Parabolic
JF-Expert Member
- Dec 3, 2013
- 2,743
- 2,602
Tamko
View: https://www.youtube.com/live/zTiG8A6xBUk?si=0TkwcRajP0kn483k
Tamko la Mwenyekiti wa CHADEMA Kanda ya Unguja Kuhusu Msimamo wa Kususia uchaguzi Bila Mageuzi na Tahadhari za Madhara ya Uchaguzi wa 2020.
Wananchi wa Zanzibar na Watanzania wenzangu,
Mimi, Mwenyekiti wa CHADEMA Kanda ya Unguja, ninasimama mbele yenu leo kutoa tamko rasmi kuhusu msimamo wa chama chetu cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) kuhusiana na uchaguzi ujao wa Oktoba 2025, ambao umetangazwa na Tume ya Uchaguzi Zanzibar (ZEC) kuwa uchaguzi wa siku mbili. Msimamo wetu ni wazi: Hakuna Mageuzi, Hakuna Uchaguzi. Tamko hili linatokana na uchambuzi wa kina wa uchaguzi wa mwaka 2020 na madhara yake mabaya yaliyoacha jeraha la milele miongoni mwa Wazanzibari na Watanzania kwa ujumla.
Aidha, tunahadharisha kuhusu madhara yanayoweza kujirudia endapo mageuzi ya uchaguzi hayatafanyika kabla ya uchaguzi ujao.
Uchambuzi wa Uchaguzi wa Zanzibar 2020
Uchaguzi wa mwaka 2020 uliofanyika tarehe 27 na 28 Oktoba chini ya usimamizi wa Tume ya Uchaguzi Zanzibar (ZEC) ulikuwa ni moja ya chaguzi zenye utata mkubwa katika historia ya Zanzibar na Tanzania kwa ujumla. Uchaguzi huu uligubikwa na kasoro nyingi, ukiukwaji wa haki za binadamu, na vurugu ambazo zilisababisha maafa makubwa. Hapa kuna uchambuzi wa mambo ya msingi yaliyotokea:
Ukiukwaji wa Sheria za Uchaguzi:
ZEC ilituhumiwa kwa wazi kwa kushindwa kusimamia uchaguzi huru na wa haki. Ripoti za watazamaji wa uchaguzi zilionyesha kuwepo kwa kura feki, masanduku ya kura yaliyojazwa kabla ya upigaji kura, na mawakala wa vyama vya upinzani kuzuiwa kuingia katika vituo vya kupigia kura.
Wagombea wa upinzani, hasa kutoka CHADEMA na ACT-Wazalendo, waliondolewa kwenye kinyang’anyiro kwa sababu za kiufundi, hali iliyotafsiriwa kama mbinu za kumudu ushindi wa Chama cha Mapinduzi (CCM).
Mfumo wa kuhesabu kura ulikuwa na utata mkubwa, na matokeo yaliyotangazwa na ZEC yalipingwa na vyama vya upinzani kwa kushindwa kuakisi mapenzi ya wapiga kura. Kwa mfano, Dkt. Hussein Mwinyi wa CCM alitangazwa mshindi kwa 76% dhidi ya Maalim Seif Sharif Hamad wa ACT-Wazalendo kwa 19%, tofauti ambayo ilizua maswali mengi kuhusu uhalali wa matokeo.
Vurugu na Mauaji:
Uchaguzi wa 2020 uliacha jeraha kubwa kutokana na mauaji, majeraha, na ukiukwaji wa haki za binadamu. Kulingana na ripoti ya Human Rights Watch, angalau watu 23 waliuawa na vikosi vya usalama kisiwani Pemba, ikiwa ni pamoja na mwanafunzi wa umri wa miaka 16 na mwanamke mjamzito, usiku wa kuamkia uchaguzi (Oktoba 26-28, 2020).
Zaidi ya watu 70 walijeruhiwa vibaya, wengi wao wakiwa wafuasi wa vyama vya upinzani waliovamiwa na polisi na wanamgambo wanaohusishwa na CCM, wajulikanao kama “Mazombi”.
Wananchi wengi waliokamatwa, kupigwa, na kuteswa walikuwa wakiwa wametoka kupiga kura au kushuhudia zoezi la kuhesabu kura. Hali hii ilizua hofu kubwa miongoni mwa wapiga kura, na wengi waliogopa kutoa taarifa za mauaji hayo kwa mamlaka.
