Fikra za Uafrika chini ya hoja mbovu

[Mfupawasokwe]

Hii makala nimeikuta kwenye page moja katika mtandao wa Facebook imeandikwa na mtu anayeitwa Khatibu Imran Abuu Khalil, imenivutia ndio maana na share na nyinyi hapa jukwaani.

Katika miaka ya karibuni, kumechipuka kwa kasi fikra zinazojengwa chini ya mwavuli wa Uafrika, na ukuaji wa teknolojia, hususan mitandao ya kijamii, umezipa fikra hizo jukwaa kubwa la kuenea. Bila shaka, kuithamini historia ya Afrika, kuhifadhi utamaduni wake na kupinga dhuluma zilizofanywa dhidi ya Waafrika si jambo baya. Tatizo huanza pale ambapo historia inapochambuliwa kwa hisia, kuchaguliwa vipande vinavyokidhi simulizi fulani, au kujengwa hoja ambazo hazisimami katika uchambuzi mpana wa historia.

Miongoni mwa hoja zinazojitokeza mara kwa mara ni hizi zifuatazo:

1. “WAZUNGU NA WAARABU WALIWAFANYA BABU ZETU WATUMWA”

Hoja hii mara nyingi hutolewa kwa namna inayotengeneza picha kwamba biashara ya utumwa ilianza Afrika pale Wazungu au Waarabu walipofika katika maeneo yaliyokaliwa na Waafrika weusi. Kwa mtazamo huo, utumwa huwasilishwa kana kwamba ulikuwa mfumo uliobuniwa mahsusi na jamii moja kwa ajili ya kuitumikisha jamii nyingine kwa msingi wa rangi.

Hata hivyo, mtazamo huu hauakisi historia nzima ya utumwa.

Utumwa ni taasisi ya kale sana katika historia ya mwanadamu, iliyokuwepo maelfu ya miaka kabla ya biashara ya watumwa kuvuka Bahari ya Atlantiki. Ulikuwepo katika ustaarabu mbalimbali wa kale, ikiwemo Mesopotamia, Misri ya kale, Ugiriki, Roma, Uajemi, India, China, Afrika na maeneo mengine.

Katika vipindi vingi vya historia, vita vilikuwa miongoni mwa vyanzo vikubwa vya utumwa. Jamii au dola iliposhinda vita, baadhi ya mateka wa upande ulioshindwa waliweza kufanywa watumwa. Mbali na vita, watu waliweza pia kuingia utumwani kutokana na madeni, utekaji, adhabu, kuzaliwa katika familia ya watumwa au kuuzwa katika masoko ya watumwa.

MIFANO KATIKA HISTORIA

Katika Ugiriki ya kale, utumwa ulikuwa sehemu ya mfumo wa kijamii na kiuchumi. Wagiriki waliwafanya watumwa watu waliopatikana kupitia vita na biashara kutoka maeneo mbalimbali; jambo hili halikujengwa juu ya mgawanyiko wa kisasa wa “mweusi dhidi ya mweupe.”

Katika Dola ya Roma, mateka kutoka Ulaya, Afrika Kaskazini, Mashariki ya Kati na maeneo mengine walifanywa watumwa. Warumi waliwafanya watumwa Wagaul, Wajerumani, Wagiriki, Wathrace na jamii nyingine walizozishinda. Hivyo, hata watu ambao leo wangewekwa katika kundi moja la “Wazungu” waliwafanya wenzao watumwa.

Katika Afrika yenyewe, vita baina ya falme, tawala na jamii mbalimbali pia vilizalisha mateka ambao baadhi yao waliuzwa au kutumiwa kama watumwa. Katika baadhi ya maeneo, watawala na wafanyabiashara wa Kiafrika walishiriki katika kukamata, kununua na kuuza watu kutoka jamii nyingine za Kiafrika.

Katika ulimwengu wa Kiarabu na Kiislamu wa kihistoria, watumwa walitoka katika maeneo tofauti na hawakuwa Waafrika weusi pekee. Walikuwepo watu kutoka Afrika, Asia ya Kati, Caucasus, Ulaya ya Mashariki na maeneo mengine. Mfano unaojulikana ni kuwepo kwa Mamlūk, ambao wengi wao walitoka jamii za Kituruki na Caucasus na ambao baadaye baadhi yao walifikia hata kushika mamlaka.

