Haki hizi zikikosekana, Nchi haiwezi kuwa na Amani

[Mhaya]

Kwa mujibu wa Tamko la Ulimwengu la Haki za Binadamu (Universal Declaration of Human Rights – UDHR) — lililopitishwa na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa tarehe 10 Desemba, 1948 — kuna makala 30 zinazotambuliwa duniani kote kama haki za msingi za binadamu.

1 Haki ya Usawa​

(Right to Equality)
Kila mwanadamu huzaliwa akiwa huru na sawa katika hadhi na haki. Ana akili na dhamira, na anatakiwa kutendewa kwa roho ya undugu na heshima sawa mbele ya jamii. Kila mtu ni sawa mbele ya jamii, na hakuna upendeleo.

2 Uhuru dhidi ya Ubaguzi​

(Freedom from Discrimination)
Kila mtu anastahili haki zote bila ubaguzi wa aina yoyote — iwe wa rangi, jinsia, lugha, dini, siasa, utaifa au hadhi nyingine yoyote.

3 Haki ya Uhai, Uhuru na Usalama​

(Right to Life, Liberty, and Security)
Kila mtu ana haki ya kuishi, kuwa huru bila kutawaliwa, na kuwa salama dhidi ya vitisho au madhara yoyote yanayohatarisha maisha au utu wake.

4 Uhuru dhidi ya Utumwa​

(Freedom from Slavery)
Hakuna mtu anayepaswa kufanywa mtumwa au kuingizwa katika biashara ya utumwa; aina zote za utumwa na kazi za kulazimishwa ni marufuku.

5 Uhuru dhidi ya Mateso na Matendo ya Kudhalilisha​

(Freedom from Torture and Degrading Treatment)
Hakuna mtu anayepaswa kuteswa au kutendewa kwa ukatili, unyama, au njia yoyote ya kudhalilisha utu wa kibinadamu.

6 Haki ya Kutambuliwa Mbele ya Sheria​

(Right to Recognition as a Person before the Law)
Kila mtu anatambuliwa kisheria popote pale duniani kama mtu mwenye utu na haki sawa mbele ya sheria.

7 Haki ya Usawa Mbele ya Sheria​

(Right to Equality before the Law)
Wote ni sawa mbele ya macho ya sheria na wanastahili kulindwa kwa usawa dhidi ya aina zote za ubaguzi na ukandamizaji.

8 Haki ya Kupata Suluhisho Kisheria​

(Right to Remedy by Competent Tribunal)
Kila mtu ana haki ya kupata haki kupitia mahakama au chombo cha sheria kinachostahili iwapo haki yake itavunjwa.

9 Uhuru dhidi ya Kukamatwa au Kufukuzwa Kinyume cha Sheria​

(Freedom from Arbitrary Arrest and Exile)
Hakuna mtu anayepaswa kukamatwa, kutekwa, kuwekwa kizuizini, au kufukuzwa nchini kiholela bila sababu ya kisheria.

10 Haki ya Kusikilizwa kwa Haki​

(Right to Fair Public Hearing)
Kila mtu ana haki ya kusikilizwa hadharani na kwa haki mbele ya mahakama huru na isiyo na upendeleo katika kesi zake.

11 Haki ya Kutochukuliwa na Hatia Hadi Itakapothibitishwa​

(Right to Presumption of Innocence until Proven Guilty)
Kila mtu anachukuliwa kuwa hana hatia hadi ithibitishwe kisheria kwa ushahidi kamili katika mahakama halali.

12 Haki ya Faragha na Maisha ya Familia​

(Right to Privacy and Family Life)
Hakuna mtu anayeweza au kupaswa kuingiliwa maisha yake binafsi, familia, nyumba, au mawasiliano yake bila sababu za kisheria.

13 Uhuru wa Kusafiri na Kuweka Makazi​

(Freedom of Movement and Residence)
Kila mtu ana haki ya kusafiri na kuchagua mahali pa kuishi ndani ya nchi yake, na pia kuondoka au kurudi nchini kwake.

14 Haki ya Kutafuta Hifadhi​

(Right to Asylum from Persecution)
Kila mtu anayeteswa au kuonewa ana haki ya kutafuta hifadhi katika nchi nyingine ili kulindwa na mateso hayo.

15 Haki ya Utaifa​

(Right to Nationality and to Change It)
Kila mtu ana haki ya kuwa na uraia, na anaweza kubadilisha utaifa wake kwa hiari bila kunyimwa haki hiyo.

