its MalekoGJ
Senior Member
- Aug 27, 2020
- 136
- 292
Ushahidi wa Historia Kupitia Maneno ya Kawaida
Maneno tunayoyatumia kila siku yanaweza kutufundisha mengi kuhusu historia. Mfano mzuri ni neno "algorithm," ambalo linatokana na jina la mwanasayansi wa Kipersia wa karne ya 9, al-Khwarizmi. Hapa chini ni hadithi za kuvutia nyuma ya baadhi ya maneno ya kawaida tunayoyatumia leo.
1. Mrengo wa Kushoto na wa Kulia
Baada ya Mapinduzi ya Ufaransa ya 1789, katika Bunge la Ufaransa, wafuasi wa mfalme (yaani, wahafidhina) waliketi upande wa kulia wa Rais, huku wafuasi wa utawala mpya (yaani, wanamapinduzi) wakiketi upande wa kushoto. Hili lilianza kama mpangilio wa kawaida lakini baadaye likawa na maana ya kiitikadi.
2. Romance/Romantic
Katika Enzi za Kati, Kilatini kilikuwa lugha ya kanisa, lakini si ya watu wa kawaida. Nchini Ufaransa, watu walizungumza Kifaransa cha zamani ambacho kilitokana na Kilatini lakini kilikuwa kimebadilika sana. Hii ndiyo sababu lugha hiyo ilijulikana kama "Romance," maana yake ni lugha iliyotokana na Warumi. Hadithi za kimapenzi na mashujaa zilizosimuliwa kwa lugha hiyo ziliitwa "romances," na kutoka hapo tunapata maana ya kisasa ya neno "romantic."
3. Decimate
Jeshi la Warumi lilijulikana kwa nidhamu kali. Kulingana na mwanahistoria wa karne ya 2 KK, Polybius, askari waliopoteza nafasi zao vitani waliadhibiwa vikali. Njia moja ya adhabu ilikuwa "decimation," ambapo moja kati ya askari kumi alichaguliwa kwa nasibu na kuuawa kwa kupigwa hadi kufa. Neno "decimate" linatokana na "decem," ambalo ni namba kumi kwa Kilatini.
4. Ostracise
Katika karne ya 5 KK, Wagiriki wa Athens walibuni utaratibu wa kisiasa ambapo wananchi waliweza kupiga kura kumfukuza mtu yeyote maarufu kwa muda wa miaka kumi ili kuzuia kupata madaraka kupita kiasi. Kura hizo ziliandikwa kwenye vipande vya chungu vilivyoitwa "ostraka," jambo lililotoa neno la kisasa "ostracise," linalomaanisha kumtenga mtu.
5. Middle Ages
Watu waliokuwa wakiishi katika Enzi za Kati hawakujua wanaishi katika "Middle Ages." Walidhani wanaishi katika enzi ya mwisho iliyokuja baada ya Kristo. Hata hivyo, katika kipindi cha Renaissance, wasomi waliunda dhana ya "Middle Ages" kama kipindi cha giza kilicho katikati ya vipindi viwili vya ustaarabu mkubwa wa Kigiriki na Kirumi.
6. Gothic Architecture
Hakuna mtu katika Enzi za Kati aliyeita mtindo wao wa usanifu "Gothic." Jina hili lilikuja baadaye, lilipotumiwa na wanamapinduzi wa sanaa katika Renaissance kuashiria kuwa mtindo huo ulikuwa wa "kizembe" ikilinganishwa na usanifu wa Kirumi.
7. Barbarian
Kwa Wagiriki wa Kale, yeyote ambaye hakuwa Mgiriki aliitwa "barbaros." Neno hili lilitokana na jinsi Wagiriki walivyodhani lugha za wageni zilivyokuwa kama "bar-bar." Baadaye, neno hili lilianza kumaanisha mtu asiye na ustaarabu.
8. Car
Neno "car" ni ufupisho wa "motor car." Asili yake ni "carriage," na magari yalipoanzishwa mara ya kwanza yaliitwa "horseless carriages." Hili linaonyesha mabadiliko ya kiteknolojia yaliyotokea kutoka kwa usafiri wa farasi kwenda kwenye magari yanayojiendesha yenyewe.
9. Cynical
Falsafa ya "Cynicism" iliasisiwa na mwanafalsafa Mgiriki Diogenes, ambaye aliamini kuwa ustaarabu ni mzigo usio wa lazima kwa mwanadamu. Alitupa mali zake zote na akaishi maisha rahisi ili kufichua uongo wa jamii. "Cynical" inatokana na neno la Kigiriki "kynikos," linalomaanisha "kama mbwa."
10. Siku na Miezi
Siku ya Jumatano inatokana na "Woden’s Day," jina la mungu wa Kiskandinavia, Woden, ambaye alihusiana na mungu wa Kirumi, Mercury. Miezi mingi inatokana na majina ya Warumi mashuhuri. Mfano, mwezi wa Julai uliitwa "Quintilis" awali lakini ulipewa jina la Julius Caesar mwaka 44 KK. Mwezi wa Agosti ulikuwa "Sextilis" kabla ya kupewa jina la Augustus mwaka 8 KK.
Kwa kuangalia historia ya maneno haya, tunaweza kuelewa jinsi tamaduni na matukio ya zamani yalivyoathiri lugha tunayotumia leo.
