Kwenu wataalam wa lugha


Joined
Nov 29, 2010
Messages
26
Likes
0
Points
0

Makemba

Member
Joined Nov 29, 2010
26 0 0
Ku- inaweza kuwa na dhima kadhaa katika maneno lkn inategemea muktadha,
kutokana na mfano ulioutoa,kimofimu, dhima yake ni hiyo uloitaja tu.Ikitokea
katika muktadha tofauti ndo huweza kubeba dhima nyingine,
 

Kipala

JF-Expert Member
Joined
Jan 10, 2009
Messages
3,557
Likes
95
Points
145

Kipala

JF-Expert Member
Joined Jan 10, 2009
3,557 95 145
Kwa wataalam wa lugha naombeni msaada wenu. Katika sentensi kama hii HA-KU-CHEZ-A Je nini kazi ya "KU" zaidi ya kuonesha wakati uliopita?
Hainoyeshi wakati uliopita pekee maana pamoja na "HA" inaonyesha pia ya kwamba kazi haikutendeka maana ni kinyume cha "LI" inayoonesha pia wakati uliopita ("alicheza").
 
Joined
Nov 29, 2010
Messages
26
Likes
0
Points
0

Makemba

Member
Joined Nov 29, 2010
26 0 0
KU- HUWEZA KUWA NA DHIMA ZIFUATAZO:
1. Kudokeza wakati uliopita katika tendo linapokuwa katika ukanushi
mf: Hakucheza
2. Kudokeza mtendwa jambo (nafsi ya pili - wewe)
mf: amekupiga wewe
3. Kudokeza idadi (umoja)
mf: amekuona (umoja) wingi : wamuwaona
4. Huweza kuwa ni sehemu ya mzizi wa neno.
mf: kumbuka, kumbatia, kung'uta nk
5. Husaidia shina la kitenzi cha silabi moja
mf: i)kula, shina -kul-, mzizi -l- ; amekula,tutakula,amenilia,mlaji,sili,mlo,nk
ii)kufa, shina -kuf-, mzizi -f- ; amekufa,tutakufa,amenifia,hafi,kifo,nk
*vitenzi vingine vyenye mfumo huo ni kuja,kunya,kunywa,nk
*ktk mifano i na ii hapo juu tumeona -ku- imeweza kuonadoka kadiri
tulivyokuwa tunanyambua kwa vile husaidia shina -kul- na -kuf- na wala sio
sehemu ya mzizi wa maneno km ilivyo ktk 4 hapo juu.
6. Hudokeza upatanisho wa kisarufi.
mf i) Kuchakachua kumezidi
ii) Kule kuna kiza.
7. Huunda kitenzi jina
mf kusoma, kuimba, kulima
 

Kipala

JF-Expert Member
Joined
Jan 10, 2009
Messages
3,557
Likes
95
Points
145

Kipala

JF-Expert Member
Joined Jan 10, 2009
3,557 95 145
KU- HUWEZA KUWA NA DHIMA ZIFUATAZO:
1. Kudokeza wakati uliopita katika tendo linapokuwa katika ukanushi
mf: Hakucheza
2. Kudokeza mtendwa jambo (nafsi ya pili - wewe)
mf: amekupiga wewe
3. Kudokeza idadi (umoja)
mf: amekuona (umoja) wingi : wamuwaona
4. Huweza kuwa ni sehemu ya mzizi wa neno.
mf: kumbuka, kumbatia, kung'uta nk
5. Husaidia shina la kitenzi cha silabi moja
mf: i)kula, shina -kul-, mzizi -l- ; amekula,tutakula,amenilia,mlaji,sili,mlo,nk
ii)kufa, shina -kuf-, mzizi -f- ; amekufa,tutakufa,amenifia,hafi,kifo,nk
*vitenzi vingine vyenye mfumo huo ni kuja,kunya,kunywa,nk
*ktk mifano i na ii hapo juu tumeona -ku- imeweza kuonadoka kadiri
tulivyokuwa tunanyambua kwa vile husaidia shina -kul- na -kuf- na wala sio
sehemu ya mzizi wa maneno km ilivyo ktk 4 hapo juu.
6. Hudokeza upatanisho wa kisarufi.
mf i) Kuchakachua kumezidi
ii) Kule kuna kiza.
7. Huunda kitenzi jina
mf kusoma, kuimba, kulima
Nashukuru kwa orodha zuri. Ila tu maswali:
a) je na.2/3 si jambo lilelile (kutaja nafsi ya pili - umoja) ?
b) na. 4: je katika mifano hii si sehemu ya mzizi bali silabi ya kitenzi? (maana kama ingekuwa sehemu ya mzizi intaonekana pia katika mabadiliko ya kitenzi)?
 