ACT-Wazalendo iliripoti mauaji ya zaidi ya watu 23 kisiwani Pemba na Nungwi, Unguja, na kuwepo kwa doria za usiku na mchana za vikosi vya usalama zilizozalisha vurugu na hofu.
Kukandamiza Uhuru wa Kusema na Vyombo vya Habari:
Tanzania Communication Regulatory Authority (TCRA) ilizima mitandao ya kijamii na huduma za mawasiliano ya kidijitali ili kuzuia upinzani kufikisha ujumbe wao, hasa baada ya mauaji yaliyotokea Zanzibar.
Wawakala wa vyama vya upinzani walizuiwa kuingia katika vituo vya kupigia kura, na waandishi wa habari walipata changamoto za kuripoti kutokana na vitisho na udhibiti wa serikali.
Ukosefu wa Tume Huru ya Uchaguzi:
ZEC, inayosimamiwa na wateule wa serikali, ilishindwa kuonyesha uhuru katika kusimamia uchaguzi. Mwenyekiti wa ZEC anateuliwa na Rais wa Zanzibar, ambaye pia ni mgombea wa CCM, hali inayozalisha mgongano wa maslahi.
Upinzani ulidai kuwa ZEC ilitekeleza maagizo ya CCM badala ya kuhakikisha uwazi na haki, hali iliyopelekea Freeman Mbowe, Mwenyekiti wa CHADEMA, kusema kuwa uchaguzi wa 2020 ulikuwa “unyang’anyi wa demokrasia” uliofanywa na ZEC na NEC.
Athari za Kisiasa na Kijamii:
Uchaguzi wa 2020 uliacha jamii ya Wazanzibari ikiwa na mgawanyiko mkubwa wa kisiasa. Wengi walihisi kuwa mapenzi yao ya kuchagua viongozi wao yalidhulumiwa, hali iliyochochea chuki na migogoro ya kijamii.
Matokeo ya uchaguzi yaliathiri imani ya wananchi katika mifumo ya demokrasia, na vyama vya upinzani kama CHADEMA na ACT-Wazalendo vilipoteza viti vingi vya ubunge na udiwani, hali iliyotafsiriwa kama mbinu za kimfumo za kuyumbisha upinzani.
Baadhi ya viongozi wa upinzani, kama Maalim Seif Sharif Hamad, walikubali kujiunga na serikali ya umoja wa kitaifa chini ya CCM, hali iliyozua maswali kuhusu mustakabali wa siasa za upinzani Zanzibar.
Msimamo wa CHADEMA: Hakuna Mageuzi, Hakuna Uchaguzi
CHADEMA Kanda ya Unguja inasisitiza kwamba hatutashiriki uchaguzi wowote bila kufanyika mageuzi ya kimfumo yanayohakikisha uchaguzi huru, wa haki, na wa amani. Msimamo huu unatokana na masomo ya uchaguzi wa 2020 na chaguzi zilizopita ambazo zimeonyesha udhaifu wa kimfumo katika mchakato wa uchaguzi. Tunahitaji mageuzi yafuatayo kabla ya uchaguzi wa 2025:
Tume Huru ya Uchaguzi: ZEC na NEC zinapaswa kuwa huru kabisa, na wajumbe wao wachaguliwe kwa uwazi na ushirikishwaji wa wadau wote, badala ya kuteuliwa na Rais.
Marekebisho ya Katiba: Katiba ya Zanzibar ya 1984 na Katiba ya Jamhuri ya Muungano ya 1977 zinapaswa kurekebishwa ili kuruhusu upinzani wa matokeo ya uchaguzi mahakamani na kuhakikisha uwiano wa madaraka.
Uhuru wa Vyombo vya Habari na Dijitali: Mitandao ya kijamii na vyombo vya habari visiwekewe vizuizi wakati wa uchaguzi ili kuhakikisha uwazi na upatikanaji wa habari.
Ulinzi wa Maisha ya Wananchi: Vikosi vya usalama visiwe tena chombo cha kumudu madaraka bali walinzi wa amani na haki za wananchi.
