Mfumo wa Makabila.
Ikiwa na idadi ya watu milioni 34, Sudan ina asilimia 70 ya Waislamu na aslimia 5 ya Wakristo. Waliobaki ni wapagani. Kuna makabila 500, kati yao, makabila 85 yana nasaba yao ndani ya Darfur ambayo ina takribani watu milioni 4.
Makabila yenye nguvu ni Fur, Zagawa na Masaliyt. Waarabu ndio wengi wakiunda takribani asilimia 49 ya idadi ya watu, na wengi wanakaa Sudan Kaskazini. Eneo la Kusini, kwa kiasi kikubwa, linakaliwa na Waafrika weusi na jamii za watu wachache wakiwemo Wanubi.
Dafur iko upande wa Magharibi wa Sudan. Takriban asilimia 60 ya wakaazi wake ni wakulima. Kabila kubwa ni Fur. Wa-fur ambao ni wakulima, wanakalia ukanda wa kati wa eneo hilo, ikiwa ni pamoja na eneo la Jebel Marra Massif.
Vilevile katika kanda hii ya kati wapo wapo watu wasio Waarabu, nao ni wa-Masaliit, wa-Berti, wa-Bargu, wa-Bergid, wa-Tama na wa-Tunjur. Wote hawa ni wakulima wa kudumu.
Mgogoro wa Darfur, inayopakana na Chad, ulianza Mwezi Aprili, mwaka 2003, pale makundi ya waasi weusi yaliposhambulia jeshi katika eneo la El Fasher, ambao ni mji mkubwa wa Dafur Kaskazini, yakikifikisha kileleni kile kipindi cha mvutano.
Makundi mawili ya waasi JEM (The Justice and Equality Movement) na SPLA (Sudanese Peoples Liberation Army) ambayo ndiyo yaliyoendesha mashambulizi hayo, yakajinadi kuwawakilisha wa-Dafur weusi, yakiishutumu serikali kwa kuwakandamiza Weusi na kuwapendelea Waarabu.
Ili kudhibiti uasi huo, serikali ya Sudan imeripotiwa kuwasaidia wanamgambo wanaoitwa Janjawiyd, jina ambalo maana yake halisi ni askari wa farasi, ingawaje wanamgambo hawa wamefanya mambo kuwa mabaya mno kwa serikali ya Sudan kwani wamekwenda mbali zaidi ya kudhibiti uasi na kujiingiza katika kampeni ya vitendo vya uhalifu dhidi ya raia.
Serikali ya Sudan inakanusha kuwapa silaha wanamgambo hao. Badala yake, inashikilia kuwa imepeleka idadi kubwa ya askari polisi kuwalinda raia wa Darfur dhidi ya Janjawiyd. Lakini hii haikutosha kuwaridhisha viongozi wa Magharibi wanaoitaka serikali kuwadhibiti Janjawiyd.
Hii pia iliweza kuonekana katika mlipuko mwingine wa vita katika eneo la Kusini linalopakana na Uganda ambako vita kati ya serikali na SPLA iliweza kusitishwa mwaka 2003 lakini hiyo ni baada ya kugharimu maisha ya watu milioni 2 kwa kipindi cha miongo miwili.
Picha ni ya kutia shaka katika eneo hili. Ambako takribani watu milioni saba ni Wakristo. Joseph Kony, Mkristo mwenye msimamo mkali, aliendesha vita dhidi ya Museven akitokea Sudan. Nayo Uganda ikaisaidia SPLA kuishughulisha kijeshi serikali ya Sudan.
Hadi katikati ya miaka ya 1990, SPLA iliyokuwa ikiongozwa na John Garang, Afisa wa zamani wa Jeshi la Sudan, ilidhibiti sehemu kubwa ya eneo la kusini na ikadhibiti miji mingi muhimu.
Inahofiwa kuwa Mgogoro wa Darfur unaweza kuyumbisha amani inayolegalega katika eneo la Kusini ambako amani hiyo ilirejeshwa Mwezi Mei mwaka 2004 baada ya mpango wa kugawana madaraka kuafikiwa baina ya serikali na kundi kuu la wanamgambo, na kumaliza vita kati ya kaskazini na kusini ambayo ilidumu kwa takriban nusu karne. Iwapo machafuko yataendelea Darfur, basi yanaweza kabisa kuuvunjilia mbali mpango huo unaolegalega.