X-PASTER

Moderator
Joined
Feb 12, 2007
Messages
11,649
Likes
120
Points
160

X-PASTER

Moderator
Joined Feb 12, 2007
11,649 120 160
Kwa wataalam wa lugha naombeni msaada wenu. Katika sentensi kama hii HA-KU-CHEZ-A Je nini kazi ya "KU" zaidi ya kuonesha wakati uliopita?
HA na KU ni neno moja HAKU, na linasimama kama kielezi cha kitendo ambacho kwenye sentensi hiyo ni CHEZA...!

Mf: Haku-Kimbia, Haku-imba, Haku-Kataza/zwa, Haku-muita, vile vile linaweza kutumika peke yake, kama vile umetoa shutuma fulani kwa mtoto naye akakujibu "Haku mimi sikuwepo"
 

Kipala

JF-Expert Member
Joined
Jan 10, 2009
Messages
3,557
Likes
95
Points
145

Kipala

JF-Expert Member
Joined Jan 10, 2009
3,557 95 145
HA na KU ni neno moja HAKU, na linasimama kama kielezi cha kitendo ambacho kwenye sentensi hiyo ni CHEZA...!

Mf: Haku-Kimbia, Haku-imba, Haku-Kataza/zwa, Haku-muita, vile vile linaweza kutumika peke yake, kama vile umetoa shutuma fulani kwa mtoto naye akakujibu "Haku mimi sikuwepo"
Una hakika? "Siku - Kimbia" - kwa maana ile ile - ni silabi 2 pamoja lakini si neno?
 

X-PASTER

Moderator
Joined
Feb 12, 2007
Messages
11,649
Likes
120
Points
160

X-PASTER

Moderator
Joined Feb 12, 2007
11,649 120 160
Una hakika? "Siku - Kimbia" - kwa maana ile ile - ni silabi 2 pamoja lakini si neno?
Tunapoandika kwa kuanzia na Siku-*** na kumalizikia na kitendo, hapo inaonyesha umimi, yaani nafsi ya kwanza katika kupinga au kukataa jambo au kitendo...! Mf: Siku- iba, Siku- mkamata, Siku-mpiga, Siku-mdhurumu, Siku-muona, Siku-mtarajia n.k.
 

Kipala

JF-Expert Member
Joined
Jan 10, 2009
Messages
3,557
Likes
95
Points
145

Kipala

JF-Expert Member
Joined Jan 10, 2009
3,557 95 145
HA na KU ni neno moja HAKU, na linasimama kama kielezi cha kitendo ambacho kwenye sentensi hiyo ni CHEZA...!
Mf: Haku-Kimbia, Haku-imba, Haku-Kataza/zwa, Haku-muita, vile vile linaweza kutumika peke yake, kama vile umetoa shutuma fulani kwa mtoto naye akakujibu "Haku mimi sikuwepo"
Tunapoandika kwa kuanzia na Siku-*** na kumalizikia na kitendo, hapo inaonyesha umimi, yaani nafsi ya kwanza katika kupinga au kukataa jambo au kitendo...! Mf: Siku- iba, Siku- mkamata, Siku-mpiga, Siku-mdhurumu, Siku-muona, Siku-mtarajia n.k.
Hi yote sawa kabisa.
Ila tu ulisema ya kwamba unatazama "HAKU" kama neno. Hapo nimeuliza.

Nisipokosei Kiswahili kinatumia muundo wa silabu maalumu kuonyesha wakati wa tendo na nafsi ya mtendaji. Silabi maalumu zinaonyesha ukanusho na hizi ziko kwa silabi za wakati na pia za nafsi.

MFANO: ............ UKANUSHO
ni - li - fanya ......si - ku - fanya
u - li - fanya .......hu -ku - fanya
a - li - fanya .......ha - ku - fanya

ni-me-fanya .......si - ja - fanya
u-me-fanya ....... hu -ku - fanya
a-me-fanya ........ha - ku - fanya


Kwa hiyo nisingesema ile HAKU ni neno. Ni zile silabi mbili za ukanusho kwa nafsi ya pili (umoja) wakati uliopita.
 
Joined
Nov 29, 2010
Messages
26
Likes
0
Points
0

Makemba

Member
Joined Nov 29, 2010
26 0 0
Nashukuru kwa maoni
Naomba nichangie tena:
1. KIPALA
a) Maoni yako unaposema 2/3 zinataja jambo lile lile "kutaja nafsi ya pili -umoja" tayari umeshataja dhima mbili:
i) Nafsi ya pili
ii) Umoja (idadi)
Ndio maana nikazitenganisha hapo awali 2/3 katika maelezo yangu.