Katika maeneo ya Bahari ya Mediterania, kwa nyakati tofauti, Wazungu pia walitekwa na kufanywa watumwa. Vivyo hivyo, katika Ulaya ya zamani na maeneo ya Eurasia, jamii mbalimbali zilifanya biashara ya mateka bila kuzingatia mgawanyiko rahisi wa rangi unaotumika leo.

Kwa hiyo, si sahihi kuandika historia yote ya utumwa kwa sentensi rahisi kwamba “watu weupe na Waarabu waliwafanya watu weusi watumwa.” Hiyo ni kuchukua sehemu ya historia na kuifanya kuwa historia yote.

Hata hivyo, kutambua ukweli huu hakufuti wala hakupunguzi ukubwa wa biashara ya watumwa iliyowakumba Waafrika, hasa biashara ya Atlantiki na biashara nyingine zilizowasafirisha Waafrika kwenda nje ya bara. Mifumo hiyo ilisababisha mateso makubwa, kuvunjika kwa familia na jamii, pamoja na athari za muda mrefu. Hoja hapa ni kwamba historia ya utumwa ni pana zaidi kuliko kuieleza kama tukio lililoanza kwa tofauti ya rangi.

Kwa hiyo, kihistoria, jamii za Waafrika zilipigana na baadhi zikawafanya wenzao mateka au watumwa; Wazungu waliwafanya Wazungu wenzao watumwa; jamii za Asia zilifanya hivyo; na jamii moja iliweza pia kuwafanya watu wa jamii nyingine watumwa.

Utumwa ni historia ya matumizi mabaya ya nguvu za mwanadamu dhidi ya mwanadamu, na haukuanza kama historia ya rangi moja dhidi ya rangi nyingine.

2. KUPINGA DINI KWA MADAI KUWA “ZIMELETWA NA WAGENI”

Hoja nyingine inayotumiwa na baadhi ya wenye fikra hizi ni kuzikataa dini kwa madai kwamba ni “dini za kigeni” zilizoletwa Afrika na Waarabu au Wazungu.

Hii pia ni hoja yenye kasoro kubwa ya kimantiki.

Ukweli au ubatili wa dini haupimwi kwa jiografia ya mahali ilipotokea. Unapaswa kupimwa kwa usahihi au ubatili wa msingi wake wa kiitikadi.

Kama kanuni ya “kilichotoka nje ya Afrika ni kibaya” ingekubaliwa, basi Waafrika wangepaswa pia kukataa magari, ndege, kompyuta, simu, teknolojia ya intaneti, mifumo mingi ya elimu ya kisasa, dawa na uvumbuzi mwingine kwa sababu sehemu kubwa ya vitu hivyo haikuanzia Afrika.

Hoja inapaswa kuwa: Je, fikra hii ni sahihi au si sahihi? Siyo: Je, fikra hii ilianzia wapi?

Hata Waarabu ambao baadaye walibeba Uislamu kwenda katika maeneo mengine hawakuzaliwa nao. Uislamu ulipofikishwa kwao, ulikutana na jamii iliyokuwa na mifumo yake ya kidini, masanamu na mila zilizorithiwa kutoka kwa mababu. Mtume Muhammad ﷺ alipowalingania katika Uislamu, sehemu kubwa ya jamii yake ilimpinga kwa nguvu.

Kwa hiyo, Uislamu haupaswi kupimwa kwa kusema “umeletwa na Waarabu”, bali kwa kuchunguza msingi wa itikadi yake: kuhusu kuwepo kwa Muumba, uhusiano wa mwanadamu na Muumba wake, maana ya maisha, lengo la kuwepo kwa mwanadamu na mfumo wa maisha unaotokana na msingi huo.

Ama Ukristo, kuhusu una matatizo makubwa ya kiitikadi, hususan katika mafundisho yaliyokuja kujengeka kuhusu Utatu, uungu wa Yesu na masuala mengine ambayo yanahitaji kuchunguzwa kwa hoja na ushahidi, badala ya kuukubali au kuukataa kwa sababu tu umehusishwa kihistoria na Ulaya.

MWITO WA “KURUDI KWENYE MIZIMU”

Matokeo mengine ya fikra hii ni mwito wa baadhi ya watu kutaka Waafrika warudi katika dini za jadi, mizimu na ibada za mababu kwa hoja kwamba Afrika imekosa maendeleo kwa sababu imeacha dini zake za asili na kufuata “dini za kuletwa.”