Marekebisho ya Sheria za Uchaguzi: Sheria zinazodhibiti uchaguzi zinapaswa kurekebishwa ili kuhakikisha usawa kwa vyama vyote na kuzuia uonevu wa upinzani.
Bila mageuzi haya, uchaguzi wa 2025 utakuwa ni tamasha lingine la vurugu, mauaji, na udhalimu wa demokrasia. CHADEMA haitakubali kushiriki katika mchakato ambao hautoi haki kwa wananchi.
Tahadhari za Madhara Yanayoweza Kurudiwa
Uchaguzi wa 2020 ulionyesha wazi kwamba mifumo ya sasa ya uchaguzi inaweza kusababisha madhara makubwa. Tunahadharisha kuwa bila mageuzi, uchaguzi wa 2025 unaweza kuwa na madhara yafuatayo:
Mauaji na Majeraha: Kama ilivyotokea mwaka 2020, ambapo watu zaidi ya 23 waliuawa na zaidi ya Watu 400 walijeruhiwa kisiwani Pemba na Unguja, tunaogopa kuwa uchaguzi ujao utaacha wajane, mayatima, na majeruhi zaidi.
Mgawanyiko wa Jamii: Uchaguzi usio wa haki utazidisha chuki za kisiasa na kugawanya jamii ya Wazanzibari, hali itakayozuia maendeleo na maridhiano ya kijamii.
Kukosekana kwa Imani katika Demokrasia: Wananchi wataendelea kupoteza imani katika mifumo ya uchaguzi, na hii itasababisha wengi kutojitokeza kupiga kura au kushiriki katika siasa.
Kukandamizwa kwa Upinzani: Bila mageuzi, vyama vya upinzani vitaendelea kuonewa, na demokrasia ya vyama vingi itapoteza maana yake.
Ukiukwaji wa Haki za Binadamu: Kukosekana kwa uhuru wa kusema, kukusanyika, na kupiga kura kwa amani kutaendelea kuathiri maisha ya wananchi, hasa vijana na akina mama wanaokumbana na vurugu za uchaguzi.
Wito kwa Wananchi wa Unguja na Zanzibar
Sisi kama CHADEMA Kanda ya Unguja tunawaomba Wazanzibari, hasa wale wa Unguja, kuungana nasi katika kupigania mageuzi ya uchaguzi. Uchaguzi wa siku mbili uliotangazwa na ZEC hautoshi kuleta haki ikiwa mifumo ya msingi haijarekebishwa.
Tunahitaji sauti yenu ili kuunda shinikizo la kutosha kwa serikali na ZEC kufanya mageuzi ya kweli. Jisajili katika daftari la wapiga kura, lakini usikubali kushiriki katika uchaguzi wa udanganyifu ambao utaacha maafa kama yale ya 2020.
Wito kwa Jumuiya ya Kimataifa
Tunaitaka jumuiya ya kimataifa, ikiwa ni pamoja na Umoja wa Afrika, Jumuiya ya Afrika Mashariki, na Umoja wa Mataifa, kuingilia kati na kushirikiana na serikali ya Tanzania na Zanzibar kuhakikisha kuwa mageuzi ya uchaguzi yanatekelezwa kabla ya Oktoba 2025. Ripoti za Human Rights Watch na watazamaji wa kimataifa zimeonyesha wazi kuwa uchaguzi wa 2020 ulikuwa wa udhalimu; hali hii isiruhusiwe kujirudia.
Hitimisho
CHADEMA Kanda ya Unguja inakataa kabisa kushiriki uchaguzi ambao haujafanyiwa mageuzi ya kimfumo. Uchaguzi wa 2020 ulionyesha wazi kwamba bila mageuzi, uchaguzi utaendelea kuwa uwanja wa mauaji, majeraha, wajane, na mayatima. Tunahitaji uchaguzi huru na wa haki ambao utaheshimu maisha na uchaguzi wa wananchi. Tunawasihi Wazanzibari wote, hasa vijana, kuungana nasi katika mapambano haya ya kurejesha demokrasia ya kweli. Hatutaki uchaguzi wa mauaji tena; tunataka uchaguzi wa amani, haki, na uwazi.
Pamoja Tushinde!
