BAK
JF-Expert Member
- Feb 11, 2007
- 124,767
- 288,340
Ununuzi magari ya Serikali yanavyofuja fedha
By Bakari Kiango, Mwananchi bkiango@mwananchi.co.tz
Dar es Salaam. Wakati Serikali ikiendelea kupambana na matumizi mabovu ya fedha za umma, hali inaonekana ni tofauti katika ununuzi wa magari; ufujaji ni mkubwa, inabainisha ripoti ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Serikali (CAG).
Magari ambayo yalipaswa kununuliwa kwa Sh120 milioni kwa bei ya sokoni, ilinunuliwa na Serikali kwa Sh237 milioni, kiwango ambacho ni takriban mara mbili ya bei, ripoti ya CAG inaeleza.
Ripoti hiyo ni ya ukaguzi uliofanywa na CAG katika ufanisi wa manunuzi makubwa ya magari katika kipindi cha miaka minne.
Serikali hutumia zaidi ya Sh50 bilioni kununua magari ya taasisi zake mbalimbali kila mwaka, lakini Wakala wa manunuzi ya Umma (GPSA) unafuja fedha hizo kutokana na kutokuwa na mpango wa ununuzi, kutoangalia bei ya sokoni, kutotumia ushindani wa bei na kutumia kampuni moja tu na kutokuwa na mpango wa udhibiti wa manunuzi, ripoti ya CAG inaeleza.
Katika ripoti hiyo, CAG anasema kuwa aliamua kufanya ukaguzi huo kutokana na ukweli kwamba Serikali ilitumia Sh219 bilioni kununua magari 1,483 kwa kipindi cha kuanzia mwaka 2014/15 hadi 2017/18 bila ya “GPSA kuwa na kanzidata yake, utafiti wake wa soko, bila ya kuomba ushauri kutoka vyombo vingine, shaka ya umma kuhusu kukuzwa kwa bei.”
CAG anaeleza kuwa kitu kingine kilichomsukuma kufanya ukaguzi ni ucheleweshaji wa magari baada ya kununuliwa, magari yanayoletwa kutofikia kiwango kilichotakiwa, pia kilio kwamba Serikali inauziwa kwa bei ya juu tofauti na Shirika la Maendeleo la Umoja wa Mataifa (UNDP) licha ya magari kufanana na kununuliwa wakati mmoja.
“Nimebaini kuwa hakukuwa na mpango mkakati wa mwaka katika manunuzi ya magari ya Serikali na GPSA haikufanya utafiti wa kujua bei ya soko la magari,’ alisema Profesa Assad.
“Katika kipindi cha mwaka 2014/15 hadi 2017, GPSA ilitumia takribani Sh219 milioni kwa ajili ya kununua magari ya Serikali bila kufanya utafiti wa bei katika soko la magari,” alisema Profesa Assad katika ripoti hiyo.
Profesa Assad alisema katika ukaguzi wao waligundua katika mwaka fedha wa 2014 hadi 2018 hakukuwa na ushindani wa kitaifa wa kumpata mzabuni, hakuwa na ushindani bei na GPSA ilitumia mzabuni mmoja kwa miaka yote hiyo.
“Kwa miaka minne, GPSA imekuwa ikitumia mzabuni mmoja kama njia pekee ya kuchagua kampuni ya kuizuia Serikali magari,” inasema ripoti hiyo.
CAG anaeleza kuwa GPSA iliingia katika makubaliano na wazabuni saba. Hao ni CFAO Motors Tanzania Ltd, CMC Automobiles Limited, Nissan Tanzania Limited, AMC Tanzania Limited, TATA Tanzania Limited, Jaguar Land Roverand M/S na Toyota Tanzania Ltd.
“Licha ya kuwa na kampuni saba za kuagiza magari, mara nyingi GPSA imekuwa ikinunua kutoka Toyota Tanzania Ltd katika kipindi cha miaka minne. Kwa mujibu wa GPSA, maombi ya taasisi (PE) yalikuja yakiwa yametaja mtengenezaji, jambo lililoengua waagizaji wengine,” inasema ripoti hiyo.
