HOST NOT FOUND
JF-Expert Member
- Dec 30, 2023
- 1,186
- 3,478
Wanabodi,
Karibuni, tujadili kwa msingi wa uhalisia wa sasa na kwa maana halisi ya Katiba.
Serikali ni taasisi inayoundwa kwa mujibu wa Katiba ili kutekeleza mamlaka ya nchi. Mamlaka hayo yanatoka kwa wananchi. Hivyo serikali si wananchi, bali ni chombo kinachopaswa kuwajibika kwa wananchi kupitia Bunge na kwa mujibu wa sheria.
Katiba ni sheria kuu ya nchi. Inaweka muundo wa dola, mgawanyo wa madaraka, mipaka ya mamlaka, na utaratibu wa uwajibikaji. Kama muundo huu haujaleta uwazi na uwiano wa madaraka, basi matokeo yake ni matatizo tunayoona.
Sasa tuangalie hali halisi kwa upana zaidi.
Kwanza, suala la mikataba ya rasilimali na uwekezaji bado ni eneo lenye malalamiko ya muda mrefu. Hoja si tu yaliyopita, bali mfumo unaoruhusu mikataba kufanyika bila uwazi wa kutosha na bila usimamizi madhubuti wa Bunge. Hii inaathiri moja kwa moja dhana ya uwakilishi.
Pili, kuna mkusanyiko wa mamlaka upande wa utendaji. Nguvu kubwa ya uteuzi wa viongozi wa taasisi muhimu iko sehemu moja. Hali hii inaathiri uhuru wa taasisi kama tume ya uchaguzi, vyombo vya usimamizi na hata baadhi ya nafasi za juu serikalini. Matokeo yake ni kupungua kwa mizania ya madaraka.
Tatu, uwezo wa Bunge kuisimamia serikali bado ni hoja. Kimuundo na kisiasa, kuna mazingira yanayoweza kulifanya Bunge lisiwe na nguvu ya kutosha katika kusimamia maamuzi makubwa ya serikali. Hii inapunguza ufanisi wa uwakilishi wa wananchi.
Nne, muundo na uhuru wa tume ya uchaguzi unaendelea kuwa mjadala. Bila chombo huru na kinachoaminika kusimamia uchaguzi, uhalali wa uwakilishi unaingia mashakani.
Tano, uwepo wa wabunge wa kuteuliwa unaibua swali la uwiano wa uwakilishi. Je uteuzi huu unaongeza utaalamu au unapunguza uhuru wa chombo kinachopaswa kuisimamia serikali.
Sita, kuna mipaka katika kupinga matokeo ya uchaguzi wa urais. Hii inaathiri haki ya kikatiba ya kupata suluhisho la kisheria pale panapokuwa na malalamiko ya msingi.
Saba, bado kuna changamoto ya kutenganisha wazi kati ya serikali na chama tawala. Mipaka hii inapokuwa hafifu, kuna hatari ya matumizi ya rasilimali za umma katika shughuli za kisiasa na kupungua kwa usawa wa kisiasa.
Nane, mazingira ya kisiasa na uhuru wa shughuli za vyama bado ni eneo linalojadiliwa. Ingawa kumekuwa na hatua za kufungua nafasi ya kisiasa, bado kuna hoja kuhusu utekelezaji wake kwa vitendo na usawa kati ya vyama.
Tisa, ushiriki wa wananchi katika maamuzi makubwa bado ni mdogo. Mchakato wa maamuzi mara nyingi unabaki juu, wakati wananchi wanabaki kuwa watazamaji badala ya washiriki.
Kumi, kuna hoja ya uwajibikaji wa viongozi wa zamani na wa sasa katika maamuzi yaliyosababisha hasara kwa taifa. Swali ni kama mfumo uliopo unaruhusu uwajibikaji wa kweli bila kuathiriwa na nguvu za kisiasa.
