its MalekoGJ
Senior Member
- Aug 27, 2020
- 135
- 285
BIBI TITI MOHAMMED SALUM MANDANGWA
Shujaa Aliyeibeba TANU, Akasalitiwa na Taifa
Na MALEKOGJ
“Wanawake amkeni! Tokeni majumbani tupambane pamoja na wanaume mpaka uhuru upatikane... Msiogope!”
— Bibi Titi Mohammed, Mnazi Mmoja, 1957
Wengi wanamkumbuka Mwalimu Julius Nyerere kama baba wa Taifa, lakini historia kamili ya ukombozi wa Tanganyika haiwezi kuandikwa bila jina la Bibi Titi Mohammed mwanamke wa Kiislamu, aliyesukumwa pembeni na historia licha ya mchango wake mkubwa wa kisiasa, kihisia, na kimapambano.
Katika historia ya Afrika Mashariki, jina lake linaonekana katika kurasa za kwanza za mapambano ya kisiasa, lakini pia katika kurasa za giza za kisasi, udhalilishaji wa wanawake, na siasa za udhibiti.
Makala hii si tu kumkumbuka, bali kumrudisha Bibi Titi katika sehemu yake ya kihistoria aliyonyang’anywa kwa nguvu za kisiasa.
MAISHA YA AWALI NA MIKASA YA KIJINSIA
Alizaliwa Dar es Salaam mwaka 1926 katika familia ya Kiislamu yenye asili ya Rufiji. Alinyimwa elimu na baba yake kwa imani kuwa shule ni njia ya ukafiri. Baada ya kifo cha baba yake alipokuwa na miaka 9, mama yake alimpeleka shule ya Uhuru ambako alisoma hadi darasa la nne (Geiger, 1997).
Alilazimishwa kuolewa akiwa na miaka 14, katika ndoa ya kwanza isiyokuwa chaguo lake. Alijifungua mtoto wake wa kwanza, Halima, akiwa bado binti. Baada ya kuvunjika kwa ndoa hiyo, aliolewa tena na Boi Selemani, dereva teksi aliyempa nafasi ya pili ya maisha na ndiye aliyemnunulia kadi ya TANU namba 16.
KUIUNDA TANU: TITI KAMA NGUZO YA HARAKATI ZA WANAWAKE
Mwaka 1954, kupitia rafiki wa mumewe, Schneider Plantan, alikutanishwa na Mwalimu Julius Nyerere.
Hapo ndipo alipoingia rasmi TANU, harakati zilipoanza kumtumia kama silaha ya siasa za umma. Aliongoza wanawake katika mikutano, maandamano na kampeni za nyumba kwa nyumba.
Kwa mujibu wa Susan Geiger, “Bila Bibi Titi, uanawake ndani ya TANU usingekuwepo.” Katika kipindi kifupi aliweza kusajili wanachama 5,000 wa wanawake kote nchini (Geiger, 1997, TANU Women). Uhamasishaji wake ulikuwa ni chombo muhimu kilichotumika kufikisha ujumbe wa uhuru hadi kwenye ngazi ya familia za kawaida.
UJUMBE WA PAN-AFRICANISM TITI KENYA KUMTETEA KENYATTA
Wakati Jomo Kenyatta alipo fungwa na Uingereza, wapigania uhuru wa Kenya waliomba msaada wa Tanzania, na jina lililotajwa ni Bibi Titi Mohammed. Alienda Kenya na kufanya mikutano Nairobi, Mombasa, na Kisumu, akihamasisha wanawake kuungana katika mapambano. Kenyatta aliachiwa huru, na safari yake ya kwanza ya kisiasa ilikuwa Tanzania kumshukuru Titi kwa mchango wake (Ogot & Ochieng', 1995).
KUINGIA SERIKALINI NA MVUTANO NA NYERERE
Baada ya uhuru, alichaguliwa kuwa Mbunge wa Rufiji na kuteuliwa kuwa Waziri mdogo wa Maendeleo ya Jamii. Alisimamia hoja ya matumizi ya Kiswahili Bungeni baada ya kushindwa kujieleza kwa Kiingereza: “We want fire in Magomeni... we want fire in small bottles.”
Hoja yake ilifanikisha Kiswahili kuwa lugha rasmi ya Bunge.