Wengine hutoa mfano wa China na India, wakisema kwamba mataifa hayo yameendelea kiteknolojia licha ya kuwepo kwa watu wengi wanaofuata dini na falsafa za jadi au kuabudu masanamu.

Hapa kuna mkanganyiko mkubwa baina ya itikadi, sayansi, teknolojia na maendeleo ya jamii.

Kabla ya kuuliza kama jamii imeendelea, ni lazima kwanza tufafanue: maendeleo ni nini?

Ikiwa maendeleo yatapimwa kwa kuwa na majengo marefu, viwanda, magari, ndege, silaha na kompyuta pekee, basi tutakuwa tumemfanya mwanadamu kuwa sehemu ndogo sana ya mashine kubwa ya uzalishaji.

Maendeleo ya kweli ya jamii hayawezi kutenganishwa na ufahamu wake kuhusu maswali makubwa zaidi ya kuwepo kwake:

Mwanadamu ametoka wapi?
Kwa nini yupo?
Maisha haya yana maana gani?
Nini kilikuwepo kabla ya maisha haya?
Nini kitafuata baada ya maisha haya?
Na mwanadamu anapaswa kuishi kwa msingi gani?

Mwanadamu hakuwepo, leo yupo, na siku moja ataondoka katika dunia hii. Hapo ndipo suala la uumbaji linapokuwa suala la msingi lisiloweza kukwepwa.

Kwa mtazamo huu, kurudi katika kuabudu mizimu au masanamu hakutatui tatizo la msingi la mwanadamu kuhusu chanzo chake, kusudi la kuwepo kwake na hatima yake baada ya maisha.

Aidha, maendeleo ya China au India hayawezi kuelezwa kisayansi kwa kusema tu kwamba “wanaabudu masanamu, kwa hiyo ibada ya masanamu ndiyo iliyowaletea maendeleo.” Hakuna uhusiano wa moja kwa moja wa kisababishi unaothibitisha hoja hiyo. Maendeleo ya teknolojia yanahitaji kuchunguzwa kupitia elimu, viwanda, utafiti, uwekezaji, sera za taifa, uzalishaji, miundombinu, uwezo wa taasisi na mazingira ya kimataifa.

SABABU ZA KUTOKUWEPO KWA MAENDELEO MAKUBWA YA TEKNOLOJIA

Badala ya kuitupia dini lawama kwa urahisi, mjadala wa maendeleo ya teknolojia katika Afrika na sehemu nyingine za ulimwengu unaoitwa wa tatu unapaswa kuangalia mazingira mapana zaidi ya kisiasa, kielimu na kiuchumi.

1. URASIMU NA UTEGEMEZI KATIKA NYENZO ZA TEKNOLOJIA

Nchi nyingi zinazoendelea hazifanyi kazi katika ombwe. Mfumo wa kimataifa una sheria, leseni, haki miliki, udhibiti wa teknolojia nyeti, masharti ya biashara na mifumo mingine inayoweza kuathiri uwezo wa nchi kupata au kutengeneza teknolojia fulani.

Kwa hiyo, suala la teknolojia haliwezi kuchambuliwa bila kuangalia nani anayemiliki maarifa, mitaji, viwanda, hataza, miundombinu na teknolojia muhimu, na kwa masharti gani mataifa mengine yanaruhusiwa kuzifikia.

Kwa mtazamo huu, madola makubwa ya kibepari yana nafasi kubwa katika mfumo unaoamua namna teknolojia, mitaji na maarifa yanavyosambaa duniani.

2. MITAALA MIBOVU YA ELIMU

Tatizo jingine ni mifumo ya elimu inayomfanya mwanafunzi kuwa mhifadhi wa majibu badala ya mzalishaji wa fikra.

Mwanafunzi anaweza kutumia miaka mingi darasani akifundishwa nani alivumbua kitu fulani, lini kilivumbuliwa na kilivumbuliwa wapi, lakini asipewe mazingira yanayomjenga kuuliza:

Kwa nini kilitengenezwa hivyo?
Kinawezaje kuboreshwa?
Je, naweza kutengeneza kingine?
Tatizo gani katika jamii yangu ninaweza kulitatua kwa maarifa niliyojifunza?

Elimu inayozalisha wahitimu wanaokariri historia ya sayansi badala ya kutengeneza sayansi mpya haiwezi kuwa injini kubwa ya mapinduzi ya teknolojia.

Na hata katika eneo hili, historia ya ukoloni na mifumo ya elimu iliyorithiwa kutoka kwa wakoloni ina mchango unaopaswa kuchunguzwa.

