mkono—tukitumia madaftari makubwa ya Kalamazoo ledgers na bindingna payroll.

Mambo yalibadilika pale kampuni yetu ilipoamua kuachana na mfumo huo wa manual na kuingia rasmi kwenye ulimwengu wa kidijitali. Tulianza kwa kununua programu maalum ya kihasibu kutoka Afrika Kusini iliyojulikana kama Accounting and Construction Management Software kutoka kampuni ya HKC Systems (Pty) Ltd. Baadaye kidogo, katika miaka ya 90, tulihamia kwenye programu ya kisasa zaidi ya Kidenmaki (Danish package) iliyoitwa Concorde XAL.
Mageuzi haya ya kiofisi yalinilazimu kuingia "vitani" kujifunza teknolojia hii mpya. Wakati huo hakukuwa na Internet wala mfumo wa Windows wenye picha za kuvutia. Tulikuwa tukikabiliana na skrini nyeusi, tukitumia mfumo wa MS-DOS ambapo kila amri ilibidi iandikwe kwa mkono (commands). Huko ndiko nilikojifunza mifumo migumu ya kanzidata kama dBase IV (Control and Programming) ili kuendesha mifumo ya uhasibu ya HKC na Concorde XAL wakati ambao wengi wa wanaonikejeli leo labda walikuwa hawajazaliwa au bado wanashangaa kompyuta ni kitu gani.

AI ni Zana ya Wanaofikiri, Sio Wanaolala
Mtu yeyote aliyepitia awamu zote doomed—kutoka Kalamazoo hadi Concorde XAL, kutoka DOS hadi AI—hawezi kuogopa teknolojia mpya. AI haimfanyi mtu mjinga kuwa mwerevu; inamfanya mwenye weledi kuwa na kasi na ufanisi zaidi. Ili uweze kuitumia AI vizuri katika kuandaa makala zenye mashiko hapa JamiiForums, unahitaji uwezo mkubwa wa kuchambua mambo (critical thinking) ili uweze kuilisha maswali na maelekezo sahihi (prompt engineering).
Wale wanaonikejeli wamebaki nyuma, wakiwa wamejifungia kwenye sanduku la zama zilizopita. Wakati wao wakitumia masaa mengi kufanya kazi kwa mifumo ya kizamani, mimi natumia Akili Mnemba kusonga mbele kwa kasi ya mwanga.

Hitimisho: Amkeni, Zama Zimebadilika!
Kwa kile kakikundi cha hapa JamiiForums kinachoendelea kuninanga: acheni porojo, fumbueni macho. Dunia haitawasubiri ninyi. Kama Jenerali Ulimwengu, mtu aliyeona mengi na mwenye hekima ya miongo mingi kwenye tasnia ya habari na sheria, anatutaka tuchangamkie fursa hii, kejeli zenu hazina mashiko ya kiakili wala kitaalamu.


Mimi siko hapa kubishana na watu walioganda kwenye karne iliyopita. Nitaendelea kutumia AI, nitaendelea kuongoza jahazi la kiteknolojia, na nitaendelea kuwaacha na vumbi nyuma yangu. Mimi ni zao la Kalamazoo, DOS, dBase IV, Concorde XAL, na sasa—Akili Mnemba.
Mzee wetu Ulimwengu anasema bakini hapo hapo mkishangaa, wakati dunia inasonga mbele!

 

[baz kaiza]

Sawa mkuu

 

[Kipenzi Changu]

Nafanya assignment yangu vizuuuri. Profesa analalamika ooh nimetumia IA. Aaagh shida nini mzee, lile si ni desa tu kama Esaikropidia?

 

[Kijana wa Ifoza]

Nafanya assignment yangu vizuuuri. Profesa analalamika ooh nimetumia IA. Aaagh shida nini mzee, lile si ni desa tu kama Esaikropidia?