Maneno tunayoyatumia kila siku yanaweza kutufundisha mengi kuhusu historia. Mfano mzuri ni neno "algorithm," ambalo linatokana na jina la mwanasayansi wa Kipersia wa karne ya 9, al-Khwarizmi. Hapa chini ni hadithi za kuvutia nyuma ya baadhi ya maneno ya kawaida tunayoyatumia leo.
1. Mrengo wa Kushoto na wa Kulia
Baada ya Mapinduzi ya Ufaransa ya 1789, katika Bunge la Ufaransa, wafuasi wa mfalme (yaani, wahafidhina) waliketi upande wa kulia wa Rais, huku wafuasi wa utawala mpya (yaani, wanamapinduzi) wakiketi upande wa kushoto. Hili lilianza kama mpangilio wa kawaida lakini baadaye likawa na maana ya kiitikadi.
2. Romance/Romantic
Katika Enzi za Kati, Kilatini kilikuwa lugha ya kanisa, lakini si ya watu wa kawaida. Nchini Ufaransa, watu walizungumza Kifaransa cha zamani ambacho kilitokana na Kilatini lakini kilikuwa kimebadilika sana. Hii ndiyo sababu lugha hiyo ilijulikana kama "Romance," maana yake ni lugha iliyotokana na Warumi. Hadithi za kimapenzi na mashujaa zilizosimuliwa kwa lugha hiyo ziliitwa "romances," na kutoka hapo tunapata maana ya kisasa ya neno "romantic."
3. Decimate
Jeshi la Warumi lilijulikana kwa nidhamu kali. Kulingana na mwanahistoria wa karne ya 2 KK, Polybius, askari waliopoteza nafasi zao vitani waliadhibiwa vikali. Njia moja ya adhabu ilikuwa "decimation," ambapo moja kati ya askari kumi alichaguliwa kwa nasibu na kuuawa kwa kupigwa hadi kufa. Neno "decimate" linatokana na "decem," ambalo ni namba kumi kwa Kilatini.
4. Ostracise
Katika karne ya 5 KK, Wagiriki wa Athens walibuni utaratibu wa kisiasa ambapo wananchi waliweza kupiga kura kumfukuza mtu yeyote maarufu kwa muda wa miaka kumi ili kuzuia kupata madaraka kupita kiasi. Kura hizo ziliandikwa kwenye vipande vya chungu vilivyoitwa "ostraka," jambo lililotoa neno la kisasa "ostracise," linalomaanisha kumtenga mtu.
5. Middle Ages
Watu waliokuwa wakiishi katika Enzi za Kati hawakujua wanaishi katika "Middle Ages." Walidhani wanaishi katika enzi ya mwisho iliyokuja baada ya Kristo. Hata hivyo, katika kipindi cha Renaissance, wasomi waliunda dhana ya "Middle Ages" kama kipindi cha giza kilicho katikati ya vipindi viwili vya ustaarabu mkubwa wa Kigiriki na Kirumi.
6. Gothic Architecture
Hakuna mtu katika Enzi za Kati aliyeita mtindo wao wa usanifu "Gothic." Jina hili lilikuja baadaye, lilipotumiwa na wanamapinduzi wa sanaa katika Renaissance kuashiria kuwa mtindo huo ulikuwa wa "kizembe" ikilinganishwa na usanifu wa Kirumi.
7. Barbarian
Kwa Wagiriki wa Kale, yeyote ambaye hakuwa Mgiriki aliitwa "barbaros." Neno hili lilitokana na jinsi Wagiriki walivyodhani lugha za wageni zilivyokuwa kama "bar-bar." Baadaye, neno hili lilianza kumaanisha mtu asiye na ustaarabu.
8. Car
Neno "car" ni ufupisho wa "motor car." Asili yake ni "carriage," na magari yalipoanzishwa mara ya kwanza yaliitwa "horseless carriages." Hili linaonyesha mabadiliko ya kiteknolojia yaliyotokea kutoka kwa usafiri wa farasi kwenda kwenye magari yanayojiendesha yenyewe.
9. Cynical
Falsafa ya "Cynicism" iliasisiwa na mwanafalsafa Mgiriki Diogenes, ambaye aliamini kuwa ustaarabu ni mzigo usio wa lazima kwa mwanadamu. Alitupa mali zake zote na akaishi maisha rahisi ili kufichua uongo wa jamii. "Cynical" inatokana na neno la Kigiriki "kynikos," linalomaanisha "kama mbwa."
10. Siku na Miezi
Siku ya Jumatano inatokana na "Woden’s Day," jina la mungu wa Kiskandinavia, Woden, ambaye alihusiana na mungu wa Kirumi, Mercury. Miezi mingi inatokana na majina ya Warumi mashuhuri. Mfano, mwezi wa Julai uliitwa "Quintilis" awali lakini ulipewa jina la Julius Caesar mwaka 44 KK. Mwezi wa Agosti ulikuwa "Sextilis" kabla ya kupewa jina la Augustus mwaka 8 KK.
Kwa kuangalia historia ya maneno haya, tunaweza kuelewa jinsi tamaduni na matukio ya zamani yalivyoathiri lugha tunayotumia leo.
