Machi 25, 2026
DODOMA, TANZANIA – Katika kinachoweza kuonekana kuwa ni ushindi mkubwa kwa watetezi wa uhuru wa kidijitali barani Afrika, Mahakama Kuu ya Tanzania imetupilia mbali mfululizo wa mapingamizi ya Serikali yaliyolenga kuzuia shauri la kikatiba linalopinga kufungiwa kwa mtandao wa JamiiForums kwa siku 90. Uamuzi huo, uliotolewa Machi 16, 2026, unaashiria hatua muhimu katika sakata lililoanza wakati serikali ilipofunga uwanja mkubwa zaidi wa kidijitali nchini kufuatia matangazo ya moja kwa moja (livestream) yaliyoibua utata.
Kesi hii, Fortunatus Boniphace Buyobe dhidi ya Vapper Tech Limited (JamiiForums), Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania (TCRA), na Mwanasheria Mkuu wa Serikali (Kesi ya Kikatiba Na. 000031115 ya 2025), sasa itaendelea kusikilizwa kikamilifu katika Mahakama Kuu ya Tanzania, Kanda ya Dodoma. Ijapokuwa awali Serikali ilijenga hoja kuwa Mahakama hiyo haina mamlaka ya kusikiliza shauri hilo, jopo la majaji watatu: Mhe. Dkt. L. Mongella, A. Kirekiano, na H. Kinyaka, liliamua kuwa kesi hiyo ni "halali" na lazima isikilizwe kwa mapana yake.
Matokeo ya kesi hii yanaweza kuchora upya mipaka ya Mamlaka ya Udhibiti dhidi ya Majukwaa ya Mtandaoni barani kote — lakini safari iliyoifikisha hapa tayari imetuma ujumbe mzito kuhusu gharama binafsi wanazokumbana nazo raia katika kudai haki zao za kikatiba kwenye anga la kidijitali nchini Tanzania.
Asili ya "Kiza" hiki cha Kidijitali
Mgogoro huu uliibuka Septemba 6, 2025, wakati TCRA ilipotoa taarifa kwa umma kutangaza kusimamishwa mara moja kwa leseni ya Vapper Tech Limited, kampuni mama inayoendesha JamiiForums. Mamlaka hiyo ilidai kuwa jukwaa hilo lilichapisha "maudhui potoshi" ambayo "yalimtukana na kumdhalilisha" Rais Samia Suluhu Hassan na Serikali yake.Kwa miongo miwili sasa, JamiiForums imekuwa uwanja muhimu na adimu wa kidijitali ambapo mamilioni ya watumiaji hujadili masuala ya kisiasa, kijamii, kiuchumi, na kufichua maovu nchini Tanzania — nchi ambayo uhuru wa habari umekuwa ukikabiliwa na shinikizo la mara kwa mara.
Chanzo kilichotajwa na TCRA kilikuwa ni matangazo ya moja kwa moja (livestream) yaliyofanywa Septemba 4, 2025, na Humphrey Polepole, aliyekuwa Balozi wa Tanzania nchini Cuba, kupitia mitandao kadhaa ya kijamii, ikiwemo JamiiForums. Kulingana na wito rasmi wa TCRA kwa JamiiForums uliotolewa Septemba 5, 2025, mtandao huo ulituhumiwa kuchapisha picha na maoni yanayohusu kikao kati ya Rais Samia Suluhu Hassan na mfanyabiashara wa Zimbabwe Wicknell Chivayo, pamoja na madai yaliyotolewa na Polepole kuhusu kuuzwa kwa bei ya hasara kwa mgodi wa makaa ya mawe kwa mfanyabiashara Rostam Aziz — yote haya yakidaiwa kufanyika bila kutafuta maoni rasmi ya serikali au kuthibitisha maudhui hayo.
Siku iliyofuata, TCRA ilisimamisha leseni ya mtandao huo kwa siku 90 chini ya Kifungu cha 114 cha Sheria ya Mawasiliano ya Kielektroniki na Posta (EPOCA), ikidai kukiukwa kwa Kanuni za Maudhui Mtandaoni (2020), zilizofanyiwa marekebisho 2022 na 2025. JamiiForums ilipewa saa chache tu kujitetea mbele ya Kamati ya Maudhui usiku wa Septemba 5, na kufikia asubuhi ya Septemba 6, uamuzi wa kuifungia ulikuwa tayari umetoka.
Akizungumza na BBC Swahili, Maxence Melo alinukuliwa akisema kuwa hatua hiyo ilikuwa kali kupita kiasi na inatishia uhuru wa kujadili masuala ya kiraia nchini, akionya kuwa "inaweka ishara hatari kwa mustakabali wa haki za kidijitali na uhuru wa kujieleza Tanzania."
Mpambano wa Kisheria: Buyobe dhidi ya Dola
Mnamo Desemba 4, 2025, Fortunatus Boniphace Buyobe — mwanachama aliyethibitishwa (verified) wa JamiiForums tangu Novemba 2011 akiwa na machapisho 463 — alifungua shauri la kikatiba Mahakama Kuu, akiwakilishwa na wakili John Seka wa kampuni ya Seka & Associates.Hoja ya Buyobe ilikuwa wazi: Serikali haikuiadhibu JamiiForums tu, bali iliwanyamazisha raia wake. Alidai kufungiwa huko kulikiuka haki zake za kikatiba za kutafuta, kupokea, na kusambaza taarifa chini ya Ibara ya 18, na haki yake ya kujumuika chini ya Ibara ya 20.