“Matokeo yake, Toyota ikawa ndio muagizaji mkuu wa magari ya Serikali. Kutaja mtengenezaji ni kinyume cha sheria ya manunuzi ya umma.”
Katika ripoti hiyo Profesa Assad anasema manunuzi hayo hayakuwakilisha bei bora kama sheria inavyotaka, matokeo yake ikanunua magari kwa bei kubwa kuliko ya sokoni au kulinganisha na bei ambayo UNDP ilinunua.
“Ilibainika pia kuwa, bei za magari zinazotolewa na kampuni ya Toyota Tanzania Ltd zilikuwa juu ikilinganishwa na zile zinazotolewa na masoko mengine kwa magari yenye vigezo vinavyofanana na katika mwaka huohuo wa fedha,” alisema.
Ripoti inasema gari aina ya Land Cruiser Hard Top 5 yenye milango 10 ilinunuliwa na UNDP kwa Sh135 milioni wakati Serikali ilinunua kwa Sh158 milioni, huku gari aina ya Toyota Land Cruiser Hard Pick Wagon GXR-High ilinunuliwa na UNDP kwa Sh218 milioni lakini Toyota ikaiuzia Serikali kwa Sh366 milioni.
Vivyo hivyo, gari aina Land Cruiser Hard Pick Up Single Cabin ilinunuliwa kwa Sh109 milioni na UNDP huku lakini wakala huyo wa Serikali akanunua kwa Sh135 milioni na Land Cruiser GXR-manual ilinunuliwa na UNDP kwa Sh120milioni lakini Serikali iliinunua kwa Sh237 milioni, huku Land Cruiser Hard Pick up Double Cabin ilikuwa Sh 114milioni lakini ikanunuliwa kwa Sh146 milioni .
“Hii inaonyesha bei iliyotolewa na Toyota kwa Tanzania ilikuwa kubwa kwa asilimia kati 15 hadi 49 ukilinganisha na bei za UNDP kwa magari ya aina hiyo na yenye sifa zinazofanana,” anasema Profesa Assad.
By Bakari Kiango, Mwananchi bkiango@mwananchi.co.tz
Dar es Salaam. Wakati Serikali ikiendelea kupambana na matumizi mabovu ya fedha za umma, hali inaonekana ni tofauti katika ununuzi wa magari; ufujaji ni mkubwa, inabainisha ripoti ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Serikali (CAG).
Magari ambayo yalipaswa kununuliwa kwa Sh120 milioni kwa bei ya sokoni, ilinunuliwa na Serikali kwa Sh237 milioni, kiwango ambacho ni takriban mara mbili ya bei, ripoti ya CAG inaeleza.
Ripoti hiyo ni ya ukaguzi uliofanywa na CAG katika ufanisi wa manunuzi makubwa ya magari katika kipindi cha miaka minne.
Serikali hutumia zaidi ya Sh50 bilioni kununua magari ya taasisi zake mbalimbali kila mwaka, lakini Wakala wa manunuzi ya Umma (GPSA) unafuja fedha hizo kutokana na kutokuwa na mpango wa ununuzi, kutoangalia bei ya sokoni, kutotumia ushindani wa bei na kutumia kampuni moja tu na kutokuwa na mpango wa udhibiti wa manunuzi, ripoti ya CAG inaeleza.
Katika ripoti hiyo, CAG anasema kuwa aliamua kufanya ukaguzi huo kutokana na ukweli kwamba Serikali ilitumia Sh219 bilioni kununua magari 1,483 kwa kipindi cha kuanzia mwaka 2014/15 hadi 2017/18 bila ya “GPSA kuwa na kanzidata yake, utafiti wake wa soko, bila ya kuomba ushauri kutoka vyombo vingine, shaka ya umma kuhusu kukuzwa kwa bei.”
