Graduate Volunteering Has Turned into Modern Slavery in Tanzania

[Izato]

Utumwa mamboleo (modern slavery) ni tatizo kubwa la kijamii na kiuchumi linalo wakabili vijana wengi waliohitimu vyuo vya elimu ya juu. Wahitimu wa elimu ya juu nchini Tanzania wanakabiliwa na changamoto mbalimbali zinazoathiri kupata fursa adimu ya kushiriki katika ajira rasmi, shughuli zakuaminika za maendeleo, na ustawi wao kwa ujumla.

Hii ni hali ambapo vijana wetu hawa wanalazimika kufanya kazi au vitendo fulani kwa njia ya udanganyifu, vitisho, au nguvu. Zipo aina anuai za utumwa mamboleo kama vile biashara ya binadamu (human trafficking); utumwa wa madeni (debt bondage); ndoa za lazima; ajira za watoto kwa unyonyaji; pamoja na watu kulazimishwa kufanya kazi bila malipo au kwa malipo duni sana.

Lengo la andiko hili ni kuangalia kwa undani kuhusu wahitimu wa elimu za juu kulazimika kufanya kazi bila malipo au kwa malipo duni sana. Hii hali kwa sasa imetamalaki na kugusa kundi kubwa la vijana huku likijificha katika sura ya kazi za kujitolea ndani ya makampuni na taasisi zenye kujiendesha kwa malengo ya kupata faida.

Kazi za kujitolea (volunteering) ni shughuli zinazofanywa kwa hiari kwa lengo la kupata uzoefu. Hizi kazi ni muhimu sana hasa kwa kujenga ujuzi na kuongeza uwezekano wa vijana wahitimu wa elimu ya juu kupata nafasi za ajira za baadaye. Ingawaje lengo zuri kutafuta uzoefu na, lakini matumizi yake ya kibiashara yanapaswa kudhibitiwa ili kuepuka unyonyaji maeneo mbalimbali ya kazi.

Licha ya uwepo wa faida luluki wa kazi za kujitolea ndani ya makampuni na taasisi zenye malengo ya kupata faida, lakini ya madhara makubwa hasa pale zinapotumiwa vibaya au bila mipaka sahihi. Haya ni baadhi ya madhara hayo:
a. Wanaojitolea hutumiwa kama njia ya kupata nguvu kazi ya bure, hii hupunguza haki za ajira rasmi na kugeuzwa kuwa fursa ya utumwa mamboleo.
b. Kampuni kutegemea kwa kiasi kikubwa wanaojitolea, hupunguza nafasi za ajira rasmi hivyo kuathiri ajira kwa rasmi vijana wengi waliopo sokoni.
c. Wanaojitolea wapopewa majukumu sawa na wafanyakazi wengine rasmi wanapoteza motisha, hujisikia kudharauliwa, au kutothaminiwa.
d. Makampuni huepuka majukumu ya kisheria kama vile, kulipa mishahara stahiki, kutoa bima ya afya, uhakika wa usalama kazini n.k.
e. Anayejitolea hawafungwi na mikataba madhubuti, akikatishwa tamaa kiwango chake cha uwajibikaji na ubora wa kazi kinaweza kushuka.
f. Ni wahitumu wachache sana wanoweza kumudu kufanya kazi bila malipo ama malipo duni, hali hii huongeza pengo la kijamii na kuwanyima wengine fursa.

Kazi za kujitolea kwa vijana waliohitimu elimu ya juu zinapaswa kuwa za muda mfupi tu katika mashirika ya kibiashara. Msukumo mkubwa kwa makundi ya wahitimu wa elimu ya juu kuingia katika aina hii ya utumwa inachagizwa na lindi la umaskini, ukosefu wa ajira, rushwa na udhaifu wa sheria za kazi.

Utumwa huu una athari hasi nyingi sana ikijumuisha kuvunjika kwa haki za binadamu, unyanyasaji wa kimwili na kisaikolojia, kukosekana kwa maendeleo ya kijamii na kiuchumi, pamoja na kuongezeka kwa uhalifu. Ili kupambana na kadhia hii kunahitaji juhudi za pamoja kutoka kwa serikali, vyama vya wafanyakazi, waajiri, na jamii kwa ujumla hasa kupitia maoni yapatikanayo katika majukwaa ya vijana.