Hata hivyo, alijikuta kwenye mgogoro wa kisera baada ya kuipinga hadharani Azimio la Arusha (1967) na kifungu chake kilichopiga marufuku viongozi kumiliki nyumba za kupanga. Alijiondoa Kamati Kuu ya TANU, akieleza wazi kuwa hakuwa tayari kusaliti misingi ya ukweli kwa hofu ya kisiasa (Nyerere, 1968).
KUFUNGWA KWA TUHUMA ZA UHAINI: KISASI AU HAKI?
Oktoba 1969, alikamatwa pamoja na viongozi wengine kwa tuhuma za kuipindua serikali ya Mwalimu Nyerere. Kesi hiyo maarufu ilichukua zaidi ya siku 120 mahakamani, na alihukumiwa kifungo cha maisha jela Isanga, Dodoma (George, 1971). Katika ushahidi, alidaiwa kufadhili njama hizo kwa kuuza vito vyake vya dhahabu.
Rufaa yake ilikataliwa na akajikuta akitengwa kijamii, kisiasa na hata kifamili mumewe alimuacha na jamii ikamfanya kuwa ‘mdhulumiwa anayestahili kusahaulika’.
KUSAMEHEWA NA KUACHWA NJE YA HISTORIA
Mwaka 1972, Rais Nyerere alitumia mamlaka ya kikatiba kumsamehe. Alirudi uraiani, akaishi Temeke kwenye nyumba ya mama yake, akiuza mafuta ya taa kwa kipimo. Nyumba zake mbili za Upanga zilitaifishwa kwa mujibu wa Azimio la Arusha na hakurudishiwa hadi enzi za Rais Mwinyi.
Katika mahojiano na Gazeti la RAI mwaka 1994, Bibi Titi alisema:
“Nilikosea kumkosoa Mwalimu hadharani, lakini singejizuia kusema ukweli.”
URITHI WAKE ULIOFUNIKWA NA VUMBI LA SIASA
Bibi Titi alifariki tarehe 5 Novemba 2000, hospitali ya Netcare, Johannesburg. Mwaka mmoja tu baada ya Mwalimu Nyerere kufariki. Aliondoka duniani akiwa na jina lililosahaulika kwenye vitabu vya shule, nyimbo za taifa, au hata maadhimisho ya uhuru.
Lakini kama alivyosema Prof. Saida Yahya-Othman:
“Bibi Titi ni kielelezo cha mwanamke wa Afrika aliyejitosa katika siasa bila kujua atalipiwa na historia au atasahauliwa kabisa.”
(Yahya-Othman, 2010, “Women, Power, and Politics in Tanzania”)
SIMULIZI YA BIBI TITI NI LAZIMA KUFUNDISHWA SHULENI
Hadithi ya Bibi Titi si ya huzuni tu—ni ya ukombozi, ujasiri na uzalendo wa dhati. Ni mfano halisi wa jinsi historia inaweza kumchukua aliyekuwa na mchango mkubwa na kumtupa kando kwa sababu ya kuhoji, kukosoa, au kuwa mbele ya wakati wake.
Leo hii, tunapoadhimisha uhuru, lazima tujiulize
• Kwa nini halifundishwi kwa kina katika shule zetu?
• Na je, haki ya kumbukumbu bado inawezekana kwa mashujaa wa aina yake?
Unaweza somaa zaidii hapa
• Geiger, S. (1997). TANU Women: Gender and Culture in the Making of Tanganyikan Nationalism. Heinemann.
• Kimambo, I. N. & Temu, A. J. (1969). A History of Tanzania. EAPH.
• George, C. (1971). State Trials in East Africa. Legal Reports of EAC.
• Nyerere, J. K. (1968). Ujamaa: Essays on Socialism. Oxford University Press.
• Mulokozi, M. M. (1999). Tanzania’s Struggles for Independence. TPH.
• Bakari, M. & Ndumbaro, L. (2006). Religion and Politics in Tanzania. Mkuki na Nyota.
• Yahya-Othman, S. (2010). Women, Power and Politics in Tanzania. CODESRIA.
• Ogot, B. A. & Ochieng’, W. R. (1995). Decolonization and Independence in Kenya: 1940–93. James Currey.