CAG anaeleza kuwa kitu kingine kilichomsukuma kufanya ukaguzi ni ucheleweshaji wa magari baada ya kununuliwa, magari yanayoletwa kutofikia kiwango kilichotakiwa, pia kilio kwamba Serikali inauziwa kwa bei ya juu tofauti na Shirika la Maendeleo la Umoja wa Mataifa (UNDP) licha ya magari kufanana na kununuliwa wakati mmoja.
“Nimebaini kuwa hakukuwa na mpango mkakati wa mwaka katika manunuzi ya magari ya Serikali na GPSA haikufanya utafiti wa kujua bei ya soko la magari,’ alisema Profesa Assad.
“Katika kipindi cha mwaka 2014/15 hadi 2017, GPSA ilitumia takribani Sh219 milioni kwa ajili ya kununua magari ya Serikali bila kufanya utafiti wa bei katika soko la magari,” alisema Profesa Assad katika ripoti hiyo.
Profesa Assad alisema katika ukaguzi wao waligundua katika mwaka fedha wa 2014 hadi 2018 hakukuwa na ushindani wa kitaifa wa kumpata mzabuni, hakuwa na ushindani bei na GPSA ilitumia mzabuni mmoja kwa miaka yote hiyo.
“Kwa miaka minne, GPSA imekuwa ikitumia mzabuni mmoja kama njia pekee ya kuchagua kampuni ya kuizuia Serikali magari,” inasema ripoti hiyo.
CAG anaeleza kuwa GPSA iliingia katika makubaliano na wazabuni saba. Hao ni CFAO Motors Tanzania Ltd, CMC Automobiles Limited, Nissan Tanzania Limited, AMC Tanzania Limited, TATA Tanzania Limited, Jaguar Land Roverand M/S na Toyota Tanzania Ltd.
“Licha ya kuwa na kampuni saba za kuagiza magari, mara nyingi GPSA imekuwa ikinunua kutoka Toyota Tanzania Ltd katika kipindi cha miaka minne. Kwa mujibu wa GPSA, maombi ya taasisi (PE) yalikuja yakiwa yametaja mtengenezaji, jambo lililoengua waagizaji wengine,” inasema ripoti hiyo.
“Matokeo yake, Toyota ikawa ndio muagizaji mkuu wa magari ya Serikali. Kutaja mtengenezaji ni kinyume cha sheria ya manunuzi ya umma.”
Katika ripoti hiyo Profesa Assad anasema manunuzi hayo hayakuwakilisha bei bora kama sheria inavyotaka, matokeo yake ikanunua magari kwa bei kubwa kuliko ya sokoni au kulinganisha na bei ambayo UNDP ilinunua.
“Ilibainika pia kuwa, bei za magari zinazotolewa na kampuni ya Toyota Tanzania Ltd zilikuwa juu ikilinganishwa na zile zinazotolewa na masoko mengine kwa magari yenye vigezo vinavyofanana na katika mwaka huohuo wa fedha,” alisema.
Ripoti inasema gari aina ya Land Cruiser Hard Top 5 yenye milango 10 ilinunuliwa na UNDP kwa Sh135 milioni wakati Serikali ilinunua kwa Sh158 milioni, huku gari aina ya Toyota Land Cruiser Hard Pick Wagon GXR-High ilinunuliwa na UNDP kwa Sh218 milioni lakini Toyota ikaiuzia Serikali kwa Sh366 milioni.
Vivyo hivyo, gari aina Land Cruiser Hard Pick Up Single Cabin ilinunuliwa kwa Sh109 milioni na UNDP huku lakini wakala huyo wa Serikali akanunua kwa Sh135 milioni na Land Cruiser GXR-manual ilinunuliwa na UNDP kwa Sh120milioni lakini Serikali iliinunua kwa Sh237 milioni, huku Land Cruiser Hard Pick up Double Cabin ilikuwa Sh 114milioni lakini ikanunuliwa kwa Sh146 milioni .
“Hii inaonyesha bei iliyotolewa na Toyota kwa Tanzania ilikuwa kubwa kwa asilimia kati 15 hadi 49 ukilinganisha na bei za UNDP kwa magari ya aina hiyo na yenye sifa zinazofanana,” anasema Profesa Assad.