16 Haki ya Kuoa na Kuanzisha Familia​

(Right to Marriage and Family)
Watu wazima, wanaume na wanawake, wana haki ya kuoana kwa ridhaa yao na kuanzisha familia bila ubaguzi wowote.

17 Haki ya Kumiliki Mali​

(Right to Own Property)
Kila mtu ana haki ya kumiliki mali binafsi au kwa pamoja na wengine, na mali hiyo haiwezi kunyang’anywa kiholela.

18 Uhuru wa Mawazo, Dhamira na Dini​

(Freedom of Thought, Conscience, and Religion)
Kila mtu ana haki ya kufikiri kwa uhuru, kuwa na dhamira binafsi, na kubadilisha au kuabudu dini anayoipenda bila kulazimishwa.

19 Uhuru wa Maoni na Kujieleza​

(Freedom of Opinion and Expression)
Kila mtu ana haki ya kutoa maoni yake, kupokea na kusambaza habari bila kuingiliwa na mamlaka yoyote.

20 Uhuru wa Kukusanyika na Kuunda Vyama​

(Right to Peaceful Assembly and Association)
Kila mtu ana haki ya kukutana kwa amani na kuunda au kujiunga na vyama vya kijamii, kisiasa, au kikazi.

21 Haki ya Kushiriki Serikalini​

(Right to Participate in Government and Free Elections)
Kila mtu ana haki ya kushiriki katika serikali ya nchi yake, moja kwa moja au kupitia wawakilishi waliochaguliwa kwa uchaguzi huru na wa haki.

22 Haki ya Ulinzi wa Kijamii​

(Right to Social Security)
Kila mtu ana haki ya kupata ulinzi wa kijamii unaohakikisha ustawi wake wa kiuchumi, kiafya, na kijamii.

23 Haki ya Kufanya Kazi na Kujiunga na Vyama vya Wafanyakazi​

(Right to Work and Join Trade Unions)
Kila mtu ana haki ya kufanya kazi anayochagua, kupata ujira wa haki, na kujiunga na vyama vya wafanyakazi.

24 Haki ya Kupumzika na Kupata Burudani​

(Right to Rest and Leisure)
Kila mtu ana haki ya kupata muda wa kupumzika, likizo, na muda wa kazi unaopangwa kwa haki.

25 Haki ya Kiwango Bora cha Maisha​

(Right to Adequate Living Standard – Health, Food, Housing, etc.)
Kila mtu ana haki ya kiwango cha maisha kinachotosheleza mahitaji ya afya, chakula, mavazi, na makazi bora kwa maisha yenye heshima.

26 Haki ya Elimu​

(Right to Education)
Kila mtu ana haki ya kupata elimu. Elimu ya msingi inapaswa kuwa ya bure na inayopatikana kwa wote, huku elimu ya juu ikitolewa kwa misingi ya uwezo.

27 Haki ya Kushiriki katika Utamaduni na Sanaa​

(Right to Participate in Cultural Life and Enjoy the Arts)
Kila mtu ana haki ya kushiriki katika maisha ya kitamaduni, kufurahia sanaa, na kushiriki katika maendeleo ya kisayansi na faida zake.

28 Haki ya Kuishi Katika Mpangilio wa Kijamii na Kimataifa Unaounga Mkono Haki Hizi​

(Right to a Social and International Order that Supports These Rights)
Kila mtu ana haki ya kuishi katika jamii yenye mfumo wa kijamii na kimataifa unaowezesha utekelezaji wa haki hizi zote.

29 Wajibu kwa Jamii​

(Duties to the Community)
Kila mtu ana wajibu wa kuchangia ustawi wa jamii yake, kuheshimu haki za wengine, na kudumisha maadili ya kijamii na kimaadili.

30 Uhuru dhidi ya Serikali au Mtu Kuingilia Haki Hizi​

(Freedom from State or Personal Interference in These Rights)
Hakuna mtu au serikali inayoruhusiwa kupunguza, kubadilisha au kuharibu haki hizi kwa namna yoyote ile.

• Idadi: Makala 30 za haki za binadamu
• Zilitangazwa na: Umoja wa Mataifa (10 Desemba, 1948)
• Lengo: Kuhakikisha uhuru, usawa, na heshima ya kila binadamu bila kujali uraia, rangi, dini, jinsia, au hadhi yake.