On X @GoodluckMalekoJ
What'sApp 0675 031 229
Shujaa Aliyeibeba TANU, Akasalitiwa na Taifa
Na MALEKOGJ
“Wanawake amkeni! Tokeni majumbani tupambane pamoja na wanaume mpaka uhuru upatikane... Msiogope!”
— Bibi Titi Mohammed, Mnazi Mmoja, 1957
Wengi wanamkumbuka Mwalimu Julius Nyerere kama baba wa Taifa, lakini historia kamili ya ukombozi wa Tanganyika haiwezi kuandikwa bila jina la Bibi Titi Mohammed mwanamke wa Kiislamu, aliyesukumwa pembeni na historia licha ya mchango wake mkubwa wa kisiasa, kihisia, na kimapambano.
Katika historia ya Afrika Mashariki, jina lake linaonekana katika kurasa za kwanza za mapambano ya kisiasa, lakini pia katika kurasa za giza za kisasi, udhalilishaji wa wanawake, na siasa za udhibiti.
Makala hii si tu kumkumbuka, bali kumrudisha Bibi Titi katika sehemu yake ya kihistoria aliyonyang’anywa kwa nguvu za kisiasa.
MAISHA YA AWALI NA MIKASA YA KIJINSIA
Alizaliwa Dar es Salaam mwaka 1926 katika familia ya Kiislamu yenye asili ya Rufiji. Alinyimwa elimu na baba yake kwa imani kuwa shule ni njia ya ukafiri. Baada ya kifo cha baba yake alipokuwa na miaka 9, mama yake alimpeleka shule ya Uhuru ambako alisoma hadi darasa la nne (Geiger, 1997).
Alilazimishwa kuolewa akiwa na miaka 14, katika ndoa ya kwanza isiyokuwa chaguo lake. Alijifungua mtoto wake wa kwanza, Halima, akiwa bado binti. Baada ya kuvunjika kwa ndoa hiyo, aliolewa tena na Boi Selemani, dereva teksi aliyempa nafasi ya pili ya maisha na ndiye aliyemnunulia kadi ya TANU namba 16.
KUIUNDA TANU: TITI KAMA NGUZO YA HARAKATI ZA WANAWAKE
Mwaka 1954, kupitia rafiki wa mumewe, Schneider Plantan, alikutanishwa na Mwalimu Julius Nyerere.
Hapo ndipo alipoingia rasmi TANU, harakati zilipoanza kumtumia kama silaha ya siasa za umma. Aliongoza wanawake katika mikutano, maandamano na kampeni za nyumba kwa nyumba.
Kwa mujibu wa Susan Geiger, “Bila Bibi Titi, uanawake ndani ya TANU usingekuwepo.” Katika kipindi kifupi aliweza kusajili wanachama 5,000 wa wanawake kote nchini (Geiger, 1997, TANU Women). Uhamasishaji wake ulikuwa ni chombo muhimu kilichotumika kufikisha ujumbe wa uhuru hadi kwenye ngazi ya familia za kawaida.
UJUMBE WA PAN-AFRICANISM TITI KENYA KUMTETEA KENYATTA
Wakati Jomo Kenyatta alipo fungwa na Uingereza, wapigania uhuru wa Kenya waliomba msaada wa Tanzania, na jina lililotajwa ni Bibi Titi Mohammed. Alienda Kenya na kufanya mikutano Nairobi, Mombasa, na Kisumu, akihamasisha wanawake kuungana katika mapambano. Kenyatta aliachiwa huru, na safari yake ya kwanza ya kisiasa ilikuwa Tanzania kumshukuru Titi kwa mchango wake (Ogot & Ochieng', 1995).
KUINGIA SERIKALINI NA MVUTANO NA NYERERE
Baada ya uhuru, alichaguliwa kuwa Mbunge wa Rufiji na kuteuliwa kuwa Waziri mdogo wa Maendeleo ya Jamii. Alisimamia hoja ya matumizi ya Kiswahili Bungeni baada ya kushindwa kujieleza kwa Kiingereza: “We want fire in Magomeni... we want fire in small bottles.”
Hoja yake ilifanikisha Kiswahili kuwa lugha rasmi ya Bunge.