3. KUHAMA KWA WATAALAMU KWENDA MATAIFA TAJIRI

Tatizo jingine ni kile kinachoitwa “brain drain” — uhamaji wa wataalamu na vipaji kwenda mataifa yenye uchumi mkubwa.

Nchi maskini hutumia rasilimali nyingi kumsomesha daktari, mhandisi, mwanasayansi, mtaalamu wa TEHAMA au mtafiti; lakini anapofikia kiwango cha juu cha utaalamu, mazingira bora ya kazi, mishahara mikubwa, maabara za kisasa na fedha za utafiti humvutia kwenda kufanya kazi katika mataifa yaliyoendelea.

Matokeo yake, taifa tajiri linapata utaalamu uliokomaa huku taifa lililotumia rasilimali zake kumjenga mtaalamu huyo likibaki na pengo.

4. UHURU WA BENDERA BILA UHURU KAMILI WA MAAMUZI

Nchi nyingi za Afrika zilipata uhuru rasmi wa kisiasa, lakini mjadala mkubwa unabaki kuhusu kiwango cha uhuru wao wa kiuchumi na kimkakati.

Swali muhimu si kama nchi ina bendera, wimbo wa taifa, rais na bunge pekee.

Swali ni:

Je, inaweza kuamua yenyewe namna ya kutumia rasilimali zake?
Je, inaweza kuunda sera zake za uchumi bila shinikizo kubwa kutoka nje?
Je, inamiliki teknolojia inayotumika kuchimba na kuchakata malighafi zake?
Je, inaweza kubadilisha malighafi zake kuwa bidhaa za thamani kubwa ndani ya nchi?
Je, ina mamlaka halisi juu ya mwelekeo wa uchumi wake?

Ikiwa taifa lina madini lakini teknolojia ya kuyachimba ni ya wengine, mitaji ni ya wengine, viwanda vya kuyachakata viko kwa wengine na soko linadhibitiwa kwa kiasi kikubwa na wengine, basi kuwa na malighafi pekee hakutoshi kulifanya taifa hilo kuwa huru kiteknolojia na kiuchumi.

Hapa ndipo mjadala wa ukoloni mamboleo unapopata nafasi yake.

KUIHUSISHA DINI NA KUDORORA KWA TEKNOLOJIA

Kwa hiyo, kuhitimisha moja kwa moja kwamba Uislamu ndio uliokuwa kizuizi cha maendeleo ya Afrika ni kuchanganya masuala mawili tofauti.

Kwa mtazamo wa makala hii, Uislamu si dini ya ibada za kiroho pekee, bali ni mfumo kamili wa maisha unaohusisha itikadi, ibada, maadili, familia, jamii, uchumi, siasa, mahakama na utawala.

Ustaarabu wa Kiislamu ulidumu kwa karne nyingi na katika vipindi mbalimbali ulizalisha vituo vikubwa vya elimu na maarifa. Baghdad, Damascus, Cairo, Córdoba na maeneo mengine yaliwahi kuwa vituo muhimu vya elimu na utafiti. Wataalamu katika mazingira hayo walifanya kazi katika hisabati, tiba, astronomia, optics, jiografia na taaluma nyingine.

Kwa hiyo, hoja kwamba kufuata Uislamu kwa asili yake kunamzuia mwanadamu kujifunza sayansi au kutengeneza teknolojia haiwezi kusimama bila ushahidi.

Ama Ukristo, kwa mtazamo wa makala hii, umejikita zaidi katika upande wa kiroho kuliko kutoa mfumo kamili wa sheria za kuendesha kila nyanja ya maisha ya jamii na dola. Kutokana na msingi huo, matatizo yanayoonekana katika baadhi ya taasisi au kwa watu wanaojiita manabii yanapaswa pia kuchunguzwa kwa kuangalia msingi wa mafundisho na miundo inayowapa nafasi ya kufanya wanayoyafanya.

UISLAMU, MWANADAMU NA TEKNOLOJIA

Mwisho, kuna jambo muhimu sana la kutenganisha:

Dini inamjibu mwanadamu kuhusu kwa nini anaishi na namna anavyopaswa kuishi; teknolojia inahusu zana ambazo mwanadamu anazibuni katika kuyafanya maisha yake.

Kwa hiyo, Uislamu umekuja kumwekea mwanadamu nidhamu ya maisha: uhusiano wake na Muumba wake, nafsi yake na wanadamu wenzake.