Zifuatazo ni njia muhimu za kuweza kudhibiti hali hii.
a. Uwepo wa sheria za zinazotofautisha kati ya kazi za kujitolea na kazi za kulipwa, ambapo sheria kwa uwazi zizuie makampuni kutumia wanajitolea katika kazi zinazozalisha faida bila malipo stahiki.
b. Kuwepo na mkataba wa wazi unaoeleza majukumu ya mhusika, siku na saa za kujitolea, pamoja na mipaka ya mafunzo au uzoefu
c. Uwepo wa muda maalum wa kazi za kujitolea, mathalani ukomo wa kazi za kujitolea iwe kati ya miezi 3 mpaka 6
d. Uwepo wa posho zenye kukidhi haja, ikijumuisha usafiri, chakula, bima ya msingi. Kwa wahitimu wa elimu ya juu angalau malipo ya awali yawe ya kima cha chini kitolewacho katika sekta ya umma katika wakati husika.
e. Uwepo wa uwiano wa wafanyakazi rasmi na wale wanaojitolea, idadi kubwa ya wale wanaojitolea kuliko wafanyakazi rasmi huatarisha ajira rasmi.
f. Mamlaka husika zifanye ukaguzi wa mara kwa mara ili kuhakikisha hakuna matumizi mabaya ya wanaojitolea na kuhakikisha haki zao za msingi zinazingatiwa
g. Vijana waelimishwe kuhusu mipaka ya majukumu yao ya kazi za kujitolea mahali pa kazi ili kuweza kutofautisha na zile za ajira rasmi, hii itawasaidia kuepuka mazingira ya unyonyaji.
h. Makampuni yahamasishwe kuwa sera nzuri kuhusu rasilimali watu (wakiwemo wanaojitolea)
i. Vijana wapate fursa ya kuwa wanachama wa vyama vya wafanyakazi wapate sauti ya kulinda haki zao za msingi na kupinga matumizi mabaya ya kazi za kujitolea
j. Ukomo wa ajira za kujitolea ukifika, vitolewe vyeti vyenye kuelezea ujuzi halisi walioupata, kuonyesha thamani zao halisi zao sokoni, na kupendekezwa kupewa ajira rasmi.

Hitimisho
Njia bora ya kupambana na madhara haya ni kuweka uwiano kati ya kupata uzoefu na kulinda haki za binadamu na ajira. Kujitolea kisitumike kama mbadala wa ajira rasmi bali kama nyongeza ya kujifunza. Uwepo wa ushirikiano kati ya majukwaa ya vijana wasio kuwa na ajira rasmi, vyama vya wafanayakazi, serikali na mashirika ya kimataifa kama International Labour Organization ndiyo njia muhimu na ya pekee ya kuweza kukabiliana na utumwa huu mamboleo.

 

[jooohs]

Hivi inawezekana vipi mtu anajitolea zaidi ya miaka mitatu tena kwenye vikampuni uchwara ambavyo havijui hata thamani ya mtu.
Huu upuuzi ndio maana niliukataa.

 

[Izato]

Kuna wahitimu kadhaa nimefanya mahijiano nao na kuwadadisi kuhusu hali zao katika meeneo yao ya kazi.

Nimeshangaa sana kufahamu ya kuwa wengi wao wanalipwa posho za kujikimu kati ya TZS 75,000/- mpaka 200,000/- kwa mwezi!

Muhitimu mwenye shahada angalau wangemfikiria kwa malipo ya kima cha chini cha utumishi wa umma na kumpa angalau TZS 500,000/- na kumfikiria kuhisu medical insurance premium.

 

[H r n]

Akili yako utakavyoamua iwe katika maisha yako ndo itaamua uwe mtumwa au la

 

[Bush Dokta]

Utumwa mamboleo (modern slavery) ni tatizo kubwa la kijamii na kiuchumi linalo wakabili vijana wengi waliohitimu vyuo vya elimu ya juu. Wahitimu wa elimu ya juu nchini Tanzania wanakabiliwa na changamoto mbalimbali zinazoathiri kupata fursa adimu ya kushiriki katika ajira rasmi, shughuli zakuaminika za maendeleo, na ustawi wao kwa ujumla.

Hii ni hali ambapo vijana wetu hawa wanalazimika kufanya kazi au vitendo fulani kwa njia ya udanganyifu, vitisho, au nguvu. Zipo aina anuai za utumwa mamboleo kama vile biashara ya binadamu (human trafficking); utumwa wa madeni (debt bondage); ndoa za lazima; ajira za watoto kwa unyonyaji; pamoja na watu kulazimishwa kufanya kazi bila malipo au kwa malipo duni sana.