Kitu cha kipekee ni kwamba Vapper Tech Limited (mjibu maombi wa kwanza), kupitia Afisa wake Mkuu Maxence Melo, iliwasilisha majibu yake Desemba 25, 2025, ikimuunga mkono Mleta Maombi (Buyobe). JamiiForums ilikubaliana kwamba kufungiwa huko kulikiuka haki za kikatiba na ikaongeza ombi lake: kwamba kuendelea kuzuiwa kwa mtandao huo hata baada ya siku 90 za awali kupita, kunaunda "kizuizi endelevu" kinachominya ushiriki wa raia.
Kupotea: Siku 2 Baada ya Kufungua Kesi, Buyobe Atoweka
Kile kilichotokea ndani ya saa 48 baada ya Buyobe kufungua shauri lake kilibadilisha mgogoro wa kisheria kuwa janga la haki za binadamu. Mnamo Desemba 6, 2025, Buyobe alitoweka. Hakuweza kupatikana na familia yake, marafiki, wala mawakili wake.Kwa siku 10, alikokuwa hakukujulikana, huku kukiwa na ukimya mzito kutoka kwa mamlaka za serikali. Ni baada tu ya shinikizo kubwa kutoka kwa mitandao ya wanasheria na asasi za kiraia ndipo Jeshi la Polisi lilipokiri kumshikilia kwa mahojiano. Desemba 16, 2025, Buyobe aliachiwa kwa dhamana bila maelezo ya kina kuwekwa wazi juu ya makosa yaliyomkabili.
Utetezi wa Serikali: Mapingamizi Matatu
Mwanasheria Mkuu wa Serikali na TCRA waliwasilisha Mapingamizi ya Awali matatu wakitaka kesi hiyo itupiliwe mbali kabla ya kusikilizwa. Jopo la mawakili wa serikali likiongozwa na Wakili Mkuu wa Serikali Vivian Method, lilidai:- Kutomaliza Ngazi za Rufaa: Kuwa Buyobe alipaswa kukata rufaa kwenye Baraza la Ushindani (FCT) na sio kuja Mahakama Kuu moja kwa moja.
- Res Judicata: Kwamba uhalali wa Kanuni za Maudhui Mtandaoni ulishaamuliwa kwenye kesi zilizopita.
- Locus Standi: Kwamba Buyobe, kama "mtumiaji tu" wa mtandao, hana uhalali wa kisheria wa kushtaki juu ya mgogoro wa leseni ya biashara.
Uamuzi wa Mahakama: "Mwananchi Sio Mgeni Kwenye Haki Zake"
Jopo la Mahakama Kuu lilipangua mapingamizi haya moja baada ya jingine. Kwenye suala la rufaa, Majaji walibainisha kuwa utaratibu huo unamhusu "mwenye leseni" na si mtumiaji. Mahakama ilisema, "Hatuoni mantiki ya kumlazimu Mleta Maombi kutafuta haki kwenye Baraza ambalo yeye atakuwa mgeni."Zaidi ya yote, Mahakama ilikubali "Locus Standi" ya Buyobe (uhalali wa kufungua kesi), ikikubaliana na hati yake ya kiapo iliyoeleza jinsi kufungiwa kwa mtandao kulivyomzuia kupata na kusambaza habari. Mahakama ilionya kuwa kumlazimu mtumiaji kuthibitisha mengi zaidi katika hatua hii ya awali "ingekuwa sawa na kuzuia upatikanaji wa haki."
Mwangwi wa Kimataifa: Afrika Inatazama na kufuatilia kwa karibu
Hatua za Serikali zimeshtua jumuia za kimataifa, huku Muungano wa Haki ya Kupata Taarifa (CoRI) ukikemea kitendo hicho, na Kamati ya Kuwalinda Waandishi wa Habari (CPJ) ikionya juu ya hatari ya kunyamazisha jukwaa kubwa la kiraia kuelekea uchaguzi.Wakati kesi hii ikielekea kusikilizwa kikamilifu, Tanzania ipo kwenye njia panda ya kidijitali. Sakata hili si mgogoro wa ndani tena; ni kipimo cha jinsi Mahakama barani Afrika zitakavyoshughulikia mvutano kati ya udhibiti wa Serikali na haki za kidijitali za raia.
Kitu kinachotofautisha kesi hii ni picha nzima inayoijenga: Mamlaka (TCRA) ilivyochukua hatua kwa kasi isiyo ya kawaida; zuio lililovuka muda wake wa kisheria; kampuni iliyoamua kusimama na watumiaji wake badala ya kufanya makubaliano ya siri na Serikali; Asasi za Kiraia zilizopaza sauti kwa umoja; na hatimaye, Mahakama Kuu ambayo imekataa wazo la kwamba raia wa kawaida hawana haki ya kuhoji kile kinachotokea kwenye nyanja za kidijitali wanazozitegemea.
Kwa watumiaji wa JamiiForums na Watetezi wa Haki za Kidijitali, vita hii si ya kugombea leseni tu—ni vita ya kutetea roho ya demokrasia ya Tanzania katika karne ya 21.