Ama teknolojia, hiyo ni sehemu ya uwezo wa mwanadamu wa kuchunguza ulimwengu, kutumia akili yake, kufanya majaribio, kugundua kanuni za kimaumbile na kubuni zana zinazorahisisha maisha.

Muislamu anaweza kutengeneza ndege.
Asiye Muislamu anaweza kutengeneza ndege.

Muislamu anaweza kuvumbua dawa.
Asiye Muislamu anaweza kuvumbua dawa.

Muislamu anaweza kutengeneza kompyuta, roboti au teknolojia ya akili unde.
Na mtu wa itikadi nyingine anaweza kufanya hivyo hivyo.

Kwa sababu teknolojia si itikadi. Teknolojia ni zao la akili ya mwanadamu inapofanya kazi juu ya vitu vinavyoonekana katika ulimwengu.

Hivyo, kama Afrika imebaki nyuma kiteknolojia, swali la msingi halipaswi kuwa:

“Ni dini gani Waafrika wanaifuata?”

Bali tunapaswa kuuliza:

Mfumo wao wa elimu ukoje?
Utafiti wao unafadhiliwa kwa kiwango gani?
Viwanda vyao viko wapi?
Wataalamu wao wana mazingira gani ya kufanya kazi?
Nani anamiliki malighafi na teknolojia?
Nani anaamua sera zao za uchumi?
Na kwa nini bara lenye rasilimali nyingi bado linauza malighafi na kununua bidhaa zilizotengenezwa kutokana na malighafi hizo?

Hapo ndipo mjadala wa maana kuhusu maendeleo ya Afrika unapopaswa kuanzia.

Kuitafuta teknolojia hakumlazimishi Mwafrika kurudi kuabudu mizimu; na kumwamini Muumba hakumlazimishi kuacha maabara.

Tatizo la Afrika haliwezi kutatuliwa kwa kubadilisha msikiti au dini kwa sanamu na mizimu. Linahitaji kujenga fikra sahihi, elimu yenye kuzalisha wabunifu, uwezo wa kisayansi na kiteknolojia, uchumi unaotumia rasilimali kwa maslahi ya watu wake, na mfumo wa kisiasa wenye uwezo wa kufanya maamuzi yake bila kutawaliwa na matakwa ya wengine.

Kwa hiyo, kuipinga dini, hususan Uislamu, kwa madai kwamba ndiyo iliyozuia maendeleo ya teknolojia ni ufahamu dhaifu wa historia, sayansi na siasa za kimataifa.

Na vivyo hivyo, kuhalalisha dini kwa sababu tu ni ya Kiafrika au kuikataa kwa sababu imetoka nje ya Afrika si hoja ya kielimu.

Fikra haipimwi kwa rangi ya aliyeileta.
Haipimwi kwa kabila lake.
Wala haipimwi kwa bara ilikotokea.

FIKRA HUPIMWA KWA UKWELI NA USAHIHI WAKE.

 

[Tanganian]

Mimi hii mada nilikuwa naitafuta muda mrefu sana, unajua sisi waafrika ni wapenda lawama sana . ukitaka kujua hilo basi muangalie Museven pale Uganda , yey ndiye Rais ila bado anaulumu dini huku kila kona kaweka watoto wake ,juzi tu hapa mwanae wa kike katunukiwa cheo huko kanisa , huku kwingine mjukuu wake ameshaingia jeshini .

Nije kwenye point, kuna kundi wanaona kushindwa kwao ni sababu ya dini ila kumbuka hapa afrika mashariki hatuongozwi na dini , kila nchi ina katiba yake ambayo ndiyo mhimili mkuu wa nyanja zote ; kiuchumi, kitamaduni , kijamii na kielimu . Jiulize swali , mtu anakuambia watu wanakwenda tu kwenye nyumba za ibada hayo maendeleo yatatoka wapi ? kwani ni wapi duniani wanafanya kazi masaa yote 24? watu hawapumziki wakati hao hao ndiyo kuna wahandisi , madaktari na wengine wana elimu kubwa tu mpaka watu weupe wapo waoanfanya ibada ila lawa,a imekuwa afrika tu.

