Adverse Effect
JF-Expert Member
- Oct 8, 2017
- 3,518
- 8,967
Inaitwa Heshima, na “Resets” Zimeifuta
Nililelewa katika dunia ambapo heshima haikuwa hiari, ilikuwa ndiyo msingi.
Haikuwa kitu cha kuonesha pale tu unapohitaji kitu.
Haikuwa hila ya kujipandisha mbele.
Ilikuwa mtindo wa maisha.
Nilifundishwa kugonga mlango kabla ya kuufungua, kwa sababu nafasi hiyo ilikuwa ya mtu mwingine, na hukuvamia bila ruhusa.
Nilifundishwa kusema shikamoo au salamu ninapoingia chumbani, kwa sababu kuwatambua watu waliokuzunguka ni njia ya msingi ya uhusiano wa kibinadamu.
Nilifundishwa kusema tafadhali na asante, si kwa sababu maneno hayo yana uchawi, bali kwa sababu yanaonesha shukrani na unyenyekevu.
Nilifundishwa kuwaheshimu wazee, kusikiliza wanapoongea, kuthamini uzito wa miaka yao, kujifunza kutokana na uzoefu wao hata kama sikukubaliana na kila walichosema.
Kama mtu alihitaji kiti, nilimpa changu bila kusita.
Nilisema ndiyo bwana au hapana bwana, si kwa kuwa nilikuwa mtumwa, bali kwa sababu nilitambua kuwa vyeo vya heshima husaidia kushikilia mshikamano wa ustaarabu.
Kama mtu alihitaji msaada, nilijitokeza.
Sikusimama kando nikirekodi kwa simu wakati mtu mwingine anahangaika.
Nilimshikilia mlango mtu aliyekuwa nyuma yangu, iwe ni mgeni au mtu ninayemfahamu.
Nilisema samahani nilipoingilia au nilipopita karibu mno, kwa sababu nafasi ya watu wengine pia ilikuwa na maana.
Nilifundishwa kuwapenda watu kwa walivyo, si kwa kile ninachoweza kupata kutoka kwao, na zaidi ya yote, nilifundishwa kuwatendea watu vile vile ningependa kutendewa—bila masharti, bila ubaguzi.
Huo ndio ulikuwa ulimwengu niliokulia, na baadhi yenu mtaoukumbuka pia.
---
Baadhi Yetu Tutakumbuka…
Tutakumbuka wakati majirani walijua majina ya kila mmoja, na walilinda watoto wa wenzao.
Tutakumbuka wakati tofauti ziliamuliwa uso kwa uso, si kupitia skrini au maoni ya kificho.
Tutakumbuka wakati kuazima kikombe cha sukari ilikuwa kawaida, na vivyo hivyo kusaidia kusukuma gari la jirani kutoka kwenye mkwamo bila kutarajia malipo.
Tutakumbuka wakati “jamii” ilikuwa kitu hai, si neno la matangazo ya kampuni.
Tutakumbuka wakati msukumo wa mkono ulikuwa na maana.
Tutakumbuka wakati ungeweza kumtazama mtu machoni na kujua anamaanisha anachosema.
Ulimwengu huo sasa umepotea mbali.
---
“Resets”
Je, kumekuwa na “resets”?
Bila shaka kumekuwa.
Angalia tu.
Hizi si mabadiliko ya polepole ya kitamaduni tu, bali ni mabadiliko makubwa, kama mtu amebadilisha mfumo mzima wa uendeshaji wa mawasiliano ya kibinadamu kwa mara moja.
Hivi ndivyo vilivyoonekana:
1. Mabadiliko ya Kasi (katikati–mwishoni mwa miaka ya 1980 hadi mapema 1990)
Jamii ilihama kutoka kwenye mwendo wa taratibu na wa makini hadi zama za urahisi wa papo hapo.
Huduma za “drive-through”, microwave, na huduma za saa 24 zilitufundisha tusisubiri, na uvumilivu ukaanza kupotea.
Heshima, ambayo huhitaji muda na umakini, ilianza kushushwa thamani mbele ya kasi.
2. Vamizi la Teknolojia (katikati–mwishoni mwa miaka ya 1990)
Kompyuta, simu za mkononi, na mtandao wa awali vilianza kuchukua nafasi ya mawasiliano ya uso kwa uso.
Kuandika barua kukawa barua pepe.
Mazungumzo yakawa ujumbe mfupi.
Kutazamana machoni kukaaza kutoweka.
Ishara za kimwili zilizobeba heshima—sauti, mkao, uwepo—zikapotea katika tafsiri.
3. Mwandiko Upya wa Mitandao ya Kijamii (2008–2012)
Mitandao kama Facebook, Twitter, na Instagram iliandika upya jinsi tunavyoshirikiana.
Tukaanza kuacha kuzungumza uso kwa uso na kuanza “kucheza” mbele ya hadhira.
Neno “rafiki” likapunguzwa kuwa bonyezo.
Idhini ikawa katika “likes”, si uhusiano wa kweli.
Hasira, maonesho, na kujitangaza binafsi vikachukua nafasi ya jamii, unyenyekevu, na kusikiliza.
