Ngurumbizi
Member
- Aug 8, 2011
- 97
- 114
KWANINI SUALA LA MIPANGO LINATUSHINDA WATANZANIA?
Mipango ni msingi wa maendeleo ya mtu binafsi, jamii, na taifa kwa ujumla. Bila mipango madhubuti, hakuna maendeleo ya kweli yanayoweza kufikiwa – iwe ni katika kilimo, elimu, afya, miundombinu au uchumi kwa ujumla. Lakini kwa miaka mingi sasa, imeonekana wazi kuwa suala la mipango limekuwa changamoto kwa Watanzania. Mambo mengi tunayojitahidi kuyasimamia huishia njiani au hutekelezwa kwa ufanisi hafifu. Swali la msingi ni: Kwanini mipango inatushinda?
1. Upungufu wa Nidhamu ya Kufuata Mipango
Watanzania wengi hupanga vizuri, lakini changamoto huja katika utekelezaji. Mara nyingi mipango inabaki kwenye makaratasi au kwenye hotuba nzuri, bila kufanyiwa kazi. Nidhamu ya kusimamia mpango hadi mwisho ni haba. Tuna maneno mengi, lakini vitendo vichache.
2. Mipango isiyozingatia Uhalisia wa Mazingira
Mara nyingi tunatengeneza mipango kwa kuiga kutoka nchi au maeneo mengine bila kuzingatia hali halisi ya mazingira yetu – kiuchumi, kiutamaduni, au kiteknolojia. Tunapanga kujenga vituo vya afya bila kuangalia kama tuna wahudumu, au tunapanga viwanda bila kuwa na umeme wa uhakika. Mipango ya namna hii hufa kabla haijazaliwa.
3. Kutowashirikisha Wananchi
Mipango mingi ya kitaifa na ya mikoa hutengenezwa bila kuwahusisha wananchi wa kawaida ambao ndiyo wahusika wakuu. Matokeo yake, wananchi hawana uelewa wala motisha wa kuitekeleza. Mipango huonekana kama "ya watu wa juu" na si sehemu ya maisha ya kila siku ya raia.
4. Kiburi cha Viongozi na Ukosefu wa Uwajibikaji
Wapo viongozi wanaoamini kuwa wao ndio wana akili zote za kupanga, hivyo hawasikilizi maoni ya wataalamu au wananchi. Wengine wakishindwa kutekeleza mipango, hakuna anayewajibishwa. Hili hufanya watu wengi wasichukulie mipango kwa uzito unaostahili.
5. Kutokuwa na Takwimu Sahihi
Mipango bora hujengwa juu ya takwimu sahihi. Nchini Tanzania, mara nyingi mipango huwekwa kwa makadirio au "hisia" badala ya tafiti na data thabiti. Bila taarifa sahihi, tunakuwa kama mtu anayejenga nyumba bila kuchimba msingi – itaanguka tu.
6. Utegemezi Kupita Kiasi
Katika baadhi ya maeneo, tumezoea kusubiri wafadhili au misaada kutoka nje kutekeleza mipango yetu. Hii huchelewesha miradi, na wakati mwingine inasababisha kufuta mipango yetu ya ndani ili kuendana na vipaumbele vya wafadhili – si vyetu.
7. Ukosefu wa Ufuatiliaji na Tathmini
Baada ya kupanga na kuanza utekelezaji, hakuna ufuatiliaji wa kutosha kuona kama mpango unatekelezwa ipasavyo au kubaini changamoto. Hakuna mtu wa kuulizwa "mpango huu umeishia wapi?" Mpango unapokufa, wote wananyamaza, maisha yanaendelea.
8. Maisha ya Kukurupuka
Tumejenga utamaduni wa kushughulikia matatizo kwa dharura tu bila kuyazuia mapema. Hatujiulizi “tutafikaje miaka mitano ijayo?” bali tunashughulika na leo tu – hali ya “tutaona mbele itakavyokuwa.” Hii ni sumu kwa maendeleo ya kweli.
HITIMISHO
Suala la mipango linatushinda Watanzania si kwa sababu hatuwezi kupanga, bali kwa sababu hatujajenga utamaduni wa kuwajibika kwenye utekelezaji, kufuatilia, na kutathmini kilichopangwa. Tumegeuza mipango kuwa nadharia na si mwongozo wa vitendo.
Mabadiliko ni lazima yaanze kwa mtu mmoja mmoja – kuanzia familia, mtaa, halmashauri, hadi taifa zima. Tunahitaji kuachana na siasa za maneno na kuingia kwenye siasa za matendo. Mipango ni ramani ya mafanikio – bila hiyo, tuna
potea njia kila siku.