Kumi na moja, kuna changamoto ya taasisi za kusimamia sheria kufanya kazi kwa uhuru kamili. Bila uhuru wa taasisi hizi, utekelezaji wa Katiba unakuwa dhaifu.
Kumi na mbili, kuna suala la uwazi katika matumizi ya rasilimali za umma na mapato ya taifa. Bila mifumo imara ya uwazi na ukaguzi, ni vigumu kuhakikisha maslahi ya wananchi yanalindwa.
Ukiziunganisha hoja hizi, kuna mwelekeo mmoja unaoonekana.
Kuna upungufu wa uwiano wa madaraka, udhaifu wa uwajibikaji, na mapungufu katika usimamizi wa maamuzi makubwa ya kitaifa. Haya yote yanahusiana na muundo wa Katiba au namna unavyotekelezwa.
Ndiyo maana mjadala wa Katiba mpya unapaswa kuangaliwa kama suala la kurekebisha mfumo, si kubadilisha watu tu.
Tafakari:
Je, Katiba ya sasa inaweka uwiano sahihi wa madaraka kati ya mihimili ya dola?.
Je, Bunge lina uwezo wa kimuundo na kiutendaji kusimamia serikali kikamilifu?.
Je, taasisi muhimu zina uhuru wa kutosha kufanya maamuzi bila ushawishi?.
Je, mfumo wa uteuzi unaathiri uwajibikaji wa viongozi na taasisi?.
Je, wananchi wanashiriki kikamilifu katika maamuzi yanayowahusu?.
Je, kuna utaratibu wa uwajibikaji kwa maamuzi mabaya ya kitaifa?.
Kama majibu ya maswali haya yanaonesha mapungufu, basi kuna msingi wa kuendelea na mjadala wa mabadiliko ya Katiba kwa lengo la kujenga mfumo wenye uwazi, uwiano wa madaraka na uwajibikaji wa kweli.
Kama Katiba ndiyo msingi wa mfumo wa Utawala, nani anapaswa kuhakikisha kuwa mfumo huo unafanya kazi kwa maslahi ya wananchi kwa vitendo, na si kwa nadharia pekee.
Karibuni, tujadili kwa msingi wa uhalisia wa sasa na kwa maana halisi ya Katiba.
Serikali ni taasisi inayoundwa kwa mujibu wa Katiba ili kutekeleza mamlaka ya nchi. Mamlaka hayo yanatoka kwa wananchi. Hivyo serikali si wananchi, bali ni chombo kinachopaswa kuwajibika kwa wananchi kupitia Bunge na kwa mujibu wa sheria.
Katiba ni sheria kuu ya nchi. Inaweka muundo wa dola, mgawanyo wa madaraka, mipaka ya mamlaka, na utaratibu wa uwajibikaji. Kama muundo huu haujaleta uwazi na uwiano wa madaraka, basi matokeo yake ni matatizo tunayoona.
Sasa tuangalie hali halisi kwa upana zaidi.
Kwanza, suala la mikataba ya rasilimali na uwekezaji bado ni eneo lenye malalamiko ya muda mrefu. Hoja si tu yaliyopita, bali mfumo unaoruhusu mikataba kufanyika bila uwazi wa kutosha na bila usimamizi madhubuti wa Bunge. Hii inaathiri moja kwa moja dhana ya uwakilishi.
Pili, kuna mkusanyiko wa mamlaka upande wa utendaji. Nguvu kubwa ya uteuzi wa viongozi wa taasisi muhimu iko sehemu moja. Hali hii inaathiri uhuru wa taasisi kama tume ya uchaguzi, vyombo vya usimamizi na hata baadhi ya nafasi za juu serikalini. Matokeo yake ni kupungua kwa mizania ya madaraka.
Tatu, uwezo wa Bunge kuisimamia serikali bado ni hoja. Kimuundo na kisiasa, kuna mazingira yanayoweza kulifanya Bunge lisiwe na nguvu ya kutosha katika kusimamia maamuzi makubwa ya serikali. Hii inapunguza ufanisi wa uwakilishi wa wananchi.