2. X-PASTER

" HA na KU ni neno moja HAKU" HAPANA

Swali alilouliza ndugu yetu kwa taaluma ya kisarufi ni la mofimu.
Ambapo mofimu ni neno au sehemu ndogo kabisa katika neno ambayo haiwezi kugawanyika tena yenye maana ya kisarufi,

HAKU katika neno KAKUCHEZA sio neno bali ni sehemu ya neno HAKUCHEZA
Pia HAKU inaweza kugawanyika tena kisarufi na kupata HA- na -KU- ambazo zote zina dhima zake. HA- Hudokeza ukanushi na KU- wakati uliopita.
 

X-PASTER

Moderator
Joined
Feb 12, 2007
Messages
11,649
Likes
120
Points
160

X-PASTER

Moderator
Joined Feb 12, 2007
11,649 120 160
HAKU linakuwa ni neno lenye kujitegemea pale mtu anapo tuumiwa kufanya jambo fulani na yeye hakakanusha kwa kutamka neno "HAKU sikuwa mimi"
 
Joined
Nov 29, 2010
Messages
26
Likes
0
Points
0

Makemba

Member
Joined Nov 29, 2010
26 0 0
Nashukuru sana X-Raster kwa mfano wako hapo juu ingawa unathibitisha maelezo yangu kuwa "HAKU" kutokana na muktadha wa neno la muuliza swali SIO NENO KAMILI bali ni mofimu mbili katka neno HA-KU-CHEZ-A ambazo hazipaswi kuwekwa pamoja na kuwa "HAKU" kama ulivyoeleza hapo awali pamoja na maelezo ya KIPALA!

Kwa muuliza swali naona uko kimya umeanzisha mada kisha umekaa pembeni hatujui kuwa umetosheka,umechoshwa,umekatishwa tamaa au vipi,naomba nikusikie!
 

Kipala

JF-Expert Member
Joined
Jan 10, 2009
Messages
3,557
Likes
95
Points
145

Kipala

JF-Expert Member
Joined Jan 10, 2009
3,557 95 145
HAKU linakuwa ni neno lenye kujitegemea pale mtu anapo tuumiwa kufanya jambo fulani na yeye hakakanusha kwa kutamka neno "HAKU sikuwa mimi"
Nashukuru kwa ujumbe huu lakini najitahidi sana kukumbuka kama nimemsikia mtu kusema vile. Sikumbuki.

Je kuna uwezekano ya kwamba ni neno lililo kawaida kieneo tu? Labda athira ya lugha jirani ya kikabila?
Maana yake ni nini?
Kuna uwezekano ni lahaja kwa "hakika"? Au ni kuongeza ukanusho?
 

Elli

JF-Expert Member
Joined
Mar 17, 2008
Messages
28,977
Likes
13,925
Points
280

Elli

JF-Expert Member
Joined Mar 17, 2008
28,977 13,925 280
Ku- kiambishi awali, cha mtenda, nafsi ya tatu umoja!!!! hakuna njeo hapo!!!
 

X-PASTER

Moderator
Joined
Feb 12, 2007
Messages
11,649
Likes
120
Points
160

X-PASTER

Moderator
Joined Feb 12, 2007
11,649 120 160
Nashukuru kwa ujumbe huu lakini najitahidi sana kukumbuka kama nimemsikia mtu kusema vile. Sikumbuki.

Je kuna uwezekano ya kwamba ni neno lililo kawaida kieneo tu? Labda athira ya lugha jirani ya kikabila?
Maana yake ni nini?
Kuna uwezekano ni lahaja kwa "hakika"? Au ni kuongeza ukanusho?
Huwa linatumika sana hasa na wasichana!
 
Joined
Nov 3, 2010
Messages
88
Likes
1
Points
15

mapango

Member
Joined Nov 3, 2010
88 1 15
X-PASTER, naomba ufafanuzi wa maana ya hii sentensi "HAKU sikuwa mimi", hii HAKU ni jina la mtu au...? , kwa mimi ninayejua kiswahili cha mtaani na sio cha shuleni ningesema, "huyo sikuwa mimi" au "sio mimi", naomba unifahamishe hapa, sijawahi kusikia/kuona matumizi ya namna hii.
 

Forum statistics

Threads 1,203,866
Members 456,993
Posts 28,132,664