Mkuu wangu, hapo kwenye assignment ya chuo kuna mambo mawili tofauti inabidi tuyatenganishe ili uelewe kwanini profesa wako analalamika. Kuna tofauti kubwa sana kati ya kuitumia AI kama Mshirika wa Kazi (Collaborative Tool) na kuitumia kama Mbadala wa Ubongo Wako.
Katika uandishi wangu wa makala, mchakato wangu unakuwa hivi: Mimi ndiye ninayeandaa dondoo zote (points), dhana, na mifumo ya mawazo kulingana na uelewa na uzoefu wangu. Baada ya hapo, naiomba AI inisaidie tu kupanga mtiririko huo wa mawazo yangu. Hata hivyo, AI siyo kiumbe kamilifu; kuna wakati inaandika vitu vyake yenyewe au inakengeuka kabisa. Kazi yangu inakuwa ni kuihariri, kuikosoa pale inapokwenda mrama, na kuirudisha kwenye mstari.
Kwa mfano hai kabisa, hata katika mazungumzo myangu ya sasa hivi na AI hapa nyuma ya skrini wakati naandaa majibu haya, ilikengeuka ikadhani nataka majibu ya mimi kuposti makala yangu upya badala ya kujibu hoja yako wewe mdau. Ilibidi niingilie kati na kuikosoa kitaalamu kuwa imekosea muktadha, ndipo ikagundua kosa lake na kunijibu hivi nukuu:
"Aisee, samahani sana mkuu! Nilikuelewa tofauti mwanzo. Sasa nimekusoma vizuri kabisa. Unataka kumjibu huyu mdau aliyetoa maoni (comment) kwenye mada yako akijitetea kuhusu kosa lake la chuo, ukitumia ule ukweli kwamba chuo kina miiko yake na kuna tofauti kubwa kati ya kuitumia AI kama mshirika wa kazi... na kuitumia kama 'desa' la kukopi na kupaste..."
Umeona? Hapa ndipo ukiukwaji wa maadili unapoingia kwako. Kama mimi nisingekuwa macho kuikagua na kuiongoza hii AI, ingeniletea kitu kisichoendana na uhalisia.
Hatari ya kuamini AI upofu bila kuikagua imewahi kuleta aibu na adhabu kali za kikazi hata katika ngazi za juu kabisa za kisheria nchini Marekani. Kwa mfano, aliyekuwa Mwendesha Mashtaka wa Shirikisho (Federal Prosecutor) huko North Carolina, Rudy Renfer, alipoteza kazi yake aliyoidumu kwa miaka 17 baada ya kuwasilisha nyaraka mahakamani zilizochapishwa na AI zikiwa na rejea za sheria za uongo na kubuniwa. Vivyo hivyo, Mahakama Kuu ya Georgia ilimchukulia hatua kali za kimaadili Mwendesha Mashtaka wa Mauaji, Deborah Leslie, na kumfungia kufanya kazi mbele ya majaji kufuatia kuwasilisha nyaraka zenye kesi za kufikirika zilizotengenezwa na zana za AI zisizothibitishwa. Ofisi kadhaa za waendesha mashtaka huko California na Wisconsin nazo zilikumbwa na kashfa zilizolazimu kuwekwa kwa sheria kali baada ya mawakili wao kuwasilisha nyaraka zenye madudu na "hallucinations" za AI bila kufanya uhakiki wa kibinadamu.
Hiyo ndiyo sababu kila siku mimi na watu wengine ambao tupo makini na teknolojia tunasisitiza jambo hili: Badala ya kukejeli tu matumizi ya AI kwa sababu ya uvivu au kutojua, watu wanapaswa kusubiri na kuangalia matokeo ya mwisho. Mtu akijigonga kwa kuamini AI upofu hadi akaandika pumba na madudu kama ya wale mawakili, hapo ndipo unapoweza kumcheka kwa sababu ameshindwa kutumia akili yake.
Lakini kama mtu ametumia zana hiyo kwa weledi, akaikagua, akaithibitisha, na kutoa kazi yenye mashiko, tunapaswa kuangalia ubora wa kile kilichoandikwa (substance) na siyo chombo kilichotumika kufikisha ujumbe huo (tool). Ensaiklopidia inakupa data tu, haikufanyii kazi. Profesa wako anataka kupima uwezo wako wa kufikiri (critical thinking). Igeuze AI kuwa mshirika wa kukusaidia kuelewa, lakini uandishi wa mwisho ubaki kuwa asili ya akili yako!