Lengo la andiko hili ni kuangalia kwa undani kuhusu wahitimu wa elimu za juu kulazimika kufanya kazi bila malipo au kwa malipo duni sana. Hii hali kwa sasa imetamalaki na kugusa kundi kubwa la vijana huku likijificha katika sura ya kazi za kujitolea ndani ya makampuni na taasisi zenye kujiendesha kwa malengo ya kupata faida.

Kazi za kujitolea (volunteering) ni shughuli zinazofanywa kwa hiari kwa lengo la kupata uzoefu. Hizi kazi ni muhimu sana hasa kwa kujenga ujuzi na kuongeza uwezekano wa vijana wahitimu wa elimu ya juu kupata nafasi za ajira za baadaye. Ingawaje lengo zuri kutafuta uzoefu na, lakini matumizi yake ya kibiashara yanapaswa kudhibitiwa ili kuepuka unyonyaji maeneo mbalimbali ya kazi.

Licha ya uwepo wa faida luluki wa kazi za kujitolea ndani ya makampuni na taasisi zenye malengo ya kupata faida, lakini ya madhara makubwa hasa pale zinapotumiwa vibaya au bila mipaka sahihi. Haya ni baadhi ya madhara hayo:
a. Wanaojitolea hutumiwa kama njia ya kupata nguvu kazi ya bure, hii hupunguza haki za ajira rasmi na kugeuzwa kuwa fursa ya utumwa mamboleo.
b. Kampuni kutegemea kwa kiasi kikubwa wanaojitolea, hupunguza nafasi za ajira rasmi hivyo kuathiri ajira kwa rasmi vijana wengi waliopo sokoni.
c. Wanaojitolea wapopewa majukumu sawa na wafanyakazi wengine rasmi wanapoteza motisha, hujisikia kudharauliwa, au kutothaminiwa.
d. Makampuni huepuka majukumu ya kisheria kama vile, kulipa mishahara stahiki, kutoa bima ya afya, uhakika wa usalama kazini n.k.
e. Anayejitolea hawafungwi na mikataba madhubuti, akikatishwa tamaa kiwango chake cha uwajibikaji na ubora wa kazi kinaweza kushuka.
f. Ni wahitumu wachache sana wanoweza kumudu kufanya kazi bila malipo ama malipo duni, hali hii huongeza pengo la kijamii na kuwanyima wengine fursa.

Kazi za kujitolea kwa vijana waliohitimu elimu ya juu zinapaswa kuwa za muda mfupi tu katika mashirika ya kibiashara. Msukumo mkubwa kwa makundi ya wahitimu wa elimu ya juu kuingia katika aina hii ya utumwa inachagizwa na lindi la umaskini, ukosefu wa ajira, rushwa na udhaifu wa sheria za kazi.

Utumwa huu una athari hasi nyingi sana ikijumuisha kuvunjika kwa haki za binadamu, unyanyasaji wa kimwili na kisaikolojia, kukosekana kwa maendeleo ya kijamii na kiuchumi, pamoja na kuongezeka kwa uhalifu. Ili kupambana na kadhia hii kunahitaji juhudi za pamoja kutoka kwa serikali, vyama vya wafanyakazi, waajiri, na jamii kwa ujumla hasa kupitia maoni yapatikanayo katika majukwaa ya vijana.

Zifuatazo ni njia muhimu za kuweza kudhibiti hali hii.
a. Uwepo wa sheria za zinazotofautisha kati ya kazi za kujitolea na kazi za kulipwa, ambapo sheria kwa uwazi zizuie makampuni kutumia wanajitolea katika kazi zinazozalisha faida bila malipo stahiki.
b. Kuwepo na mkataba wa wazi unaoeleza majukumu ya mhusika, siku na saa za kujitolea, pamoja na mipaka ya mafunzo au uzoefu
c. Uwepo wa muda maalum wa kazi za kujitolea, mathalani ukomo wa kazi za kujitolea iwe kati ya miezi 3 mpaka 6
d. Uwepo wa posho zenye kukidhi haja, ikijumuisha usafiri, chakula, bima ya msingi. Kwa wahitimu wa elimu ya juu angalau malipo ya awali yawe ya kima cha chini kitolewacho katika sekta ya umma katika wakati husika.
e. Uwepo wa uwiano wa wafanyakazi rasmi na wale wanaojitolea, idadi kubwa ya wale wanaojitolea kuliko wafanyakazi rasmi huatarisha ajira rasmi.
f. Mamlaka husika zifanye ukaguzi wa mara kwa mara ili kuhakikisha hakuna matumizi mabaya ya wanaojitolea na kuhakikisha haki zao za msingi zinazingatiwa
g. Vijana waelimishwe kuhusu mipaka ya majukumu yao ya kazi za kujitolea mahali pa kazi ili kuweza kutofautisha na zile za ajira rasmi, hii itawasaidia kuepuka mazingira ya unyonyaji.
h. Makampuni yahamasishwe kuwa sera nzuri kuhusu rasilimali watu (wakiwemo wanaojitolea)
i. Vijana wapate fursa ya kuwa wanachama wa vyama vya wafanyakazi wapate sauti ya kulinda haki zao za msingi na kupinga matumizi mabaya ya kazi za kujitolea
j. Ukomo wa ajira za kujitolea ukifika, vitolewe vyeti vyenye kuelezea ujuzi halisi walioupata, kuonyesha thamani zao halisi zao sokoni, na kupendekezwa kupewa ajira rasmi.