4. Kipindi cha Mgawanyiko (2015–hadi sasa)
Kila suala likawa uwanja wa vita.
Mazungumzo yakawa mabishano, na heshima ikawa kama spishi iliyo hatarini kutoweka.
Watu wakaanza kupima wenzao si kwa tabia zao, bali kwa “upande” walipo.
Ukarimu na ustahimilivu vikabadilishwa na hukumu za haraka.
---
Gharama za “Resets” Hizi
Heshima haidumu baada ya “resets” kama hizi isipokuwa watu waibebe makusudi, na wengi hawakufanya hivyo.
Sasa tunayo vizazi vinavyokua bila kujua jinsi ilivyokuwa kuingia chumbani na kusalimiwa kwa jina lako.
Hawajawahi kufahamu jirani ambaye unaweza kugonga mlango wake wakati wa dharura na kupokelewa bila mashaka.
Hawajawahi kuishi katika ulimwengu ambapo kumpa mtu kiti chako au kumshikilia mlango haikuwa kitu cha ajabu, ilikuwa ni kawaida.
“Resets” hizi zilibomoa miundombinu isiyoonekana—mtandao wa makubaliano yasiyoandikwa, heshima, na wajibu wa pamoja—uliofanya jamii ihisi kuwa ya kibinadamu.
Na badala yake, tumetengeneza kitu kilicho na kasi zaidi, sauti kubwa zaidi, kinaonekana kimeunganishwa zaidi kwenye karatasi, lakini kimejitenga zaidi kimsingi.
---
Kwa Nini Lazima Tukumbuke
Sisi tuliokuwepo kabla ya “resets” hizi bado tunabeba ule mwongozo wa ndani.
Bado tunasema tafadhali na asante.
Bado tunagonga kabla ya kuingia.
Bado tunaamini katika kutazamana machoni, katika kusikiliza, katika kujitokeza kumsaidia mtu bila kutangaza kwa ulimwengu mzima.
Tunawakumbuka kwa sababu tunajua kilichopotea, na labda ndiyo maana hatuwezi tu kubweteka na kukubali “hali mpya” hii.
Heshima si adabu pekee.
Ni gundi inayoshikilia uaminifu pamoja.
Ni kitu kinachofanya mtaa ujisikie kama jirani, msukumo wa mkono ujisikie kama ahadi, na mazungumzo yajisikie kama mawasiliano kati ya nafsi mbili badala ya nafsi zinazoshindana.
Inaitwa heshima, na kama hatutaishi nayo, kuifundisha, na kuilinda, hakuna atakayefanya hivyo.
Nililelewa katika dunia ambapo heshima haikuwa hiari, ilikuwa ndiyo msingi.
Haikuwa kitu cha kuonesha pale tu unapohitaji kitu.
Haikuwa hila ya kujipandisha mbele.
Ilikuwa mtindo wa maisha.
Nilifundishwa kugonga mlango kabla ya kuufungua, kwa sababu nafasi hiyo ilikuwa ya mtu mwingine, na hukuvamia bila ruhusa.
Nilifundishwa kusema shikamoo au salamu ninapoingia chumbani, kwa sababu kuwatambua watu waliokuzunguka ni njia ya msingi ya uhusiano wa kibinadamu.
Nilifundishwa kusema tafadhali na asante, si kwa sababu maneno hayo yana uchawi, bali kwa sababu yanaonesha shukrani na unyenyekevu.
Nilifundishwa kuwaheshimu wazee, kusikiliza wanapoongea, kuthamini uzito wa miaka yao, kujifunza kutokana na uzoefu wao hata kama sikukubaliana na kila walichosema.
Kama mtu alihitaji kiti, nilimpa changu bila kusita.
Nilisema ndiyo bwana au hapana bwana, si kwa kuwa nilikuwa mtumwa, bali kwa sababu nilitambua kuwa vyeo vya heshima husaidia kushikilia mshikamano wa ustaarabu.
Kama mtu alihitaji msaada, nilijitokeza.
Sikusimama kando nikirekodi kwa simu wakati mtu mwingine anahangaika.
Nilimshikilia mlango mtu aliyekuwa nyuma yangu, iwe ni mgeni au mtu ninayemfahamu.
Nilisema samahani nilipoingilia au nilipopita karibu mno, kwa sababu nafasi ya watu wengine pia ilikuwa na maana.
Nilifundishwa kuwapenda watu kwa walivyo, si kwa kile ninachoweza kupata kutoka kwao, na zaidi ya yote, nilifundishwa kuwatendea watu vile vile ningependa kutendewa—bila masharti, bila ubaguzi.
Huo ndio ulikuwa ulimwengu niliokulia, na baadhi yenu mtaoukumbuka pia.
---
Baadhi Yetu Tutakumbuka…
Tutakumbuka wakati majirani walijua majina ya kila mmoja, na walilinda watoto wa wenzao.
Tutakumbuka wakati tofauti ziliamuliwa uso kwa uso, si kupitia skrini au maoni ya kificho.