HASHIM JUMA ISSA
Mwenyekiti wa CHADEMA Kanda ya Unguja
20 Agosti 2025
View: https://www.youtube.com/live/zTiG8A6xBUk?si=0TkwcRajP0kn483k
Tamko la Mwenyekiti wa CHADEMA Kanda ya Unguja Kuhusu Msimamo wa Kususia uchaguzi Bila Mageuzi na Tahadhari za Madhara ya Uchaguzi wa 2020.
Wananchi wa Zanzibar na Watanzania wenzangu,
Mimi, Mwenyekiti wa CHADEMA Kanda ya Unguja, ninasimama mbele yenu leo kutoa tamko rasmi kuhusu msimamo wa chama chetu cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) kuhusiana na uchaguzi ujao wa Oktoba 2025, ambao umetangazwa na Tume ya Uchaguzi Zanzibar (ZEC) kuwa uchaguzi wa siku mbili. Msimamo wetu ni wazi: Hakuna Mageuzi, Hakuna Uchaguzi. Tamko hili linatokana na uchambuzi wa kina wa uchaguzi wa mwaka 2020 na madhara yake mabaya yaliyoacha jeraha la milele miongoni mwa Wazanzibari na Watanzania kwa ujumla.
Aidha, tunahadharisha kuhusu madhara yanayoweza kujirudia endapo mageuzi ya uchaguzi hayatafanyika kabla ya uchaguzi ujao.
Uchambuzi wa Uchaguzi wa Zanzibar 2020
Uchaguzi wa mwaka 2020 uliofanyika tarehe 27 na 28 Oktoba chini ya usimamizi wa Tume ya Uchaguzi Zanzibar (ZEC) ulikuwa ni moja ya chaguzi zenye utata mkubwa katika historia ya Zanzibar na Tanzania kwa ujumla. Uchaguzi huu uligubikwa na kasoro nyingi, ukiukwaji wa haki za binadamu, na vurugu ambazo zilisababisha maafa makubwa. Hapa kuna uchambuzi wa mambo ya msingi yaliyotokea:
Ukiukwaji wa Sheria za Uchaguzi:
ZEC ilituhumiwa kwa wazi kwa kushindwa kusimamia uchaguzi huru na wa haki. Ripoti za watazamaji wa uchaguzi zilionyesha kuwepo kwa kura feki, masanduku ya kura yaliyojazwa kabla ya upigaji kura, na mawakala wa vyama vya upinzani kuzuiwa kuingia katika vituo vya kupigia kura.
Wagombea wa upinzani, hasa kutoka CHADEMA na ACT-Wazalendo, waliondolewa kwenye kinyang’anyiro kwa sababu za kiufundi, hali iliyotafsiriwa kama mbinu za kumudu ushindi wa Chama cha Mapinduzi (CCM).
Mfumo wa kuhesabu kura ulikuwa na utata mkubwa, na matokeo yaliyotangazwa na ZEC yalipingwa na vyama vya upinzani kwa kushindwa kuakisi mapenzi ya wapiga kura. Kwa mfano, Dkt. Hussein Mwinyi wa CCM alitangazwa mshindi kwa 76% dhidi ya Maalim Seif Sharif Hamad wa ACT-Wazalendo kwa 19%, tofauti ambayo ilizua maswali mengi kuhusu uhalali wa matokeo.
Vurugu na Mauaji:
Uchaguzi wa 2020 uliacha jeraha kubwa kutokana na mauaji, majeraha, na ukiukwaji wa haki za binadamu. Kulingana na ripoti ya Human Rights Watch, angalau watu 23 waliuawa na vikosi vya usalama kisiwani Pemba, ikiwa ni pamoja na mwanafunzi wa umri wa miaka 16 na mwanamke mjamzito, usiku wa kuamkia uchaguzi (Oktoba 26-28, 2020).
Zaidi ya watu 70 walijeruhiwa vibaya, wengi wao wakiwa wafuasi wa vyama vya upinzani waliovamiwa na polisi na wanamgambo wanaohusishwa na CCM, wajulikanao kama “Mazombi”.
Wananchi wengi waliokamatwa, kupigwa, na kuteswa walikuwa wakiwa wametoka kupiga kura au kushuhudia zoezi la kuhesabu kura. Hali hii ilizua hofu kubwa miongoni mwa wapiga kura, na wengi waliogopa kutoa taarifa za mauaji hayo kwa mamlaka.