Hitimisho
Njia bora ya kupambana na madhara haya ni kuweka uwiano kati ya kupata uzoefu na kulinda haki za binadamu na ajira. Kujitolea kisitumike kama mbadala wa ajira rasmi bali kama nyongeza ya kujifunza. Uwepo wa ushirikiano kati ya majukwaa ya vijana wasio kuwa na ajira rasmi, vyama vya wafanayakazi, serikali na mashirika ya kimataifa kama International Labour Organization ndiyo njia muhimu na ya pekee ya kuweza kukabiliana na utumwa huu mamboleo.

Andiko lako ni Bora kabisa kwa mwezi huu

 

[Izato]

Siku ya Ijumaa, Mei Mosi katika sikukuu ya Wafanyakaz, wakati wa jioni nilipata fursa ya kusikiliza mazungumzo ya vijana fulani wapatao watano ambao walikuwa wakicheza mchezo wa "pool table"

Walisikika vyema kwa sauti za juu wakizungumzia kuhusu changamoto mbalimbali zinazowakabili kama vijana kuanzia pale wanapohitimu na kupata shahada zao za elimu ya juu katika kada mbalimbali. Niliwasikia wakitaja changamoto kubwa kuliko zote ni upatikanaji wa ajira hapa nchini.

Nilishangwazwa sana na mmoja wao pale alipofungua mtandao wa Jf na kisha kuanza kuwasomea wenzake uzi huu, na wote wakasitisha kucheza kwa muda mchezo wao na hata mwishowe kukubaliana na maudhui na mantiki iliyokuwepo katika uzi huu, na wote kwa pamoja walifikia hitimisho kuwa kazi za kujitolea kwa sasa zimeguka kuwa ni utumwa katika maeneo mengi ya kazi.

Nilimsikia mmoja akisema kuwa mwenzao Fred anafanyakazi kwa muda wa miezi nane hadi hivi sasa lakini anapewa posho kiduchu ya TZS 50,000/- tu kwa mwezi na mwajili wake. Mwingine alirukia na kuwaambia wenzake mimi "mate" wangu alikuwa halipwi chochote kile na mwajiri huku akirundikiwa kazi kibao na wafanyakazi wenzake hivyo akaamua kuachia ajira hiyo ya kujitolea na kuamua kujisotea nyumbani akiwa na msongo mkubwa wa mawazo.

My take.
Vijana kama Lucas Mwashambwa sijui ni kwa nini hawaandiki kitu cho chote kile cha maana kuhusu changamoto mbalimbali zinazowakabili vijana kwa kupitia kipaji chake kizuri cha uandishi lakini badala yake amegeuka kuwa chawa "shababi" wa watawala dhalimu na mafisadi ambao wamekosa utashi wa kisiasa na maono juu ya changamoto zinazowakabili vijana hasa wahitimu wa vyuo vya elimu ya juu..

 

[Malcolm Zheng]

Andiko makini sana

 

[Izato]

Nikiwa nazurura katika mitandao mbalimbali ya kijamii huku nikitafuta uchambuzi wa kina na mikakati ya suluhisho la kudumu juu ya jinsi ya kukabiliana na changamoto za ukosefu wa ajira, nimekutana na andiko hili hapa chini lenye kuweza kuwapatia vijana mwanga na hata kupanua uwezo wa kutafakuri.

