ndege JOHN
JF-Expert Member
- Aug 5, 2015
- 24,784
- 60,600
Watu wengi wakisikia “ukoloni” wanafikiria wazungu walifika Afrika na bunduki tu wakaanza kuteka maeneo kwa nguvu moja kwa moja. Ukweli ni kwamba sehemu nyingi ukoloni uliingia taratibu sana kupitia biashara, mikataba na ushawishi wa viongozi wa maeneo husika.
Wazungu walipofika walijenga urafiki kwanza na baadhi ya machifu na wafalme wa Kiafrika. Walileta biashara, dini, elimu, nguo, silaha na vitu vingine vilivyoonekana vya kisasa kipindi hicho. Baadhi ya machifu waliingia mikataba bila kujua madhara yake ya baadaye. Wengine waliamini wanapata washirika wa biashara au ulinzi, kumbe taratibu mamlaka yao yanaondoka.
Ndiyo maana utakuta maeneo mengi yalitawaliwa kupitia “treaties” na mikataba kuliko vita vya moja kwa moja mwanzoni. Baada ya kupata nafasi ndipo sheria, kodi na utawala wa kikoloni ukaanza kuimarishwa.
Hata suala la utumwa watu wengi hulifikiria tofauti. Wengi huona mtumwa kama mtu aliyefungwa minyororo muda wote au anayesimamiwa na bunduki kila sekunde. Lakini katika mifumo mingi ya kikoloni na mashamba ya wakoloni, kulikuwa pia na mfumo wa kazi za mishahara midogo sana, kulazimishwa kufanya kazi kwa kodi, au kufanya kazi bila haki sawa. Kwa namna fulani watu walikuwa wanafanya kazi kwa manufaa ya wakoloni huku wao wakibaki maskini.
Na ukichunguza vizuri utaona hata baada ya nchi nyingi kupata uhuru, mfumo wa ukoloni haukuisha kabisa. Kilichobadilika ni mbinu tu. Ndiyo maana leo kuna kitu kinaitwa ukoloni mamboleo.
Zamani walikuwa wanakuja na bendera zao, majeshi yao na watawala wao moja kwa moja. Leo hii mara nyingi wanakuja kupitia uchumi, mikopo, biashara, teknolojia, media na mifumo ya dunia. Mataifa mengi yana bendera zao na viongozi wao, lakini maamuzi mengi makubwa bado yanaathiriwa na nguvu za kimataifa, kampuni kubwa na mataifa yenye uchumi mkubwa.
Unaweza kuona nchi ina uhuru kamili, lakini bado inategemea misaada, mikopo, bidhaa za nje, teknolojia za nje mpaka sera zake za uchumi zinaweza kuamuliwa kwa shinikizo la taasisi za kimataifa. Hapo ndipo watu wengine hujiuliza, je huu ndio uhuru wa kweli au ni mfumo mpya tu wa utegemezi?
Na jambo la kushangaza ni kwamba sisi wenyewe mara nyingi tunapigana ndani kwa ndani tukidhani tunapigania uhuru kamili. Tunagombana kwa siasa, vyama, dini au makabila wakati mifumo mikubwa ya dunia inaendelea kutuongoza kiuchumi na kiteknolojia bila wengi kutambua.
Labda ukweli mgumu ambao watu hawapendi kuusikia ni kwamba duniani siku zote kutakuwa na wenye nguvu na wanaofuata mifumo iliyowekwa na wenye nguvu. Ukoloni unaweza kubadilisha sura, lugha na mbinu, lakini wazo la mataifa makubwa kuwa na ushawishi juu ya mataifa dhaifu linaonekana kuendelea mpaka leo.
Ndiyo maana uhuru wa kweli sio kuwa na bendera na wimbo wa taifa pekee, bali kuwa na uwezo wa kujitegemea kiuchumi, kielimu, kiteknolojia na kiakili. Bila hilo, unaweza kuwa huru kwenye karatasi lakini bado upo ndani ya mfumo unaokuamulia namna ya kuishi.
Wazungu walipofika walijenga urafiki kwanza na baadhi ya machifu na wafalme wa Kiafrika. Walileta biashara, dini, elimu, nguo, silaha na vitu vingine vilivyoonekana vya kisasa kipindi hicho. Baadhi ya machifu waliingia mikataba bila kujua madhara yake ya baadaye. Wengine waliamini wanapata washirika wa biashara au ulinzi, kumbe taratibu mamlaka yao yanaondoka.
Ndiyo maana utakuta maeneo mengi yalitawaliwa kupitia “treaties” na mikataba kuliko vita vya moja kwa moja mwanzoni. Baada ya kupata nafasi ndipo sheria, kodi na utawala wa kikoloni ukaanza kuimarishwa.
Hata suala la utumwa watu wengi hulifikiria tofauti. Wengi huona mtumwa kama mtu aliyefungwa minyororo muda wote au anayesimamiwa na bunduki kila sekunde. Lakini katika mifumo mingi ya kikoloni na mashamba ya wakoloni, kulikuwa pia na mfumo wa kazi za mishahara midogo sana, kulazimishwa kufanya kazi kwa kodi, au kufanya kazi bila haki sawa. Kwa namna fulani watu walikuwa wanafanya kazi kwa manufaa ya wakoloni huku wao wakibaki maskini.
Na ukichunguza vizuri utaona hata baada ya nchi nyingi kupata uhuru, mfumo wa ukoloni haukuisha kabisa. Kilichobadilika ni mbinu tu. Ndiyo maana leo kuna kitu kinaitwa ukoloni mamboleo.
Zamani walikuwa wanakuja na bendera zao, majeshi yao na watawala wao moja kwa moja. Leo hii mara nyingi wanakuja kupitia uchumi, mikopo, biashara, teknolojia, media na mifumo ya dunia. Mataifa mengi yana bendera zao na viongozi wao, lakini maamuzi mengi makubwa bado yanaathiriwa na nguvu za kimataifa, kampuni kubwa na mataifa yenye uchumi mkubwa.
Unaweza kuona nchi ina uhuru kamili, lakini bado inategemea misaada, mikopo, bidhaa za nje, teknolojia za nje mpaka sera zake za uchumi zinaweza kuamuliwa kwa shinikizo la taasisi za kimataifa. Hapo ndipo watu wengine hujiuliza, je huu ndio uhuru wa kweli au ni mfumo mpya tu wa utegemezi?
Na jambo la kushangaza ni kwamba sisi wenyewe mara nyingi tunapigana ndani kwa ndani tukidhani tunapigania uhuru kamili. Tunagombana kwa siasa, vyama, dini au makabila wakati mifumo mikubwa ya dunia inaendelea kutuongoza kiuchumi na kiteknolojia bila wengi kutambua.
Labda ukweli mgumu ambao watu hawapendi kuusikia ni kwamba duniani siku zote kutakuwa na wenye nguvu na wanaofuata mifumo iliyowekwa na wenye nguvu. Ukoloni unaweza kubadilisha sura, lugha na mbinu, lakini wazo la mataifa makubwa kuwa na ushawishi juu ya mataifa dhaifu linaonekana kuendelea mpaka leo.
Ndiyo maana uhuru wa kweli sio kuwa na bendera na wimbo wa taifa pekee, bali kuwa na uwezo wa kujitegemea kiuchumi, kielimu, kiteknolojia na kiakili. Bila hilo, unaweza kuwa huru kwenye karatasi lakini bado upo ndani ya mfumo unaokuamulia namna ya kuishi.