Je, tuko tayari kubadilika? Wakati ni Sasa!
Mipango ni msingi wa maendeleo ya mtu binafsi, jamii, na taifa kwa ujumla. Bila mipango madhubuti, hakuna maendeleo ya kweli yanayoweza kufikiwa – iwe ni katika kilimo, elimu, afya, miundombinu au uchumi kwa ujumla. Lakini kwa miaka mingi sasa, imeonekana wazi kuwa suala la mipango limekuwa changamoto kwa Watanzania. Mambo mengi tunayojitahidi kuyasimamia huishia njiani au hutekelezwa kwa ufanisi hafifu. Swali la msingi ni: Kwanini mipango inatushinda?
1. Upungufu wa Nidhamu ya Kufuata Mipango
Watanzania wengi hupanga vizuri, lakini changamoto huja katika utekelezaji. Mara nyingi mipango inabaki kwenye makaratasi au kwenye hotuba nzuri, bila kufanyiwa kazi. Nidhamu ya kusimamia mpango hadi mwisho ni haba. Tuna maneno mengi, lakini vitendo vichache.
2. Mipango isiyozingatia Uhalisia wa Mazingira
Mara nyingi tunatengeneza mipango kwa kuiga kutoka nchi au maeneo mengine bila kuzingatia hali halisi ya mazingira yetu – kiuchumi, kiutamaduni, au kiteknolojia. Tunapanga kujenga vituo vya afya bila kuangalia kama tuna wahudumu, au tunapanga viwanda bila kuwa na umeme wa uhakika. Mipango ya namna hii hufa kabla haijazaliwa.
3. Kutowashirikisha Wananchi
Mipango mingi ya kitaifa na ya mikoa hutengenezwa bila kuwahusisha wananchi wa kawaida ambao ndiyo wahusika wakuu. Matokeo yake, wananchi hawana uelewa wala motisha wa kuitekeleza. Mipango huonekana kama "ya watu wa juu" na si sehemu ya maisha ya kila siku ya raia.
4. Kiburi cha Viongozi na Ukosefu wa Uwajibikaji
Wapo viongozi wanaoamini kuwa wao ndio wana akili zote za kupanga, hivyo hawasikilizi maoni ya wataalamu au wananchi. Wengine wakishindwa kutekeleza mipango, hakuna anayewajibishwa. Hili hufanya watu wengi wasichukulie mipango kwa uzito unaostahili.
5. Kutokuwa na Takwimu Sahihi
Mipango bora hujengwa juu ya takwimu sahihi. Nchini Tanzania, mara nyingi mipango huwekwa kwa makadirio au "hisia" badala ya tafiti na data thabiti. Bila taarifa sahihi, tunakuwa kama mtu anayejenga nyumba bila kuchimba msingi – itaanguka tu.
6. Utegemezi Kupita Kiasi
Katika baadhi ya maeneo, tumezoea kusubiri wafadhili au misaada kutoka nje kutekeleza mipango yetu. Hii huchelewesha miradi, na wakati mwingine inasababisha kufuta mipango yetu ya ndani ili kuendana na vipaumbele vya wafadhili – si vyetu.
7. Ukosefu wa Ufuatiliaji na Tathmini
Baada ya kupanga na kuanza utekelezaji, hakuna ufuatiliaji wa kutosha kuona kama mpango unatekelezwa ipasavyo au kubaini changamoto. Hakuna mtu wa kuulizwa "mpango huu umeishia wapi?" Mpango unapokufa, wote wananyamaza, maisha yanaendelea.
8. Maisha ya Kukurupuka
Tumejenga utamaduni wa kushughulikia matatizo kwa dharura tu bila kuyazuia mapema. Hatujiulizi “tutafikaje miaka mitano ijayo?” bali tunashughulika na leo tu – hali ya “tutaona mbele itakavyokuwa.” Hii ni sumu kwa maendeleo ya kweli.
HITIMISHO
Suala la mipango linatushinda Watanzania si kwa sababu hatuwezi kupanga, bali kwa sababu hatujajenga utamaduni wa kuwajibika kwenye utekelezaji, kufuatilia, na kutathmini kilichopangwa. Tumegeuza mipango kuwa nadharia na si mwongozo wa vitendo.
Mabadiliko ni lazima yaanze kwa mtu mmoja mmoja – kuanzia familia, mtaa, halmashauri, hadi taifa zima. Tunahitaji kuachana na siasa za maneno na kuingia kwenye siasa za matendo. Mipango ni ramani ya mafanikio – bila hiyo, tuna
potea njia kila siku.
Je, tuko tayari kubadilika? Wakati ni Sasa!