Awali ya yote mwandishi anaanza na utangulizi kuwa ajira ni nguzo muhimu katika maendeleo ya kiuchumi na kijamii ya taifa lolote. Nchini Tanzania, wahitimu wa vyuo vya elimu ya juu wanatarajiwa kuwa nguvu kazi yenye ujuzi na mchango mkubwa katika ukuaji wa uchumi. Hata hivyo, katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwepo na ongezeko la wahitimu wasio na ajira, jambo linaloibua mjadala mpana kuhusu ufanisi wa mfumo wa elimu na uwezo wa soko la ajira kuwachukua wahitimu hao.

Kisha mwandishi akaelezea chanzo cha tatizo la ajira kwa wahitimu kwa kudokeza sababu zifuatazo;
1. Kutokuwepo kwa ulinganifu wa ujuzi (skills mismatch) ambayo hupelekea pengo kati ya elimu inayotolewa vyuoni na mahitaji halisi ya waajiri. Wahitimu wengi hukosa ujuzi wa vitendo unaohitajika kazini, jambo linalowafanya kushindwa kushindana katika soko la ajira.
2. Sekta binafsi ina mchango mkubwa katika utoaji wa ajira, lakini nchini Tanzania bado haijakua kwa kiwango cha kutosha kuweza kuhimili idadi kubwa ya wahitimu wanaoingia kwenye soko la ajira kila mwaka.
3. Wahitimu wengi wanatarajia kuajiriwa serikalini au katika mashirika makubwa, badala ya kufikiria kujiajiri. Mtazamo huu unapunguza uwezekano wa kuanzisha miradi ya ubunifu inayoweza kuleta ajira.
4. Waajiri wengi wanahitaji watu wenye uzoefu wa kazi, jambo ambalo ni changamoto kwa wahitimu wapya. Hali hii hujenga mzunguko mgumu ambapo mhitimu hawezi kupata ajira kwa sababu hana uzoefu, na hawezi kupata uzoefu kwa sababu hana ajira.

Mwandishi alienda mbele zaidi kwa kuzungumzia athari za ukosefu wa ajira ambapo alieleza ya kuwa kuna athari kubwa kwa mtu binafsi na taifa kwa ujumla. Kwanza, husababisha kupotea kwa rasilimali watu waliopata elimu. Pili, huongeza umaskini na utegemezi. Tatu, unaweza kusababisha kuongezeka kwa vitendo vya uhalifu na kukata tamaa kwa vijana.

Baada ya hapo akaja na suluhisho la tatizo la ajira hapa nchini sehemu ambayo mimi ninawaasa vijana wanaopitia changamoto hii wajikite kwa muda na kwa umakini, na akagusia maeneo yafuatayo
1. Marekebisho ya Mitaala ya Elimu
Vyuo vikuu vinapaswa kurekebisha mitaala ili ijikite zaidi katika ujuzi wa vitendo, ubunifu, na matumizi ya teknolojia. Ushirikiano kati ya vyuo na sekta binafsi ni muhimu ili kuhakikisha wahitimu wanapata ujuzi unaohitajika.
2. Kukuza Ujasiriamali
Serikali na taasisi za elimu zinapaswa kuhamasisha ujasiriamali kwa kutoa mafunzo, mikopo, na mazingira rafiki kwa biashara ndogo na za kati. Taasisi kama VETA zinaweza kuwa na mchango mkubwa katika kutoa ujuzi wa vitendo.
3. Kuimarisha Sekta Binafsi
Kuboresha mazingira ya uwekezaji kutasaidia kuvutia wawekezaji na kuongeza ajira. Serikali inapaswa kuweka sera rafiki kwa biashara na kupunguza urasimu.
4. Mafunzo ya Ujuzi Mbadala
Wahitimu wanapaswa kujifunza ujuzi wa ziada kama teknolojia ya habari, lugha za kigeni, na ujuzi wa kidigitali ili kuongeza ushindani wao katika soko la ajira.

Mwisho mwandishi huyu akahitimisha kwa maelezo yafuatayo, “Tatizo la ajira kwa wahitimu wa vyuo vya elimu ya juu nchini Tanzania ni changamoto inayohitaji juhudi za pamoja kati ya serikali, taasisi za elimu, sekta binafsi, na wahitimu wenyewe. Kwa kuzingatia uboreshaji wa elimu, kukuza ujasiriamali, na kuimarisha uchumi, inawezekana kupunguza tatizo hili na kuhakikisha wahitimu wanachangia ipasavyo katika maendeleo ya taifa”.