ACT-Wazalendo iliripoti mauaji ya zaidi ya watu 23 kisiwani Pemba na Nungwi, Unguja, na kuwepo kwa doria za usiku na mchana za vikosi vya usalama zilizozalisha vurugu na hofu.
Kukandamiza Uhuru wa Kusema na Vyombo vya Habari:
Tanzania Communication Regulatory Authority (TCRA) ilizima mitandao ya kijamii na huduma za mawasiliano ya kidijitali ili kuzuia upinzani kufikisha ujumbe wao, hasa baada ya mauaji yaliyotokea Zanzibar.
Wawakala wa vyama vya upinzani walizuiwa kuingia katika vituo vya kupigia kura, na waandishi wa habari walipata changamoto za kuripoti kutokana na vitisho na udhibiti wa serikali.
Ukosefu wa Tume Huru ya Uchaguzi:
ZEC, inayosimamiwa na wateule wa serikali, ilishindwa kuonyesha uhuru katika kusimamia uchaguzi. Mwenyekiti wa ZEC anateuliwa na Rais wa Zanzibar, ambaye pia ni mgombea wa CCM, hali inayozalisha mgongano wa maslahi.
Upinzani ulidai kuwa ZEC ilitekeleza maagizo ya CCM badala ya kuhakikisha uwazi na haki, hali iliyopelekea Freeman Mbowe, Mwenyekiti wa CHADEMA, kusema kuwa uchaguzi wa 2020 ulikuwa “unyang’anyi wa demokrasia” uliofanywa na ZEC na NEC.
Athari za Kisiasa na Kijamii:
Uchaguzi wa 2020 uliacha jamii ya Wazanzibari ikiwa na mgawanyiko mkubwa wa kisiasa. Wengi walihisi kuwa mapenzi yao ya kuchagua viongozi wao yalidhulumiwa, hali iliyochochea chuki na migogoro ya kijamii.
Matokeo ya uchaguzi yaliathiri imani ya wananchi katika mifumo ya demokrasia, na vyama vya upinzani kama CHADEMA na ACT-Wazalendo vilipoteza viti vingi vya ubunge na udiwani, hali iliyotafsiriwa kama mbinu za kimfumo za kuyumbisha upinzani.
Baadhi ya viongozi wa upinzani, kama Maalim Seif Sharif Hamad, walikubali kujiunga na serikali ya umoja wa kitaifa chini ya CCM, hali iliyozua maswali kuhusu mustakabali wa siasa za upinzani Zanzibar.
Msimamo wa CHADEMA: Hakuna Mageuzi, Hakuna Uchaguzi
CHADEMA Kanda ya Unguja inasisitiza kwamba hatutashiriki uchaguzi wowote bila kufanyika mageuzi ya kimfumo yanayohakikisha uchaguzi huru, wa haki, na wa amani. Msimamo huu unatokana na masomo ya uchaguzi wa 2020 na chaguzi zilizopita ambazo zimeonyesha udhaifu wa kimfumo katika mchakato wa uchaguzi. Tunahitaji mageuzi yafuatayo kabla ya uchaguzi wa 2025:
Tume Huru ya Uchaguzi: ZEC na NEC zinapaswa kuwa huru kabisa, na wajumbe wao wachaguliwe kwa uwazi na ushirikishwaji wa wadau wote, badala ya kuteuliwa na Rais.
Marekebisho ya Katiba: Katiba ya Zanzibar ya 1984 na Katiba ya Jamhuri ya Muungano ya 1977 zinapaswa kurekebishwa ili kuruhusu upinzani wa matokeo ya uchaguzi mahakamani na kuhakikisha uwiano wa madaraka.
Uhuru wa Vyombo vya Habari na Dijitali: Mitandao ya kijamii na vyombo vya habari visiwekewe vizuizi wakati wa uchaguzi ili kuhakikisha uwazi na upatikanaji wa habari.
Ulinzi wa Maisha ya Wananchi: Vikosi vya usalama visiwe tena chombo cha kumudu madaraka bali walinzi wa amani na haki za wananchi.