Hata hivyo, alijikuta kwenye mgogoro wa kisera baada ya kuipinga hadharani Azimio la Arusha (1967) na kifungu chake kilichopiga marufuku viongozi kumiliki nyumba za kupanga. Alijiondoa Kamati Kuu ya TANU, akieleza wazi kuwa hakuwa tayari kusaliti misingi ya ukweli kwa hofu ya kisiasa (Nyerere, 1968).
KUFUNGWA KWA TUHUMA ZA UHAINI: KISASI AU HAKI?
Oktoba 1969, alikamatwa pamoja na viongozi wengine kwa tuhuma za kuipindua serikali ya Mwalimu Nyerere. Kesi hiyo maarufu ilichukua zaidi ya siku 120 mahakamani, na alihukumiwa kifungo cha maisha jela Isanga, Dodoma (George, 1971). Katika ushahidi, alidaiwa kufadhili njama hizo kwa kuuza vito vyake vya dhahabu.
Rufaa yake ilikataliwa na akajikuta akitengwa kijamii, kisiasa na hata kifamili mumewe alimuacha na jamii ikamfanya kuwa ‘mdhulumiwa anayestahili kusahaulika’.
KUSAMEHEWA NA KUACHWA NJE YA HISTORIA
Mwaka 1972, Rais Nyerere alitumia mamlaka ya kikatiba kumsamehe. Alirudi uraiani, akaishi Temeke kwenye nyumba ya mama yake, akiuza mafuta ya taa kwa kipimo. Nyumba zake mbili za Upanga zilitaifishwa kwa mujibu wa Azimio la Arusha na hakurudishiwa hadi enzi za Rais Mwinyi.
Katika mahojiano na Gazeti la RAI mwaka 1994, Bibi Titi alisema:
“Nilikosea kumkosoa Mwalimu hadharani, lakini singejizuia kusema ukweli.”
URITHI WAKE ULIOFUNIKWA NA VUMBI LA SIASA
Bibi Titi alifariki tarehe 5 Novemba 2000, hospitali ya Netcare, Johannesburg. Mwaka mmoja tu baada ya Mwalimu Nyerere kufariki. Aliondoka duniani akiwa na jina lililosahaulika kwenye vitabu vya shule, nyimbo za taifa, au hata maadhimisho ya uhuru.
Lakini kama alivyosema Prof. Saida Yahya-Othman:
“Bibi Titi ni kielelezo cha mwanamke wa Afrika aliyejitosa katika siasa bila kujua atalipiwa na historia au atasahauliwa kabisa.”
(Yahya-Othman, 2010, “Women, Power, and Politics in Tanzania”)
SIMULIZI YA BIBI TITI NI LAZIMA KUFUNDISHWA SHULENI
Hadithi ya Bibi Titi si ya huzuni tu—ni ya ukombozi, ujasiri na uzalendo wa dhati. Ni mfano halisi wa jinsi historia inaweza kumchukua aliyekuwa na mchango mkubwa na kumtupa kando kwa sababu ya kuhoji, kukosoa, au kuwa mbele ya wakati wake.
Leo hii, tunapoadhimisha uhuru, lazima tujiulize
• Kwa nini halifundishwi kwa kina katika shule zetu?
• Na je, haki ya kumbukumbu bado inawezekana kwa mashujaa wa aina yake?
Unaweza somaa zaidii hapa
• Geiger, S. (1997). TANU Women: Gender and Culture in the Making of Tanganyikan Nationalism. Heinemann.
• Kimambo, I. N. & Temu, A. J. (1969). A History of Tanzania. EAPH.
• George, C. (1971). State Trials in East Africa. Legal Reports of EAC.
• Nyerere, J. K. (1968). Ujamaa: Essays on Socialism. Oxford University Press.
• Mulokozi, M. M. (1999). Tanzania’s Struggles for Independence. TPH.
• Bakari, M. & Ndumbaro, L. (2006). Religion and Politics in Tanzania. Mkuki na Nyota.
• Yahya-Othman, S. (2010). Women, Power and Politics in Tanzania. CODESRIA.
• Ogot, B. A. & Ochieng’, W. R. (1995). Decolonization and Independence in Kenya: 1940–93. James Currey.
On X @GoodluckMalekoJ
What'sApp 0675 031 229