Copy & paste from anonymous writer

 

[Rebeca 83]

Nimependa hili andiko na mapendekezo yaliyotolewa…wenzetu wana apprenticeship degree, ambapo unasoma huku umeajiriwa mahali ukipata experience. Ila wengi wanalipwa at least kima cha chini cha mshahara. Hii inafanya usiwe na shida ya kutafuta ujuzi again once umehitimu. Pia kunakuwa na follow up ya vyuo kuona wahitimu wao wako kwenye employment since graduation, sasa hapo ndio kungekuwa na communication Kati ya vyuo na wizara kuona wanawasaidiaje wahitimu wao. Binafsi pendekezo at least wapate kima cha chini naliona sawa

 

[Izato]

Mimi huwa nina amini ya kwamba siasa safi na utashi wa kisiasa ni kitu muhimu sana katika kutafuta suluhu ya matatizo mengi yanayo likabili taifa letu hivi sasa.

Watawala wanaposhika dola kwa hila billa ya kupata ridhaa ya wananchi waliokuwa wengi huziona changamoto na madai ya makundi tofauti ya watu waliokata tamaa ya maisha kama kero kubwa sana mbele ya macho yao, hivyo hutafuta sababu za kukwepa kuwajibika ili kukabiliana nazo.

Si jambo la busara hara kidogo kwa mtawala wa nchi kutoa matamko ya kejeli hadharani na hata kumshauri mtawala wa nchi nyimgine naye aanze kuchapa mikwaju vijana wenye kudai haki zao za kikatiba!

Mtawala anapaswa kutimiza takwa la wakati la kuwa na Katiba nzuri, uwepo wa Bunge lenye kuzingatia maslahi mapana ya taifa letu badala ya ushabiki wa kichama, na vilevile kuhakikisha shughuli za mahakama, zisiingiliwe kimaamuzi na
watawala wachache wenye nia ovu dhidi ya wale wenye nia ya dhati ya kutaka mabadiliko ya kweli.

Watawala ili wapate "political legacy" ni lazima waonyeshe pasipo kuwa na chembe ya shaka yotote ile wana nia ya dhati , ujasiri na utayari wa kuchukua maamuzi magumu ili kutatua tatizo, hata kama maamuzi hayo hayapendwi na baadhi watu maarufu na wemye ushawishi kwa ajili ya maslahi ya wachache, yakiwa na gharama kubwa, au yanawaumiza mafisadi wa rasilimali za umma.

Kinyume chate watabaki na kuwa na "misconception" pale makundi ya vijana yakianza kuadamana na kudai haki zao. huku Kwa upande wao ili kukwepa kuwajibika madai hayo huyabatiza kwa jina baya. Jina baya la eti kufanya vurugu zina lengo kuwadhibiti ikiwa ni njia ovu ya kutaka kuwanyamazisha na kufisha uwezo wao WA kuhoji mambo ya msingi.

Ukitaka kumua mbwa ni lazima umpe jina baya. Kupitia kauli hizi za watawala madai ya makundi ya viijana ukijumuisha wahitimu wa elimu ya juu hivi sasa yamegeuzwa na kuonekana kama kero kwa watawala wa leo na hata kulinganishwa na mbwa koko.

 

[Izato]

"Tuko na maadui wengi, ndugu wa Tanzania, ndugu wa Kenya tuko na maadui wengi. Maadui wetu sio Wakenya, maadui wetu sio Watanzania. Maadui wetu ni ukosefu wa kazi na umaskini. Wacha nirudie. Ndugu wa Tanzania, Wakenya wenzangu, maadui wetu sio Watanzania ama Wakenya, maadui wetu ni kukosa ajira, umaskini na kukosa maendeleo"- Amesema Rais wa Kenya, William Samoel Ruto

Nawaonea wivu Wakenya kwa kuwa na Rais mwenye fikra pevu kiasi hiki., na anayeguswa kwa dhati ya moyo wake kuhusu tatizo la ajira kwa vijana na umaskini uliotamalaki. Kudos Mh. Ruto.

 

[Izato]

Utumwa mamboleo (modern slavery) ni tatizo kubwa la kijamii na kiuchumi linalo wakabili vijana wengi waliohitimu vyuo vya elimu ya juu. Wahitimu wa elimu ya juu nchini Tanzania wanakabiliwa na changamoto mbalimbali zinazoathiri kupata fursa adimu ya kushiriki katika ajira rasmi, shughuli zakuaminika za maendeleo, na ustawi wao kwa ujumla.