Wanaopinga hoja ya kusema dini imeletwa basi inaturudisha nyuma kimaendeleo , basi tambua hata hayo mandeleo tumeletewa na hao hao bas, afrika hao atheists na wale walioshika tamaduni zao ni watu wanaoishi maisha hayana hayo maendeleo wanayosema . Kma ni maendeleo ya kama nchi za nje , basi ni wanafiki hizi tamaduni zao wakizishika basi watakuwa nyuma zaidi ya hapa , hawatokuwa na tofauti na wahadzabe .

Kingine, wakatae elimu , teknolojia , vitu kama simu ..Hiyo teknolojia , ndiyo inatufanya watumwa mpaka kesho , kila siku tunaagiza vitu kutoka nje , mpaka magari ya viongozi wa serikali yanatoka nje , matibabu vifaa kama TC Scan na vingine mpaka madawa yanatoka nje .​

Rais wa nchi kama Museven analalamika watu kwenda nje kusoma dini eti badala wakasome kutengeneza ndege : swali mbona yeye hawapeleki na pesa kabakia kufanya ufisadi , kwa hiyo yeye hana dira wa kufadhili masomo ya kutengeneza ndege alitaka wananchi anaowaongoza waende wenyewe ...

 

[Mfupawasokwe]

Mimi hii mada nilikuwa naitafuta muda mrefu sana, unajua sisi waafrika ni wapenda lawama sana . ukitaka kujua hilo basi muangalie Museven pale Uganda , yey ndiye Rais ila bado anaulumu dini huku kila kona kaweka watoto wake ,juzi tu hapa mwanae wa kike katunukiwa cheo huko kanisa , huku kwingine mjukuu wake ameshaingia jeshini .

Nije kwenye point, kuna kundi wanaona kushindwa kwao ni sababu ya dini ila kumbuka hapa afrika mashariki hatuongozwi na dini , kila nchi ina katiba yake ambayo ndiyo mhimili mkuu wa nyanja zote ; kiuchumi, kitamaduni , kijamii na kielimu . Jiulize swali , mtu anakuambia watu wanakwenda tu kwenye nyumba za ibada hayo maendeleo yatatoka wapi ? kwani ni wapi duniani wanafanya kazi masaa yote 24? watu hawapumziki wakati hao hao ndiyo kuna wahandisi , madaktari na wengine wana elimu kubwa tu mpaka watu weupe wapo waoanfanya ibada ila lawa,a imekuwa afrika tu.

Wanaopinga hoja ya kusema dini imeletwa basi inaturudisha nyuma kimaendeleo , basi tambua hata hayo mandeleo tumeletewa na hao hao bas, afrika hao atheists na wale walioshika tamaduni zao ni watu wanaoishi maisha hayana hayo maendeleo wanayosema . Kma ni maendeleo ya kama nchi za nje , basi ni wanafiki hizi tamaduni zao wakizishika basi watakuwa nyuma zaidi ya hapa , hawatokuwa na tofauti na wahadzabe .

Kingine, wakatae elimu , teknolojia , vitu kama simu ..Hiyo teknolojia , ndiyo inatufanya watumwa mpaka kesho , kila siku tunaagiza vitu kutoka nje , mpaka magari ya viongozi wa serikali yanatoka nje , matibabu vifaa kama TC Scan na vingine mpaka madawa yanatoka nje .​

Rais wa nchi kama Museven analalamika watu kwenda nje kusoma dini eti badala wakasome kutengeneza ndege : swali mbona yeye hawapeleki na pesa kabakia kufanya ufisadi , kwa hiyo yeye hana dira wa kufadhili masomo ya kutengeneza ndege alitaka wananchi anaowaongoza waende wenyewe ...

Yaani sisi waafrika tunapenda kulaumu kila kitu, utakuta mtu anakwambia kwa sababu ya dini tulizoletewa ndio maana hatuendelei kwa hiyo turudi katika dini za mababu zetu. Swali la kujiuliza je kabla ya hapo hizo dini za Mababu zetu zilifanya nini?

 

[Tanganian]

Yaani sisi waafrika tunapenda kulaumu kila kitu, utakuta mtu anakwambia kwa sababu ya dini tulizoletewa ndio maana hatuendelei kwa hiyo turudi katika dini za mababu zetu. Swali la kujiuliza je kabla ya hapo hizo dini za Mababu zetu zilifanya nini?

Hwana hoja ni mazuzu , ukianza wale wachkonozi walishika juzi hapa wanachangisha wapate fedha ya vifaa vya podscast yao , ni wale ..Hawa ni wajinga wale wale wanaopondea dini bila ya kujijua wao wapo mulemule kwenye ulevi wa dini .