Nne, muundo na uhuru wa tume ya uchaguzi unaendelea kuwa mjadala. Bila chombo huru na kinachoaminika kusimamia uchaguzi, uhalali wa uwakilishi unaingia mashakani.
Tano, uwepo wa wabunge wa kuteuliwa unaibua swali la uwiano wa uwakilishi. Je uteuzi huu unaongeza utaalamu au unapunguza uhuru wa chombo kinachopaswa kuisimamia serikali.
Sita, kuna mipaka katika kupinga matokeo ya uchaguzi wa urais. Hii inaathiri haki ya kikatiba ya kupata suluhisho la kisheria pale panapokuwa na malalamiko ya msingi.
Saba, bado kuna changamoto ya kutenganisha wazi kati ya serikali na chama tawala. Mipaka hii inapokuwa hafifu, kuna hatari ya matumizi ya rasilimali za umma katika shughuli za kisiasa na kupungua kwa usawa wa kisiasa.
Nane, mazingira ya kisiasa na uhuru wa shughuli za vyama bado ni eneo linalojadiliwa. Ingawa kumekuwa na hatua za kufungua nafasi ya kisiasa, bado kuna hoja kuhusu utekelezaji wake kwa vitendo na usawa kati ya vyama.
Tisa, ushiriki wa wananchi katika maamuzi makubwa bado ni mdogo. Mchakato wa maamuzi mara nyingi unabaki juu, wakati wananchi wanabaki kuwa watazamaji badala ya washiriki.
Kumi, kuna hoja ya uwajibikaji wa viongozi wa zamani na wa sasa katika maamuzi yaliyosababisha hasara kwa taifa. Swali ni kama mfumo uliopo unaruhusu uwajibikaji wa kweli bila kuathiriwa na nguvu za kisiasa.
Kumi na moja, kuna changamoto ya taasisi za kusimamia sheria kufanya kazi kwa uhuru kamili. Bila uhuru wa taasisi hizi, utekelezaji wa Katiba unakuwa dhaifu.
Kumi na mbili, kuna suala la uwazi katika matumizi ya rasilimali za umma na mapato ya taifa. Bila mifumo imara ya uwazi na ukaguzi, ni vigumu kuhakikisha maslahi ya wananchi yanalindwa.
Ukiziunganisha hoja hizi, kuna mwelekeo mmoja unaoonekana.
Kuna upungufu wa uwiano wa madaraka, udhaifu wa uwajibikaji, na mapungufu katika usimamizi wa maamuzi makubwa ya kitaifa. Haya yote yanahusiana na muundo wa Katiba au namna unavyotekelezwa.
Ndiyo maana mjadala wa Katiba mpya unapaswa kuangaliwa kama suala la kurekebisha mfumo, si kubadilisha watu tu.
Tafakari:
Je, Katiba ya sasa inaweka uwiano sahihi wa madaraka kati ya mihimili ya dola?.
Je, Bunge lina uwezo wa kimuundo na kiutendaji kusimamia serikali kikamilifu?.
Je, taasisi muhimu zina uhuru wa kutosha kufanya maamuzi bila ushawishi?.
Je, mfumo wa uteuzi unaathiri uwajibikaji wa viongozi na taasisi?.
Je, wananchi wanashiriki kikamilifu katika maamuzi yanayowahusu?.
Je, kuna utaratibu wa uwajibikaji kwa maamuzi mabaya ya kitaifa?.
Kama majibu ya maswali haya yanaonesha mapungufu, basi kuna msingi wa kuendelea na mjadala wa mabadiliko ya Katiba kwa lengo la kujenga mfumo wenye uwazi, uwiano wa madaraka na uwajibikaji wa kweli.
Kama Katiba ndiyo msingi wa mfumo wa Utawala, nani anapaswa kuhakikisha kuwa mfumo huo unafanya kazi kwa maslahi ya wananchi kwa vitendo, na si kwa nadharia pekee.