Hii ni hali ambapo vijana wetu hawa wanalazimika kufanya kazi au vitendo fulani kwa njia ya udanganyifu, vitisho, au nguvu. Zipo aina anuai za utumwa mamboleo kama vile biashara ya binadamu (human trafficking); utumwa wa madeni (debt bondage); ndoa za lazima; ajira za watoto kwa unyonyaji; pamoja na watu kulazimishwa kufanya kazi bila malipo au kwa malipo duni sana.

Lengo la andiko hili ni kuangalia kwa undani kuhusu wahitimu wa elimu za juu kulazimika kufanya kazi bila malipo au kwa malipo duni sana. Hii hali kwa sasa imetamalaki na kugusa kundi kubwa la vijana huku likijificha katika sura ya kazi za kujitolea ndani ya makampuni na taasisi zenye kujiendesha kwa malengo ya kupata faida.

Kazi za kujitolea (volunteering) ni shughuli zinazofanywa kwa hiari kwa lengo la kupata uzoefu. Hizi kazi ni muhimu sana hasa kwa kujenga ujuzi na kuongeza uwezekano wa vijana wahitimu wa elimu ya juu kupata nafasi za ajira za baadaye. Ingawaje lengo zuri kutafuta uzoefu na, lakini matumizi yake ya kibiashara yanapaswa kudhibitiwa ili kuepuka unyonyaji maeneo mbalimbali ya kazi.

Licha ya uwepo wa faida luluki wa kazi za kujitolea ndani ya makampuni na taasisi zenye malengo ya kupata faida, lakini ya madhara makubwa hasa pale zinapotumiwa vibaya au bila mipaka sahihi. Haya ni baadhi ya madhara hayo:
a. Wanaojitolea hutumiwa kama njia ya kupata nguvu kazi ya bure, hii hupunguza haki za ajira rasmi na kugeuzwa kuwa fursa ya utumwa mamboleo.
b. Kampuni kutegemea kwa kiasi kikubwa wanaojitolea, hupunguza nafasi za ajira rasmi hivyo kuathiri ajira kwa rasmi vijana wengi waliopo sokoni.
c. Wanaojitolea wapopewa majukumu sawa na wafanyakazi wengine rasmi wanapoteza motisha, hujisikia kudharauliwa, au kutothaminiwa.
d. Makampuni huepuka majukumu ya kisheria kama vile, kulipa mishahara stahiki, kutoa bima ya afya, uhakika wa usalama kazini n.k.
e. Anayejitolea hawafungwi na mikataba madhubuti, akikatishwa tamaa kiwango chake cha uwajibikaji na ubora wa kazi kinaweza kushuka.
f. Ni wahitumu wachache sana wanoweza kumudu kufanya kazi bila malipo ama malipo duni, hali hii huongeza pengo la kijamii na kuwanyima wengine fursa.

Kazi za kujitolea kwa vijana waliohitimu elimu ya juu zinapaswa kuwa za muda mfupi tu katika mashirika ya kibiashara. Msukumo mkubwa kwa makundi ya wahitimu wa elimu ya juu kuingia katika aina hii ya utumwa inachagizwa na lindi la umaskini, ukosefu wa ajira, rushwa na udhaifu wa sheria za kazi.

Utumwa huu una athari hasi nyingi sana ikijumuisha kuvunjika kwa haki za binadamu, unyanyasaji wa kimwili na kisaikolojia, kukosekana kwa maendeleo ya kijamii na kiuchumi, pamoja na kuongezeka kwa uhalifu. Ili kupambana na kadhia hii kunahitaji juhudi za pamoja kutoka kwa serikali, vyama vya wafanyakazi, waajiri, na jamii kwa ujumla hasa kupitia maoni yapatikanayo katika majukwaa ya vijana.