Tutakumbuka wakati kuazima kikombe cha sukari ilikuwa kawaida, na vivyo hivyo kusaidia kusukuma gari la jirani kutoka kwenye mkwamo bila kutarajia malipo.
Tutakumbuka wakati “jamii” ilikuwa kitu hai, si neno la matangazo ya kampuni.
Tutakumbuka wakati msukumo wa mkono ulikuwa na maana.
Tutakumbuka wakati ungeweza kumtazama mtu machoni na kujua anamaanisha anachosema.
Ulimwengu huo sasa umepotea mbali.
---
“Resets”
Je, kumekuwa na “resets”?
Bila shaka kumekuwa.
Angalia tu.
Hizi si mabadiliko ya polepole ya kitamaduni tu, bali ni mabadiliko makubwa, kama mtu amebadilisha mfumo mzima wa uendeshaji wa mawasiliano ya kibinadamu kwa mara moja.
Hivi ndivyo vilivyoonekana:
1. Mabadiliko ya Kasi (katikati–mwishoni mwa miaka ya 1980 hadi mapema 1990)
Jamii ilihama kutoka kwenye mwendo wa taratibu na wa makini hadi zama za urahisi wa papo hapo.
Huduma za “drive-through”, microwave, na huduma za saa 24 zilitufundisha tusisubiri, na uvumilivu ukaanza kupotea.
Heshima, ambayo huhitaji muda na umakini, ilianza kushushwa thamani mbele ya kasi.
2. Vamizi la Teknolojia (katikati–mwishoni mwa miaka ya 1990)
Kompyuta, simu za mkononi, na mtandao wa awali vilianza kuchukua nafasi ya mawasiliano ya uso kwa uso.
Kuandika barua kukawa barua pepe.
Mazungumzo yakawa ujumbe mfupi.
Kutazamana machoni kukaaza kutoweka.
Ishara za kimwili zilizobeba heshima—sauti, mkao, uwepo—zikapotea katika tafsiri.
3. Mwandiko Upya wa Mitandao ya Kijamii (2008–2012)
Mitandao kama Facebook, Twitter, na Instagram iliandika upya jinsi tunavyoshirikiana.
Tukaanza kuacha kuzungumza uso kwa uso na kuanza “kucheza” mbele ya hadhira.
Neno “rafiki” likapunguzwa kuwa bonyezo.
Idhini ikawa katika “likes”, si uhusiano wa kweli.
Hasira, maonesho, na kujitangaza binafsi vikachukua nafasi ya jamii, unyenyekevu, na kusikiliza.
4. Kipindi cha Mgawanyiko (2015–hadi sasa)
Kila suala likawa uwanja wa vita.
Mazungumzo yakawa mabishano, na heshima ikawa kama spishi iliyo hatarini kutoweka.
Watu wakaanza kupima wenzao si kwa tabia zao, bali kwa “upande” walipo.
Ukarimu na ustahimilivu vikabadilishwa na hukumu za haraka.
---
Gharama za “Resets” Hizi
Heshima haidumu baada ya “resets” kama hizi isipokuwa watu waibebe makusudi, na wengi hawakufanya hivyo.
Sasa tunayo vizazi vinavyokua bila kujua jinsi ilivyokuwa kuingia chumbani na kusalimiwa kwa jina lako.
Hawajawahi kufahamu jirani ambaye unaweza kugonga mlango wake wakati wa dharura na kupokelewa bila mashaka.
Hawajawahi kuishi katika ulimwengu ambapo kumpa mtu kiti chako au kumshikilia mlango haikuwa kitu cha ajabu, ilikuwa ni kawaida.
“Resets” hizi zilibomoa miundombinu isiyoonekana—mtandao wa makubaliano yasiyoandikwa, heshima, na wajibu wa pamoja—uliofanya jamii ihisi kuwa ya kibinadamu.
Na badala yake, tumetengeneza kitu kilicho na kasi zaidi, sauti kubwa zaidi, kinaonekana kimeunganishwa zaidi kwenye karatasi, lakini kimejitenga zaidi kimsingi.
---
Kwa Nini Lazima Tukumbuke
Sisi tuliokuwepo kabla ya “resets” hizi bado tunabeba ule mwongozo wa ndani.
Bado tunasema tafadhali na asante.
Bado tunagonga kabla ya kuingia.
Bado tunaamini katika kutazamana machoni, katika kusikiliza, katika kujitokeza kumsaidia mtu bila kutangaza kwa ulimwengu mzima.
Tunawakumbuka kwa sababu tunajua kilichopotea, na labda ndiyo maana hatuwezi tu kubweteka na kukubali “hali mpya” hii.
Heshima si adabu pekee.
Ni gundi inayoshikilia uaminifu pamoja.
Ni kitu kinachofanya mtaa ujisikie kama jirani, msukumo wa mkono ujisikie kama ahadi, na mazungumzo yajisikie kama mawasiliano kati ya nafsi mbili badala ya nafsi zinazoshindana.
Inaitwa heshima, na kama hatutaishi nayo, kuifundisha, na kuilinda, hakuna atakayefanya hivyo.