Marekebisho ya Sheria za Uchaguzi: Sheria zinazodhibiti uchaguzi zinapaswa kurekebishwa ili kuhakikisha usawa kwa vyama vyote na kuzuia uonevu wa upinzani.
Bila mageuzi haya, uchaguzi wa 2025 utakuwa ni tamasha lingine la vurugu, mauaji, na udhalimu wa demokrasia. CHADEMA haitakubali kushiriki katika mchakato ambao hautoi haki kwa wananchi.
Tahadhari za Madhara Yanayoweza Kurudiwa
Uchaguzi wa 2020 ulionyesha wazi kwamba mifumo ya sasa ya uchaguzi inaweza kusababisha madhara makubwa. Tunahadharisha kuwa bila mageuzi, uchaguzi wa 2025 unaweza kuwa na madhara yafuatayo:
Mauaji na Majeraha: Kama ilivyotokea mwaka 2020, ambapo watu zaidi ya 23 waliuawa na zaidi ya Watu 400 walijeruhiwa kisiwani Pemba na Unguja, tunaogopa kuwa uchaguzi ujao utaacha wajane, mayatima, na majeruhi zaidi.
Mgawanyiko wa Jamii: Uchaguzi usio wa haki utazidisha chuki za kisiasa na kugawanya jamii ya Wazanzibari, hali itakayozuia maendeleo na maridhiano ya kijamii.
Kukosekana kwa Imani katika Demokrasia: Wananchi wataendelea kupoteza imani katika mifumo ya uchaguzi, na hii itasababisha wengi kutojitokeza kupiga kura au kushiriki katika siasa.
Kukandamizwa kwa Upinzani: Bila mageuzi, vyama vya upinzani vitaendelea kuonewa, na demokrasia ya vyama vingi itapoteza maana yake.
Ukiukwaji wa Haki za Binadamu: Kukosekana kwa uhuru wa kusema, kukusanyika, na kupiga kura kwa amani kutaendelea kuathiri maisha ya wananchi, hasa vijana na akina mama wanaokumbana na vurugu za uchaguzi.
Wito kwa Wananchi wa Unguja na Zanzibar
Sisi kama CHADEMA Kanda ya Unguja tunawaomba Wazanzibari, hasa wale wa Unguja, kuungana nasi katika kupigania mageuzi ya uchaguzi. Uchaguzi wa siku mbili uliotangazwa na ZEC hautoshi kuleta haki ikiwa mifumo ya msingi haijarekebishwa.
Tunahitaji sauti yenu ili kuunda shinikizo la kutosha kwa serikali na ZEC kufanya mageuzi ya kweli. Jisajili katika daftari la wapiga kura, lakini usikubali kushiriki katika uchaguzi wa udanganyifu ambao utaacha maafa kama yale ya 2020.
Wito kwa Jumuiya ya Kimataifa
Tunaitaka jumuiya ya kimataifa, ikiwa ni pamoja na Umoja wa Afrika, Jumuiya ya Afrika Mashariki, na Umoja wa Mataifa, kuingilia kati na kushirikiana na serikali ya Tanzania na Zanzibar kuhakikisha kuwa mageuzi ya uchaguzi yanatekelezwa kabla ya Oktoba 2025. Ripoti za Human Rights Watch na watazamaji wa kimataifa zimeonyesha wazi kuwa uchaguzi wa 2020 ulikuwa wa udhalimu; hali hii isiruhusiwe kujirudia.
Hitimisho
CHADEMA Kanda ya Unguja inakataa kabisa kushiriki uchaguzi ambao haujafanyiwa mageuzi ya kimfumo. Uchaguzi wa 2020 ulionyesha wazi kwamba bila mageuzi, uchaguzi utaendelea kuwa uwanja wa mauaji, majeraha, wajane, na mayatima. Tunahitaji uchaguzi huru na wa haki ambao utaheshimu maisha na uchaguzi wa wananchi. Tunawasihi Wazanzibari wote, hasa vijana, kuungana nasi katika mapambano haya ya kurejesha demokrasia ya kweli. Hatutaki uchaguzi wa mauaji tena; tunataka uchaguzi wa amani, haki, na uwazi.
Pamoja Tushinde!
HASHIM JUMA ISSA
Mwenyekiti wa CHADEMA Kanda ya Unguja
20 Agosti 2025