Zifuatazo ni njia muhimu za kuweza kudhibiti hali hii.
a. Uwepo wa sheria za zinazotofautisha kati ya kazi za kujitolea na kazi za kulipwa, ambapo sheria kwa uwazi zizuie makampuni kutumia wanajitolea katika kazi zinazozalisha faida bila malipo stahiki.
b. Kuwepo na mkataba wa wazi unaoeleza majukumu ya mhusika, siku na saa za kujitolea, pamoja na mipaka ya mafunzo au uzoefu
c. Uwepo wa muda maalum wa kazi za kujitolea, mathalani ukomo wa kazi za kujitolea iwe kati ya miezi 3 mpaka 6
d. Uwepo wa posho zenye kukidhi haja, ikijumuisha usafiri, chakula, bima ya msingi. Kwa wahitimu wa elimu ya juu angalau malipo ya awali yawe ya kima cha chini kitolewacho katika sekta ya umma katika wakati husika.
e. Uwepo wa uwiano wa wafanyakazi rasmi na wale wanaojitolea, idadi kubwa ya wale wanaojitolea kuliko wafanyakazi rasmi huatarisha ajira rasmi.
f. Mamlaka husika zifanye ukaguzi wa mara kwa mara ili kuhakikisha hakuna matumizi mabaya ya wanaojitolea na kuhakikisha haki zao za msingi zinazingatiwa
g. Vijana waelimishwe kuhusu mipaka ya majukumu yao ya kazi za kujitolea mahali pa kazi ili kuweza kutofautisha na zile za ajira rasmi, hii itawasaidia kuepuka mazingira ya unyonyaji.
h. Makampuni yahamasishwe kuwa sera nzuri kuhusu rasilimali watu (wakiwemo wanaojitolea)
i. Vijana wapate fursa ya kuwa wanachama wa vyama vya wafanyakazi wapate sauti ya kulinda haki zao za msingi na kupinga matumizi mabaya ya kazi za kujitolea
j. Ukomo wa ajira za kujitolea ukifika, vitolewe vyeti vyenye kuelezea ujuzi halisi walioupata, kuonyesha thamani zao halisi zao sokoni, na kupendekezwa kupewa ajira rasmi.

Hitimisho
Njia bora ya kupambana na madhara haya ni kuweka uwiano kati ya kupata uzoefu na kulinda haki za binadamu na ajira. Kujitolea kisitumike kama mbadala wa ajira rasmi bali kama nyongeza ya kujifunza. Uwepo wa ushirikiano kati ya majukwaa ya vijana wasio kuwa na ajira rasmi, vyama vya wafanayakazi, serikali na mashirika ya kimataifa kama International Labour Organization ndiyo njia muhimu na ya pekee ya kuweza kukabiliana na utumwa huu mamboleo.

Makamu wa Rais John Ndejembi kama kweli amedhamiria kuwainua vijana katika mkwamo wa ajira angeanza na tatizo hili linaloishi katika sehemu nyingi za kazi.

Katika moja ya hoja niliyochangia katika mada zilizotolewa humu jukwaani niligusia kuhusu "human resource auditing" ni vyema serikali ikaangalia ajira za vijana kama "time bomb".

Ndiyo! Kuwa na vijana wengi nchini ambao hawana ajira tutegemee kuona yale yaliojiri 29 Octoba, 2025 tena na tena. Serikali inaweza kuyapa makundi ya vijana hawa majina mabaya na kuuwa kwa makusudi baadhi ya yao ili kuwatisha lakini haitasaidia kitu, ni lazima atakuja kijana kwa njia nyingine kama Ibrahim Traore ili aweza kuwakomboa kiuchumi na kijamii.

 

[Izato]

Nimemsikiliza Askofu Bagoza katika mojawapo wa clip zake za hivi karibuni akiongelea mambo ya msingi sana kuhusu mahubiri na matamko yatolewayo katika mimbari za makanisa.

Amenukuliwa akisema zamani katika jamii ya Tanzania walikuwepo watu wakweli na waadilifu wengi sana, na ilipotokea mtu mwongo miongoni mwao ilikuwa ni rahisi sana kutambulika kwa kuwa ilikuwa ni fedheha Kwa wale wakweli wengi.

Pia aliguzia zama za sasa, kuwa watu waongo wamekuwa ni wengi sana, huku watu waadilifu na wakweli wamekuwa ni wachache sana kiasi kwamba mtu mkweli mbele ya waongo waongo wengi anaonekana ni fedheha.

Watu wenye maono mazuri kwa ajili ya maslahi mapana ya taifa letu wanaonekana kuwa ndio kikwazo cha maendeleo ya taifa letu hivi sasa. Ni vyema tuifute katiba mpya inayoendana na maboresho makubwa yenye kuendana na matakwa ya muda tuliopo.

Ni hatari sana inaikabili taifa letu pale akili ndogo inapoitawala akili kubwa, chukulia kwa mfano matamko ya Paul Chacha kuhusu umiliki wa CCM wa vyombo vya ulinzi na usalama, matamko ya Makonda kuhusu Samia akiwa mbele ya viongozi na waumini wa KKKT

Akili kubwa zinabughudhiwa na kuwekwa kifungoni huku wale wenye akili visoda wakishikilia hatma zao. Tunalo la kujifunza kwa Lissu, Dr. Nchimbi, Polepole, Mzee Warioba, na wazalendo wengine wengi ambao wamejipambanua Kwa njia moja ama nyingine.